Έντυπη Έκδοση

Ενα βιβλίο για την αυτογνωσία

Οταν ο Αδάμ και η Εύα εξέπεσαν

Aldo Carotenuto

Τα δάκρυα του κακού

εκδόσεις Ιταμος

μτφρ.: Βέρα Δαμόφλη

σ.269, ευρώ 22,58

Η προσπάθεια του ανθρώπου για ηθική μεταρσίωση είναι ένας παλιός αγώνας του, που απαντά στις μυθολογίες όλων των λαών, στα μήκη και τα πλάτη της Γης. Ο συγγραφέας στο βιβλίο του αυτό χρησιμοποιεί τη διαδρομή του ανθρώπου προς την εξύψωση στην ακραία της εκδοχή, της ύβρεως απέναντι στα Θεία ή τον Θεό. Αναφέρει ως παραδείγματα το ζεύγος του Αδάμ και της Εύας, που εξέπεσε της εύνοιας του βιβλικού Θεού. Τον Προμηθέα, τον γίγαντα, και τον Ικαρο, που καταποντίστηκε στην προσπάθειά του να φτάσει στον Ηλιο, στην άβυσσο και το σκοτάδι της θάλασσας. Πράξεις ανυπέρβλητες για την παράκαμψη του Θεού ως απόλυτου εύσπλαχνου παντογνώστη, που έτσι κι αλλιώς έχει δώσει τους δρόμους στους ανθρώπους για τη σωτηρία τους. Ο Carotenuto χρησιμοποιεί μια πιο αθεϊστική προσέγγιση και πολλές φορές καταλήγει ο ίδιος σε σχήματα λόγου που μέσα τους υποφώσκουν η απελπισία, ο πόνος, η απώλεια. Πέρα από κάποιες ιδεολογικές διαφορές, τις οποίες θα παραθέσω στο κείμενο, ο συγγραφέας είναι ένας αναφανδόν ευφυής ανατόμος του ανθρώπινου ψυχισμού και το έργο του είναι σε θέση να βοηθήσει πάρα πολλούς ανθρώπους προς την αυτογνωσία. Πώς, άλλωστε, θα μπορούσε αλλιώς από έναν μαθητή της γιουνγκιανής προσέγγισης του αινίγματος της ανθρώπινης υπόστασης.

Προχωρώντας στα βήματα του συγγραφέα, συναντάμε την πεποίθησή του πως αν δεν υπήρχε αμαρτία θα εξαλειφόταν η ευκαιρία της μετάνοιας και της λύτρωσης. Η ύπαρξη του κακού μοιάζει να νοηματοδοτεί από μόνη της τη συστατική της ιδιότητα στη δημιουργία του κόσμου της πτώσης, που κάποια άγνωρη διαφυγούσα ουσία μάς έφερε στο λίκνο του. Αυτή ακριβώς η ουσία, η αψηλάφητη από τις νοητικές μας δυνάμεις, είναι η ίδια που διαλανθάνει και στις πράξεις ή τις σκέψεις μας. Είναι η απόδειξη της ύπαρξης του Θεού. Αυτός κατέχει τις υπόλοιπες ψηφίδες του νοήματος της ζωής μας. Ο πόνος οδηγεί τον άνθρωπο να διαπυνθάνεται μαρτυρικά για την οντολογική υφή της οδύνης. Σ' αυτήν ακριβώς τη ροπή για ψυχόρμητα αγγίγματα στο χάος αναγνωρίζουμε τελικά αυτό που μας κάνει με τον πιο δραματικό τρόπο και συνάμα τον πιο ευτυχή αμετάκλητα ανθρώπινους.

Ο άνθρωπος περιφέρεται μέσα στον κόσμο για έτη και πονάει στη μοναξιά της ύπαρξής του. Στο τέλος κάθε πράξης του, κάθε περισπασμού από την ιδέα της ερήμου, βρίσκεται πάντα στα άνυδρα χώματά της ζητώντας να ξεδιψάσει. Οσοι δεν βρίσκουν τον εαυτό τους σε τέτοια συμπεράσματα είναι γιατί δεν συνάντησαν ποτέ στην ειμαρμένη τους το ψυχικό εκείνο γεγονός της αφύπνισης προς την αυτοσυνειδησία. Το γεγονός που θα τους παρωθούσε να παρεκκλίνουν της νομοταγούς και ανιαρής περιδιάβασής τους στη διαδρομή της ζωής. Η ζωή είναι θεραπαινίδα της ψυχικής οδύνης. Η πρώτη πρέπει να βρει τρόπους έκκλησης της δεύτερης με αρμονικό και ήπιο τρόπο προς τα έξω. Η καθίζηση των αρνητικών εμπειριών στον σκιώδη εαυτό μας αντενδείκνυται στο μέτρο που η παραδοχή του εναγκαλισμού της ψυχικής οδύνης από τη ζωή καθίσταται δραματικά απονενοημένη. Ο συγγραφέας προτείνει την εκεχειρία ανάμεσα στον άνθρωπο και το Κακό. Προτείνει τη διαλλακτική στάση μας απέναντί του. Η ουσία του Κακού μάς διαφεύγει. Η ύπαρξή του γίνεται κατανοητή και αναγκαία στο πλαίσιο της σωτηρίας του ανθρώπου. Ο άνθρωπος μαθαίνει στις συναντήσεις του με το Κακό να το διαχειρίζεται και να το πολεμά.

