Έντυπη Έκδοση

Πολιτική

Δυο ματιές την εβδομάδα

  • Ραντεβού με τη σωτηρία ή με τη χρεοκοπία;

    Πώς είναι να πτωχεύει μια χώρα; Ελάχιστοι Ελληνες έχουν κάποια μακρινή ανάμνηση. Οι γενιές που θυμούνται την Ελλάδα, τουλάχιστον τον τελευταίο μισό αιώνα, δεν είχαν αυτή την εμπειρία. Η μεταπολεμική Ελλάδα πέρασε φτώχεια και καταστάσεις ανωμαλίας, είδε να υποτιμάται το νόμισμά της, αλλά πτώχευση δεν είδε.

    Πώς να είναι άραγε; Πόσο κρατάει; Τι σημαίνει για τους μισθούς και τις συντάξεις; Για τις τράπεζες και τις καταθέσεις; Για τα σχολεία και τα νοσοκομεία; Και τι για την ψυχική μας υγεία;

    Πάνω απ' όλα τι σημαίνει για μια χώρα κι έναν λαό που έχει μάθει τα τελευταία 35 χρόνια να ζει σε ομαλότητα; Με σκαμπανεβάσματα, αλλά με τη συντριπτική περίοδο να είναι ομαλή;

    Και τι σημαίνει για μεγάλα στρώματα του πληθυσμού, που η ομαλότητα αυτή συνδέθηκε και με διάφορα είδη χαλαρότητας;

    Πώς είναι να αλλάξουν όλα αυτά, επειδή δεν θα καταβληθεί μια δόση δανείου τον άλλο μήνα ή αν η χώρα θα αναγκαστεί να φύγει από το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα σε δύο χρόνια;

    Είναι η πρώτη φορά τα τελευταία 35 χρόνια που δεν μπορούν να δοθούν απαντήσεις με, σχετική έστω, βεβαιότητα. Ως ένα βαθμό είναι λογικό. Εδώ δεν μπορούν να τις δώσουν οι ηγέτες της Ευρώπης, ούτε οι μεγαλύτεροι ειδήμονες του κόσμου, από τα χείλη των οποίων ακούς τις πλέον αντιφατικές εκτιμήσεις και προβλέψεις.

    Κι αυτό λογικό. Διότι το «πείραμα Ελλάδα» είναι πρωτοφανές. Δεν έχει αντιμετωπιστεί μέχρι στιγμής περίπτωση χρεοκοπίας κράτους-μέλους της ευρωζώνης. Οπότε όλοι αυτοί θεωρητικολογούν και προσπαθούν να συγκρίνουν την ελληνική περίπτωση με γνωστές χρεοκοπίες του πρόσφατου παρελθόντος, π.χ. Αργεντινή.

    «Μα έβγαλες την απόφαση ότι η χρεοκοπία ήρθε ή έρχεται όπου να 'ναι;» βλέπω την ένσταση του αναγνώστη. Η απάντηση είναι πολύ απλή. Η ουσιαστική χρεοκοπία έχει ήδη επέλθει. Κι αυτό που «παίζεται» ακόμη είναι αν θα χρεοκοπήσουμε και τυπικά. Και, κυρίως, αν θα υποχρεωθούμε να ξαναβάλουμε στην τσέπη μας τη δραχμή, έμπλεοι εθνικής υπερηφανείας ή με συμπτώματα εθνικής κατάθλιψης.

    Και τα τυπικά, όμως, έχουν πάντοτε σημασία. Εν προκειμένω έχει μεγάλη σημασία αν η χώρα θα μείνει χωρίς δανεικά σε δύο μήνες (μικρή η πιθανότητα) ή σε δύο χρόνια. Στην πρώτη περίπτωση η κατάσταση μπορεί να γίνει ανεξέλεγκτη, πολιτικά και κοινωνικά. Στη δεύτερη περίπτωση έχει χρόνο να προετοιμαστεί.

