Έντυπη Έκδοση

Η «Μητρόπολις» ξαναζεί

Η κλασική ταινία του Φριτς Λανγκ προβλήθηκε πρώτη φορά ολοκληρωμένη, ενώ μια έκθεση γι' αυτήν συνεχίζεται με επιτυχία στο Βερολίνο

«Μη χάσετε την έκθεση για το «Metropolis» του Φριτς Λανγκ. Είναι καταπληκτική!». Φανατικός σινεφίλ, ο γερμανός ταξιτζής, μέσα στη λιγοστή ώρα που διαρκεί η κούρσα μας στο παγωμένο Βερολίνο, βομβαρδίζει την παρέα με πληροφορίες για τα highlights της φετινής Μπερλινάλε.

Η κατασκευή των σκηνικών της πόλης και ένα σκίτσο για τη μορφή που θα έπαιρνε στην ταινία. Η κατασκευή των σκηνικών της πόλης και ένα σκίτσο για τη μορφή που θα έπαιρνε στην ταινία. Χαρούμενος που πρόεδρος ήταν φέτος ο Βέρνερ Χέρτσογκ -«παραγνωρισμένος από τους Γερμανούς σε αντίθεση με το Χόλιγουντ που τον σέβεται», όπως λέει- έχει κάνει φύλλο και φτερό το πρόγραμμα της διοργάνωσης. Και παρ' ότι δυσαρεστημένος που ήρθαν λίγοι αστέρες φέτος, νιώθει περήφανος που η Μπερλινάλε για τα 60ά γενέθλιά της επιφύλαξε αυτή την ωραία έκπληξη στους φίλους του σινεμά: την έκθεση για το φουτουριστικό αριστούργημα του Φριτς Λανγκ στο Μουσείο Κινηματογράφου του Βερολίνου και την προβολή της αποκατεστημένης κόπιας της ταινίας «Μητρόπολις», που, 83 χρόνια μετά την πρεμιέρα της, περιλαμβάνει πρώτη φορά και τα χαμένα και λογοκριμένα 30 λεπτά της.

Ο τίτλος της ταινίας -η οποία θεωρείται κορωνίδα του γερμανικού εξπρεσιονισμού- αναφέρεται σε μια φανταστική πόλη του μέλλοντος όπου χιλιάδες εργάτες πειθαρχούν στη βιομηχανική παραγωγή, πριν τελικά εναντιωθούν στην ελίτ των αρχόντων και της αριστοκρατίας.

Την πρώτη Παρασκευή του φεστιβάλ μια τεράστια οθόνη είχε στηθεί στην Πύλη του Βρανδεμβούργου, όπου προβλήθηκε η ταινία με μουσική υπόκρουση από τη Συμφωνική Ορχήστρα της πόλης. Περίπου 2.500 θεατές είχαν κατακλύσει την ανοιχτή πλατεία παρά τους -6 βαθμούς Κελσίου, και το παγωμένο χιόνι που έκανε το Βερολίνο, καθ' όλη τη διάρκεια της Μπερλινάλε, μια ατελείωτη τσουλήθρα.

Σκίτσα, κάμερες και σημειώματα

Πιο ασφαλής είναι η περιήγηση στο μουσείο. Φωτογραφικό υλικό από τα γυρίσματα και τις ατελείωτες πρόβες με τους ηθοποιούς, μακέτες από τα μηχανοστάσια, κάμερες της εποχής, σκίτσα για την πόλη με τους ουρανοξύστες που τελικά δεν μπήκαν ποτέ, πρώτες εκδοχές του Πύργου της Βαβέλ και των ονειρικών «αιώνιων κήπων» όπου εισβάλλει η Μαρία (μια γυναίκα της κατώτερης τάξης, που μετατρέπεται στο ρομπότ που κοσμεί τη χαρακτηριστική αφίσα της ταινίας), ιδιόγραφα σημειώματα του σκηνοθέτη σε βάζουν μέσα στα γρανάζια της ίδιας της ταινίας, που επηρέασε από το «Blade runner» του Ρίντλεϊ Σκοτ και το «Brazil» του Τέρι Γκίλιαμ μέχρι τον «Πόλεμο των Αστρων» του Τζορτζ Λούκας.

Οι παρτιτούρες του Γκότφριντ Χούπερτς που περιλαμβάνονται στην έκθεση υπήρξαν καθοριστικές για την αποκατάσταση της κόπιας, της οποίας την ευθύνη έχει το Ιδρυμα Φρίντριχ Βίλχελμ Μουρνάου. Ο συνθέτης σημείωνε πάνω τους λέξεις-κλειδιά από τις σκηνές που συνόδευε η μουσική του, ώστε να είναι απόλυτα συγχρονισμένη με τις εικόνες.

Αν και στην εποχή της η ταινία υπήρξε τεράστια εισπρακτική αποτυχία, που παραλίγο να οδηγήσει σε χρεοκοπία την UFA -το μεγαλύτερο στούντιο παραγωγής τότε- η «Μητρόπολις» εξελίχθηκε σε ένα Αγιο Δισκοπότηρο για τους σινεφίλ και ανεκτίμητης αξίας κινηματογραφικό επίτευγμα. Είναι άλλωστε η πρώτη ταινία που τέθηκε υπό την Προστασία της UNESCO και αναγνωρίστηκε ως μέρος της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, το 2001. Κι όμως ήταν ακόμα λειψή εξαιτίας της πολιτικής και αισθητικής λογοκρισίας που είχε κατά καιρούς υποστεί. Μόλις επτά χρόνια μετά βρέθηκε ο χαμένος θησαυρός: ένα αρνητικό 16 mm στο Μπουένος Αϊρες οδήγησε στη σχεδόν πλήρη αποκατάστασή της, με την προσθήκη 30 λεπτών που δεν είχαν προβληθεί ποτέ μετά την πρεμιέρα της ταινίας το 1927 στο Βερολίνο. Και να γιατί:

Η «Μητρόπολις» ήταν η πιο ακριβή παραγωγή της εποχής. Αν και είχε αρχικό μπάτζετ 1,5 εκατ. μάρκα, κόστισε τελικά 7 εκατ. Οταν παίχτηκε στο Βερολίνο την είδαν 15.000 θεατές. Η ανταπόκριση κριτικών και κοινού ήταν χλιαρή και έτσι η ταινία ξαναβρέθηκε στο... μοντάζ για να γίνει πιο ελκυστική. Εκεί χάθηκαν τα 30 λεπτά της.

