Έντυπη Έκδοση

Τρία ιδιαίτερα βιβλία του γυμνού λόγου

* Δημήτρης Κόκορης, «Λόγος γυμνός», Εισαγωγή στο έργο του Ντίνου Χριστιανοπούλου, εκδ. Νησίδες, σ. 112, ευρώ 8,52

Σπανίως διαβάζω επιστημονικές μελέτες με λογοτεχνικές αξιώσεις και ακόμη σπανιότερα (για να μην πω «ποτέ») διαβάζω μελετήματα με σοφά οργανωμένες ρυθμικές θεματικές επαναλήψεις, όπως το leit-motif της όπερας. Τι εννοώ: εγκιβωτισμένα στο απόλυτης (μη παρεκκλίνουσας) μεθοδολογίας κείμενο είναι συμπερασματικά χωρία που επαναλαμβάνονται σχεδόν αυτούσια από κεφάλαιο σε κεφάλαιο (αν όχι και στο ίδιο κεφάλαιο). Σαν να προσπαθεί ο συγγραφέας του πονήματος να μας πείσει για την αμεροληψία του ή να συμπαρασύρει τον αναγνώστη στον ενθουσιασμό του για τον μελετώμενο λογοτέχνη. Και το επιτυγχάνει, αφού δεν πρόκειται απλώς για μια εισαγωγή στο έργο ενός από τους σημαντικότερους ζώντες ποιητές, αλλά αποτελεί και φόρο τιμής σε έναν αυθεντικό άνθρωπο, πράξη αγάπης που απευθύνεται -όχι μόνο στον πρωτότυπο δημιουργό, αλλά και- στον γοητευτικό «συνολικό» καλλιτέχνη, που αντιμετωπίζει την ίδια τη ζωή του ως έργο Τέχνης (Gesamtkunstwerk) και κατέχει τον τρόπο να μπαίνει στις καρδιές των αγνών, απλών ανθρώπων, είτε μέσα από τα λακωνικά, καίρια ποιήματά του είτε μέσα από τα ρεαλιστικής καθαρότητας μικρά πεζά του είτε ακόμα και με τους στίχους του που μελοποιήθηκαν (κάποιοι από τον ίδιον) είτε με τα δοκίμια, με τις βιβλιοκριτικές, με τις φιλολογικές μελέτες, με τις συνεντεύξεις του, με την όλη παρουσία του σε αυτό που λέμε πνευματική ζωή αυτού του πολύπαθου τόπου. Εχει πολύ συναίσθημα ο στοχασμός του Ντίνου Χριστιανόπουλου, ενός αμιγώς (;) αυτοβιογραφικού και αυτοβιογραφούμενου λογοτέχνη. Ετσι, και ο μελετητής, που τον γνωρίζει (ως φαίνεται) εκ του σύνεγγυς, παρασύρεται κι αυτός και μιλάει «με το χέρι στην καρδιά», χωρίς την αποστασιοποιημένη ψυχρότητα των καθεστωτικών (και κατεστημένων) φιλολόγων. Αξίζει να το διαβάσετε, με τον ευθύ τρόπο της κυριολεξίας, αλλά και «λοξά», ρίχνοντας πλάγια βλέμματα κάτω από τις γραμμές και ανάμεσα στις λέξεις, εκεί όπου ανθεί ένα άλλο υπο-κείμενο (subtext ή sous-texte, για τους γαλλομαθείς). Κρίνετε ίνα κριθήτε. Ομως η ουσία παραμένει μία: ο Ντίνος Χριστιανόπουλος είναι σημαντικό κεφάλαιο στα ελληνικά γράμματα. Ας κρατήσει ακόμα πολλές δεκαετίες.