Οι ευαίσθητοι άνθρωποι έρχονται συνήθως σε επαφή κάποια στιγμή με τον απόηχο των ίδιων τους των πράξεων. Πράξεις που η σκέδαση των συνεπειών τους στο περιβάλλον μάς απελευθερώνει να τις στηλιτεύσουμε ως κακές. Οι αρνητικές τους συνέπειες προκαλούν το «κακό». Ο μηδενιστικός τρόπος σκέψης και δράσης, ο αθροιστικός των πολλών ατομικιστικών ενεργειών, ενδυναμώνει ή αποδυναμώνει το άτομο, που εισπράττει τις συνέπειες πράξεων κατά κανόνα κακών.

Ο πρώτος τρόπος για να αποφύγει κανείς την οδύνη του Κακού είναι ν' ακολουθήσει, εφόσον μπορεί, τον δρόμο της υλιστικής ευμάρειας και της ελευθερίας από τα σκλαβοπάζαρα του καπιταλισμού. Είναι ο δρόμος της επιστήμης, της κατανάλωσης των αγαθών της και των ακριβών της εξελίξεων. Ο δρόμος της ανακούφισης του άλγους και της προσωπικής αυτάρκειας.

Ο δεύτερος τρόπος είναι να γίνει κάποιος ακόλουθος της εξουσίας και λάτρης των από του άμβωνα ομιλιών και των από του θώκου κηρυγμάτων. Μέσα από τους διαπλεγμένους κυκεώνες της εξουσίας του 21ου αιώνα και της άσκησής της, τα νοσηρά μυαλά μπορούν να αισθανθούν την αυτοπραγμάτωσή τους και την αίσθηση της οδύνης σαν απορροή των ανθρώπων που τους περιτριγυρίζουν. Συμφιλιώνονται με τον πόνο με ταχύτερους ρυθμούς από τους συνηθισμένους. Δεν συναντούν την απόγνωση. Καλλιεργούν και συμμετέχουν στη χαλύβδωση του εσωτερικού τους κόσμου και την αποκτήνωσή τους. Το διακύβευμα της εσωτερικής γαλήνης δεν τους αφορά όσο το ηλιοτρόπιο της ψυχής τους περισπάται από την άσκηση της παραπολιτικής. Η λήθη της οδύνης είναι γι' αυτούς αδήριτα ο εξωτερικός κόσμος. Περιαρπάζουν οτιδήποτε φέρει την επίφαση της πολιτικής και πορεύονται ισόβια σαν θεράποντες κάποιων ιδανικών. Στην ουσία εξυπηρετούν τους δικούς τους ματαιόδοξους στόχους.

Ο άνθρωπος προσπαθεί να γεμίσει το δύστηνο υπαρξιακό του κενό με εμπειρίες του αισθητηριακά αντιληπτού εξωτερικού κόσμου και όχι με εσωτερικές του δυνάμεις. Στην ομαλή μεταβίβαση του Κακού προς τα έξω ή και στον εναγκαλισμό του για την αποφυγή των απέλπιδων λύσεων, ο συγγραφέας ανοίγει το μεγάλο κεφάλαιο της «Σκιάς» του Καρλ Γιουνγκ. Η σκιά είναι η περιοχή του ασυνείδητου όπου απωθούνται όλες οι ενοχικές επιθυμίες. Ο εναγκαλισμός του πόνου και η αποδοχή της ύπαρξης του Κακού είναι τα εφαλτήρια για τη συνειδητή αυτοπραγμάτωσή μας. Η σκιά είναι το ίζημα που επικάθεται στο ασυνείδητο σαν συσσωμάτωση όλων αυτών που το άτομο απορρίπτει ως απαράδεκτα και ασφυκτικά για τη συνέχιση της ζωής του χωρίς άγχος. Αν κάτι διαλανθάνει κατά τον απεγκλωβισμό του από τους τόπους της απώθησης και απελευθερωθεί ως συνειδητή παρόρμηση, τα αποτελέσματα για το συνειδητό θα είναι ολέθρια.