    Κι εδώ παίζεται αυτή τη στιγμή όλο το παιχνίδι. Το οποίο βέβαια διευθύνει ξένος διαιτητής, αλλά η μπάλα είναι σε ελληνικά πόδια. Τα οποία, αν δεν μπορούν να κρατήσουν τουλάχιστον την ισοπαλία, μπορούν να περιορίσουν την έκταση της ήττας. Ολοι γνωρίζουν ότι μια ήττα με 0-1 είναι διαχειρίσιμη και μπορεί να θεραπευθεί στον δεύτερο γύρο. Ομως ένα 0-4 δεν είναι. Επιφέρει συντριπτικό πλήγμα, που μπορεί να οδηγήσει στη διάλυση της ομάδας και να μην μπορέσει έτσι να πάρει μέρος στον δεύτερο γύρο. Να πάει κατευθείαν στη δεύτερη Εθνική και να περιμένει κάμποσα χρόνια να επιστρέψει στην πρώτη, αν ποτέ τα καταφέρει.

    Το ανησυχητικότερο όλων είναι ότι η ηγεσία της ομάδας έχει χάσει πλέον την εμπιστοσύνη του κόσμου. Η απώλεια της εμπιστοσύνης, που άρχισε το 2008, με άλλον προπονητή, συνεχίστηκε με τον αντικαταστάτη του και κορυφώνεται αυτές τις μέρες, προϊδεάζει για τα χειρότερα. Ο κόσμος είναι μπερδεμένος, ανήσυχος και ανασφαλής. Θέλει λίγα λόγια και σταράτα. Μπούσουλα και δείγμα γραφής. Και πάνω απ' όλα ειλικρίνεια. Ακριβώς αυτά που λείπουν από τη δημόσια ζωή τα τελευταία τέσσερα χρόνια της κρίσης.

    Κάτι απ' όλα αυτά πρέπει να έχουμε μπροστά μας σήμερα το πρωί. Κι αυτό είναι ευθύνη όσων μαζεύτηκαν χθες στο προεδρικό μέγαρο. Απ' όλους δύσκολο να το περιμένεις. Από τον Παπούλια, τον Παπανδρέου και τον Σαμαρά δεν το περιμένεις, το απαιτείς.

    Μοιάζει πολύ κοινότοπο να πεις ότι η χθεσινή συνάντηση και οι αποφάσεις της έχουν ιστορική σημασία. Επειδή το ζούμε, είναι δύσκολο να το αντιληφθούμε. Το θέμα είναι αν το είχαν αντιληφθεί αυτοί, πριν πάνε, όταν μιλούσαν και όταν αποφάσιζαν. Αν αποφάσισαν.

    Οι «αγανακτισμένοι»

    Πρωτόγνωρο φαινόμενο για την Ελλάδα. Χιλιάδες διαδηλωτές στους δρόμους και στις πλατείες χωρίς καμιά κλασική ή παραδοσιακή οργάνωση, αλλά με ένα κλικ στον υπολογιστή. Μιμητισμός; Ναι, αφού η ιστορία ξεκίνησε από την ανάγκη κάποιων να απαντήσουν στο, υποτιθέμενο, πανό των Ισπανών «αγανακτισμένων», που έγραφε «σιγά, μην ξυπνήσουν οι Ελληνες». Βεβαίως, τέτοιο πανό δεν υπήρξε, αλλά δεν έχει σημασία. Το γεγονός είναι γεγονός. Χιλιάδες στις πλατείες. Είναι μόδα, που είπε κι η Παπαρήγα; Μπορεί. Οπως ήταν μόδα και η υπερπολιτικοποίηση των πρώτων χρόνων της Μεταπολίτευσης. Η διάρκεια του σημερινού φαινομένου και, κυρίως, η στόχευση που θα έχει, θα κρίνουν την τύχη του.

  • Αγανάκτηση, φόβος και πολιτικοί εκβιασμοί

    Τι κοινό έχει η ελληνική εκδοχή των «αγανακτισμένων» με την ισπανική; Ισως μόνο τη γενικευμένη οργή και την αυθόρμητη έκφραση της συσσωρευμένης αγωνίας για το παρόν και το μέλλον που μας επιφυλάσσει η χρεοκοπημένη πολιτική τάξη. Αρκεί άραγε αυτό για να εκφρασθεί με σαφήνεια μια εναλλακτική πρόταση περί πολιτικής; Προφανώς όχι.

    Ο απεγκλωβισμός συνειδήσεων από τα κομματικά δεσμά ενός αποτυχημένου πελατειακού συστήματος εξουσίας είναι ασφαλώς αναγκαία συνθήκη για τη διαμόρφωση του νέου πολιτικού τοπίου. Δεν είναι όμως και ικανή ν' αλλάξει τα ποιοτικά (υποκειμενικά) δεδομένα ενός τέτοιου εγχειρήματος.