* Διονύσης Ν. Μουσμούτης, Ούγκο Φόσκολο, Ιστορικά και βιογραφικά παραλειπόμενα, εκδ. Τρίμορφο, σ. 272, ευρώ 16,50

Ανάμεσα σε δύο πατρίδες, μεταξύ δύο γλωσσών, στα πλοκάμια των μεγάλων δυνάμεων της εποχής του, παρασυρμένος σε πολέμους και πολιτικές διαμάχες πότε με τον Ναπολέοντα, πότε με τους Αγγλους κι άλλοτε με τους Ιταλούς, εμπνευσμένος από τα αρχαία ελληνικά ιδεώδη, ο ποιητής Ούγκο Φόσκολο έζησε μια πολυτάραχη ζωή ,για να πεθάνει στην ψάθα, αφού δεν πέτυχε (;) ή δεν ήταν το ζητούμενό του να εξαργυρώσει το ταλέντο που του χάρισαν οι Μούσες. Αποτυγχάνοντας να ενταχθεί σε κάποια συγκεκριμένη ομάδα ή κλίκα, ταλαιπωρήθηκε ακόμα και μετά θάνατον, αφού τη σορό του πρόλαβε και τη διεκδίκησε από την Αγγλία και την πήρε η Ιταλία, ενώ η Ελλάδα κατάφερε να οργανώσει πρώτη, τον Νοέμβριο του 1927, στη Ζάκυνθο, μεγαλειώδεις εκδηλώσεις για τα εκατό χρόνια από τον θάνατο του ποιητή. Κι εδώ η πολιτική προπαγάνδα των ιταλών φασιστών, οι μεγαλοστομίες των ελλήνων αστών και η απολύτως απαξιωτική στάση του Πέτρου Πικρού, που κονταροχτυπήθηκε μέσα από τις σελίδες του Ριζοσπάστη με τον ομοϊδεάτη του Ν.Κ. (Νίκο Κατηφόρη), κατέδειξαν γι' άλλη μια φορά ότι σε ταραγμένες εποχές μεγάλων ανακατατάξεων η ποίηση δεν είναι μια αθώα ιδιωτική υπόθεση, αλλά οι υπηρέτες της άγονται και φέρονται από τα συμφέροντα κέντρων εξουσίας και Μεγάλων Δυνάμεων, που προσπαθούν να τους κόψουν και να τους ράψουν στα μέτρα τους. Αυτή η κοινωνική διάσταση μιας τέχνης μοναχικής απεικονίζεται ανάγλυφα, μυθιστορηματικά σχεδόν (παρά τις εξαντλητικές υποσημειώσεις, παραπομπές και την όλη επιστημονική αρτιότητα του πονήματος) από τον εξαιρετικό μελετητή Διονύση Ν. Μουσμούτη, που παραθέτει τα ιστορικά δεδομένα με εμβρίθεια και αντικειμενικότητα, αποφεύγοντας να πάρει ακραίες θέσεις και να υιοθετήσει απόλυτες απόψεις. Η εικονογράφηση του συναρπαστικού αυτού βιβλίου, τα παραρτήματα, τα ιστορικά και τα βιογραφικά παραλειπόμενα, ανασυνθέτουν στη διάνοια του επαρκούς αναγνώστη μια ιδιαίτερα σαγηνευτική εποχή, που δεν φαίνεται, εν τέλει, και τόσο μακρινή όσο θα νόμιζε κανείς.

* Riccardo Chiaberge, Το σωματίδιο του Θεού, Από το Big Bang μέχρι τη θρησκεία, την επιστήμη και τη θεωρία των χορδών, μτφρ.: Τόνια Τσίτσοβιτς, εκδ. Περίπλους - Διονύσης Βίτσος, σ. 204, ευρώ 23