Ο Aldo Carotenuto, στην προσπάθειά του να καταδείξει τη σημασία αυτής της σκιώδους περιοχής στο ασυνείδητο του ανθρώπου για τη διατήρηση της εσωτερικής τάξης, τοποθετεί το φαινόμενο της σκιάς στις επάλξεις της ψυχανάλυσης. Η διττή και αμφίδρομη σχέση ανάμεσα στον ψυχαναλυτή και τον ασθενή πρέπει να παραμένει μια σχέση ισοβάθμιας και αμετάλλακτης ισορροπίας. Τόσο ο ασθενής όσο και ο θεραπευτής έχουν την ίδια βαρύνουσα σημασία στη θεραπεία της οδύνης και του υπαρξιακού κενού. Ο θεραπευτής εφελκύει προς την επιφάνεια του συνειδητού τα απωθημένα στο ασυνείδητο του ασθενούς του. Ο ψυχαναλυτής οφείλει να παραμένει ψύχραιμος, για να μπορεί να βλέπει τα πράγματα καθαρά. Τα φαινόμενα της ανάδυσης του σκιώδους εαυτού δεν κατανοούνται παρά μόνο με την καθάρια ενόραση τους απ' τον θεραπευτή. Η λιμπιντική σχέση ανάμεσα σε θεραπευτή και ασθενή είναι απευκταία. Ο ασθενής, έχοντας ζήσει σε πολλές περιπτώσεις τον βίαιο απογαλακτισμό από τη μητρική αγάπη, την εκκοπή της άδολης μητρικής αγάπης κατά τη μεταμόρφωσή της σε έρωτα, δεν αντέχει το βάρος μιας νέας οντολογικής απαξίωσής του απ' τον θεραπευτή του. Προσπαθεί να αποπλανήσει τον θεραπευτή. Ο ψυχαναλυτής προσπαθεί να αποφορτίσει τον ερωτισμό στην ατμόσφαιρα, για να λειτουργήσει η ψυχανάλυση καθαρά και δυναμικά.

Στο βιβλίο του Τα δάκρυα του κακού ο Aldo Carotenuto καταφέρνει να μας πείσει πως ο μόνος τρόπος αντιμετώπισης της οδύνης είναι η θυσιαστική και ταπεινή εκεχειρία, με τις μορφές της. Μόνον υπό αυτές της συνθήκες θα μπορέσουμε να προχωρήσουμε σε μια νέα συνειδητοποίηση του κόσμου από μέρους μας. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Επισώρευση τραυματικών εμπειριών
Αδικίες ή ασυμφωνίες;
Βίνκελμαν, ο πατέρας της Αρχαιολογίας
Επειδή το να μάθουμε για τους σεισμούς είναι πάντα επίκαιρο...
Τρία ιδιαίτερα βιβλία του γυμνού λόγου
Ο δεκάλογος του βιβλιοκριτικού
Μια αλληγορία για το Ολοκαύτωμα, με συγγραφείς και ταριχευτές
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Επισώρευση τραυματικών εμπειριών
Αδικίες ή ασυμφωνίες;
Βίνκελμαν, ο πατέρας της Αρχαιολογίας
Επειδή το να μάθουμε για τους σεισμούς είναι πάντα επίκαιρο...
Τρία ιδιαίτερα βιβλία του γυμνού λόγου
Ο δεκάλογος του βιβλιοκριτικού
Μια αλληγορία για το Ολοκαύτωμα, με συγγραφείς και ταριχευτές
Οταν ο Αδάμ και η Εύα εξέπεσαν
Προδημοσίευση
Ονειρα με αυθεντικές χαλκογραφίες
Συνέντευξη: Νώντας Παπαγεωργίου
Τα βιβλία και οι αναγνώστες των εκδόσεων Μεταίχμιο
Λεύκωμα
Υπήρξαν, φαίνεται, κι άλλοι άνθρωποι πριν από εμάς...
Λογοτεχνία
Τα βιβλία παγώνουν. Εμείς τι κάνουμε;
Βιβλία σε στόματα λεόντων
Συνέντευξη: Μαριλένα Λασκαρίδου
Το Ιδρυμα και η Βιβλιοθήκη Λασκαρίδου
Η τρίτη ανάγνωση
Η φόνισσα
Από τις 4:00 στις 6:00
Απελπισία, πάντα ξεπερνιέται
Εγινε 70 χρόνων
Άλλες ειδήσεις
Ο σωσίας
Σκέψεις πάνω στην Ορέστεια και στον πολιτισμό