    Ηπορεία προς την πολιτική και κοινωνική απελευθέρωση προαπαιτεί συνειδησιακή ανασυγκρότηση, ένα ιδεολογικό ταξίδι αυτογνωσίας και επανακαθορισμού. Προκρίνει την επανανθρωποποίηση της πολιτικής απέναντι στην ψευδεπίγραφη αντικειμενικοποίηση της οικονομίας. Επαναπροσδιορίζει τις πραγματικές ανάγκες και επιθυμίες των ανθρώπων, σε αντίθεση με τις προτεραιότητες που επιβάλλει η ασυδοσία των αγορών. Απορρίπτει την αναγόρευση του κέρδους σε αναντίρρητη ιστορική αναγκαιότητα.

    Η «ισπανική άνοιξη» εκφράζει αρκετά από τα βασικά αυτά χαρακτηριστικά. Οι αγανακτισμένοι της Ισπανίας με το 20% ανεργίας εδώ και χρόνια, εκμεταλλεύθηκαν με μαεστρία το «ισχυρό χαρτί» του νεοφιλελευθερισμού: τη θεωρία για δήθεν κατάργηση των παλαιών διαχωριστικών γραμμών και αποϊδεολογικοποίηση της πολιτικής. Απευθύνθηκαν και αυτοί στο σύνολο των κοινωνικών στρωμάτων που υποφέρουν από τις συνέπειες της παρατεταμένης οικονομικής κρίσης χωρίς καμία εξαίρεση (ιδεολογική, πολιτική). Επιχείρησαν να υπερβούν έτσι τον σιωπηρό κοινωνικό αποκλεισμό που επιβάλλει το σύστημα της αγοράς σε μεγάλα κομμάτια του πληθυσμού. Και εν μέρει μάλλον το κατάφεραν.

    Στην Ελλάδα το ετερόκλητο σώμα των αγανακτισμένων, κινητοποιημένο αυθόρμητα μέσω Ιντερνετ, λειτουργεί ακόμη θυμικά. Αυτό συμβαίνει συνήθως, όταν η πολιτική καταγγελία δεν είναι καθολική αλλά μερική, όταν εστιάζει κυρίως στο αποτέλεσμα και όχι στην αιτία. Ετσι, στη δικαιολογημένη αγανάκτηση κατά του σαθρού πολιτικού συστήματος και στη γενικευμένη καταδίκη των πολιτικών (ως κλεφτών, απατεώνων, κ.λπ.) ελλοχεύει ο κίνδυνος ακύρωσης της ίδιας της έννοιας της πολιτικής. Και αυτό τη στιγμή που το πολιτικό κίνημα των Ισπανών «αγανακτισμένων» ζητά «πραγματική-συμμετοχική δημοκρατία τώρα». Πόσοι άραγε θα χειροκροτούσαν εδώ μια οικουμενική κυβέρνηση τεχνοκρατών, αγνοώντας ότι αυτό αποτελεί μια εκσυγχρονισμένη μορφή κοινοβουλευτικής εκτροπής;

    Γιατί οι πατριωτικές κορόνες και τα απολίτικα φασκελώματα μπορούν εύκολα να μετεξελιχθούν σε εθνικιστικές-λαϊκιστικές παρεκτροπές και αδιέξοδες, για το σύστημα, εκτονώσεις (έπειτα από δέκα μούντζες μάλλον περιττεύει η ενδέκατη).

    Ωστόσο, οι διεργασίες για τη διαμόρφωση σαφούς πολιτικού και ιδεολογικού πλαισίου αναφοράς των Ελλήνων «αγανακτισμένων» συνεχίζονται. Η αφύπνιση και έκφραση της λαϊκής αντίδρασης, εκτός των επίσημων θεσμικών φορέων, θέτει ωστόσο ένα ενδιαφέρον στοίχημα. Επιχειρεί να επανακαθορίσει τα όρια της λαϊκής ανοχής απέναντι στις επικίνδυνες για την κοινωνία επιλογές των κυρίαρχων οικονομικών ελίτ.