«Η Ιστορία πάντως διδάσκει ότι κάθε φορά που η παπική αρχή κατέβαινε στο πεδίο της μάχης για να κλείσει τον δρόμο σε κάποια νέα πρόοδο της ανθρώπινης νόησης, στην ουσία κατέληγε πάντα να ηττηθεί. Μπορεί ο αντίπαλος να το πλήρωνε με τη ζωή του ή με την αξιοπρέπειά του, αν ονομαζόταν Τζορντάνο Μπρούνο ή Γαλιλαίος. Ομως η πυρά και οι αποκηρύξεις δεν ήταν αρκετές για να σταματήσουν την πορεία της γνώσης. Και είναι δύσκολο να ξεφεύγει κανείς από την αίσθηση, που είναι διαδεδομένη στο επίπεδο της κοινής γνώμης, ότι η περίμετρος του ιερού στένεψε προοδευτικά, ενώ νέες ανακαλύψεις ράγισαν τον ανθρωποκεντρισμό των μεγάλων μονοθεϊστικών θρησκειών, απομονώνοντας τη Γη και τον άνθρωπο σε μια γωνίτσα χαμένη μέσα στον Γαλαξία, μειώνοντας, μέχρι και μηδενίζοντας την απόσταση μεταξύ του Homo Sapiens και των άλλων ζωικών ειδών, και αναθέτοντας στην τύχη και στην αναγκαιότητα κάθε φαινόμενο του φυσικού κόσμου, συμπεριλαμβανομένης της απαρχής του Σύμπαντος» (σελ. 164). Ο δημοσιογράφος Riccardo Chiaberge, που γεννήθηκε στο Τορίνο το 1947, διοργανώνει μια συνάντηση, στο Τούσον της Αριζόνας, ενός κοσμικού καθηγητή, νομπελίστα Φυσικής, του Αρνο Πενζίας, που έχει γεννηθεί το 1933 και είναι εβραϊκής καταγωγής, με τον συνομήλικό του ιησουίτη καθηγητή, καρδινάλιο Τζορτζ Κόιν, αστρονόμο του Πάπα. Οι δύο άνδρες, με την ενορχήστρωση του έμπειρου ιταλού δημοσιογράφου, ανταλλάσουν απόψεις, εκφράζουν τις επιφυλάξεις τους, «πάνε πάσο», διαπιστώνουν τα γνωστικά όρια τόσο της Επιστήμης όσο και της Πίστης σε έναν και μόνον Θεό και καταλήγουν σε ένα «νέον ουμανισμό» «ελευθερίας και ανοχής» (σελ. 176).

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Επισώρευση τραυματικών εμπειριών
Αδικίες ή ασυμφωνίες;
Βίνκελμαν, ο πατέρας της Αρχαιολογίας
Επειδή το να μάθουμε για τους σεισμούς είναι πάντα επίκαιρο...
Ο δεκάλογος του βιβλιοκριτικού
Μια αλληγορία για το Ολοκαύτωμα, με συγγραφείς και ταριχευτές
Οταν ο Αδάμ και η Εύα εξέπεσαν
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Επισώρευση τραυματικών εμπειριών
Αδικίες ή ασυμφωνίες;
Βίνκελμαν, ο πατέρας της Αρχαιολογίας
Επειδή το να μάθουμε για τους σεισμούς είναι πάντα επίκαιρο...
Τρία ιδιαίτερα βιβλία του γυμνού λόγου
Ο δεκάλογος του βιβλιοκριτικού
Μια αλληγορία για το Ολοκαύτωμα, με συγγραφείς και ταριχευτές
Οταν ο Αδάμ και η Εύα εξέπεσαν
Προδημοσίευση
Ονειρα με αυθεντικές χαλκογραφίες
Συνέντευξη: Νώντας Παπαγεωργίου
Τα βιβλία και οι αναγνώστες των εκδόσεων Μεταίχμιο
Λεύκωμα
Υπήρξαν, φαίνεται, κι άλλοι άνθρωποι πριν από εμάς...
Λογοτεχνία
Τα βιβλία παγώνουν. Εμείς τι κάνουμε;
Βιβλία σε στόματα λεόντων
Συνέντευξη: Μαριλένα Λασκαρίδου
Το Ιδρυμα και η Βιβλιοθήκη Λασκαρίδου
Η τρίτη ανάγνωση
Η φόνισσα
Από τις 4:00 στις 6:00
Απελπισία, πάντα ξεπερνιέται
Εγινε 70 χρόνων
Άλλες ειδήσεις
Ο σωσίας
Σκέψεις πάνω στην Ορέστεια και στον πολιτισμό