Ο εκπρόσωπος της UFA στις ΗΠΑ παρουσίασε την ταινία στην «Paramount Pictures» για να εξασφαλίσει τη διανομή της. Την είχε ήδη μοντάρει ο Τσάνινγκ Πόλοκ και είχε μικρύνει την αρχική διάρκειά της, που θεωρήθηκε αντιεμπορική. Είχε όμως αφαιρέσει επίσης κάποιους τίτλους ανάμεσα στις σκηνές, που υπαινίσσονταν κομμουνιστικές απόψεις.

Ο Λανγκ είχε πάει στην Αμερική λίγο προτού αρχίσει τα γυρίσματα της ταινίας. Εικάζεται μάλιστα ότι εμπνεύστηκε από τους ουρανοξύστες της Νέας Υόρκης. Επίσης, έφερε από την Αμερική κάμερες για να γυρίσει την ταινία και «δανείστηκε» διάφορες μεθόδους ειδικών εφέ, άγνωστες τότε στη Γερμανία.

Κι άλλη λογοκριμένη κόπια

Εκτός από την αρχική κόπια που προβλήθηκε στο Βερολίνο, και αυτή που έφτιαξε η Paramount, υπήρχε άλλη μία -επίσης λογοκριμένη- που προοριζόταν για διανομή στην ευρύτερη Γερμανία. Τις δεκαετίες '70, '80 και '90 παρουσιάστηκαν αρκετές αποκατεστημένες εκδοχές της ταινίας. Από όλες όμως απουσίαζαν σκηνές. Κανείς δεν γνώριζε ότι η πλήρης κόπια βρισκόταν στο Μουσείο Κινηματογράφου της Αργεντινής.

Οι ιδεολογικές ερμηνείες της ταινίας είναι όσες και οι προσπάθειες αποκατάστασης της κόπιας της. Η ιστορία καταγράφει την καταπίεση των εργατών από την ανώτερη τάξη αυτό και η πρώτη ανάγνωσή της πατά σε μια αντικαπιταλιστική ιδεολογία. Αλλοι πάλι εντοπίζουν αντικομμουνιστικά μηνύματα, επισημαίνοντας πως οι κομμουνιστές προκαλούν την εξέγερση των εργατών, οδηγώντας τους στην καταστροφή. Υπάρχει και τρίτη άποψη σύμφωνα με την οποία ασκείται κριτική και στα δύο οικονομικά συστήματα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Λουίς Μπουνιουέλ είχε γράψει ότι το κοινωνικό μήνυμα της ταινίας πάσχει από συναισθηματική αφέλεια. Και κατηγορούσε γι' αυτό τη γυναίκα του Λανγκ, Τέα φον Χάρμπου, που είχε γράψει το σενάριο.

Η ειρωνεία είναι ότι ο ίδιος ο Χίτλερ λάτρεψε την ταινία! Ο Γκέμπελς μάλιστα πρότεινε στον Λανγκ να γυρίσει μια ταινία προπαγάνδας για τους ναζί. Προφανώς αγνοούσαν ότι ο σκηνοθέτης ήταν εβραΐκής καταγωγής. Την ιδια εκείνη νύχτα ο Λανγκ έφυγε από το Βερολίνο για το Παρίσι, και στη συνέχεια για την Αμερική, όπου θα συνεργαζόταν με τα μεγαλύτερα στούντιο. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Κινηματογράφος
Σχετικά θέματα: Εκθεση
Νέο γλυπτό 500 χρόνων
«Ιρανικά σώματα» στο Βερολίνο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Ενοποίησης Αρχαιολογικών Χώρων
Επτά παρεμβάσεις που χάθηκαν στον δρόμο
Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης
Οταν η μουσική συνάντησε την οθόνη
Κινηματογράφος
Ακρότητες στο σελιλόιντ
Πάμε σινεμά δωρεάν
Αντιπαροχή με «Χρυσόσκονη»
Συνέντευξη: Ελένα Μπόναμ
Η Ελένα στη χώρα της Αλίκης
Συνέντευξη: Σεμίχ Καπλάνογλου
«Στην Ανατολή ζούμε αλλιώς τη φύση»
Συνέντευξη: Βασιλικός
Μόνος στη σκηνή
Εκθεση
Η «Μητρόπολις» ξαναζεί
Νέο γλυπτό 500 χρόνων
«Ιρανικά σώματα» στο Βερολίνο
Θέατρο
Η απόφαση που λυτρώνει
Περφόρμανς
Η Αμπράμοβιτς θα μείνει στο ράφι...
Φωτογραφία
Βία και ευαισθησία
Βιβλίο
Το ανίερο ως ιερό
«Είμαστε αυτό που διαλέγουμε»
Χορτάστε διάβασμα
Το κορίτσι του σινεμά
Άλλες ειδήσεις
Το βλέμμα και τα πράγματα