    Εδώ και τουλάχιστον 20 χρόνια, η πολιτική επέκτασης του μεγάλου κεφαλαίου δεν συνάντησε σχεδόν καμία αντίσταση. Η κυριαρχία των αγορών και η υπερσυσσώρευση του πλούτου στα χέρια μικρών ομάδων εμφανίζονται περίπου ως «φυσικός νόμος». Η αποκαθήλωση του μεταπολεμικού καπιταλιστικού μοντέλου ανάπτυξης και η επακόλουθη κατεδάφιση του ευρωπαϊκού κράτους δικαίου δημιούργησαν μια πρωτόγνωρη κατάσταση. Η επιβολή της νέας τάξης πραγμάτων στηρίχθηκε εν πολλοίς στην πολιτική του φόβου. Ολόκληροι λαοί τρομοκρατούνται, εκβιάζονται και απειλούνται με αφανισμό και πτώχευση, εάν δεν υπακούσουν στις εντολές της νέας «θρησκείας». Πολύ συχνά μάλιστα η πολιτική του φόβου συνδυάζεται με σχέδια υπονόμευσης βασικών αρχών της αστικής δημοκρατίας.

    Το περίεργο είναι εδώ ότι παραδοσιακά κόμματα της Αριστεράς συμπεριφέρονται ως μέρος (συχνά ως αναγκαίο συμπλήρωμα) του χρεοκοπημένου πολιτικού μοντέλου. Η υποχώρηση της απήχησής τους, εν μέσω της πρωτοφανούς οικονομικής κρίσης, σηματοδοτεί άραγε το τέλος της ηγεμονίας τους στον χώρο των πολιτικών ιδεών της προόδου και της κοινωνικής αλλαγής;

    Συναίνεση και οικονομική εξουσία

    Σχεδόν όλα τα νεοφιλεύθερα εγχειρήματα, συνοδεύτηκαν από άμεσες ή έμμεσες συνταγματικές εκτροπές, ακραία εξουσιαστική βία, τρομοκράτηση πληθυσμών και εκβίαση συνειδήσεων. Αυτό γίνεται και στην Ελλάδα. Η υφαρπαγή της πολιτικής συναίνεσης στις επιλογές της τρόικας και των τραπεζιτών-δανειστών μας, μέσα από σχήματα κυβερνήσεων συνεργασίας και οικουμενικής συνεννόησης, υπερβαίνει τα όρια της συνταγματικής λειτουργίας. Συνιστά πλήρη υποταγή της πολιτικής στην οικονομική εξουσία. Η υποκατάσταση όμως της πολιτικής από δήθεν ουδέτερες και λαϊκά ανομιμοποίητες τεχνοκρατικές αυθεντίες αποτελεί μετανεωτερική εκδοχή δικτατορίας, σε μια εποχή όπου οι παλαιές «δημοκρατίες» λειτουργούν μόνο κατ' επίφαση.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Πολιτική
Άλλα θέματα στην κατηγορία Πολιτική της έντυπης έκδοσης
Σύσκεψη πολιτικών αρχηγών
Χαραμάδα συνεννόησης για τις αποκρατικοποιήσεις
Η Κομισιόν προειδοποιεί: Συμφωνήστε στα μέτρα, ο χρόνος τελειώνει
«Στήριξη, αλλά με διαφάνεια μέσω της Βουλής, στις αποκρατικοποιήσεις»
Η σύσκεψη απέτυχε, ο ασθενής σε κώμα
Οι προεδρικές προτροπές
Αμετακίνητη στο «όχι σε όλα» η Παπαρήγα
Μπηχτή από Καρατζαφέρη για Σαμαρά
Τσίπρας: Πιλάτος ο πρωθυπουργός
Κουβέλης: Εκατέρωθεν λάθη
Αποκρατικοποιήσεις
Δίνουν πίσω φόρους, ζητούν και άλλα «ασημικά»
Σύνοδος G8
Ομπάμα: Ενδιαφερόμαστε για λύση
Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα
Χάπι για την πίεση από την ΕΚΤ και τον Ρόμπαϊ
Υπόθεση υποβρυχίων
Να καταθέσουν όλοι τού τότε ΚΥΣΕΑ ζητεί ο Ακης
Τουρκία
Δίνουν τους στρατιωτικούς για τις ασκήσεις
"Αγανακτισμένοι"
Πανευρωπαϊκό ξυπνητήρι για Κυριακή
Διαρκής παρουσία
Ιστορία
Οταν η Αριστερά έγινε αξιωματική αντιπολίτευση
Συνέδριο
Το «Αντί» από τη δικτατορία στη μεταπολίτευση
Άλλες ειδήσεις
Επίθεση στο προξενείο και τον ΕΟΤ στο Βερολίνο