Έντυπη Έκδοση

Ματιές από το 1929 στο 2009...

Φαίνεται ότι στη χώρα μας η Ιστορία δεν εκτιμάται ιδιαίτερα. Αλλιώς δεν μπορεί κανείς να εξηγήσει το περιορισμένο ενδιαφέρον για τα μέτρα αντιμετώπισης της οικονομικής κρίσης του 1929, από τα οποία άλλα απέτυχαν και άλλα απέφεραν τουλάχιστον την απάλυνση των κοινωνικών επιπτώσεων της κρίσης.

Από το 1933 οι ΗΠΑ και οι ευρωπαϊκές χώρες υιοθέτησαν παρεμβατική οικονομική πολιτική, η οποία έλαβε και την επιστημονική της τεκμηρίωση το 1936 από τον John Meynard Keynes στο βιβλίο του «Η γενική θεωρία της απασχόλησης, του τόκου και του χρήματος». Σύμφωνα με αυτήν, το κράτος αποτελεί τον μόνο αξιόπιστο παράγοντα που μπορεί υπό συνθήκες οικονομικής κρίσης να οδηγήσει στην αναθέρμανση της οικονομίας και τη λειτουργία της αγοράς: μία από τις μορφές δράσης του μπορεί να είναι η τόνωση της κατανάλωσης.

Η τόνωση της κατανάλωσης μπορεί να προέλθει με την οικονομική ανάκαμψη των κατώτερων και μεσαίων στρωμάτων του πληθυσμού. Τα κατώτερα και μεσαία στρώματα χάρη στη συντριπτική ποσοστιαία κυριαρχία τους έναντι των ανώτερων και ταυτόχρονα την έφεσή τους προς την κατανάλωση διαρκών καταναλωτικών αγαθών μπορούν να αποτελέσουν την ατμομηχανή για την άνοδο της ζήτησης. Οι αυξήσεις των μισθών τους και η φορολογική τους ελάφρυνση μπορούν να δημιουργήσουν πλεονάσματα που θα προσανατολιστούν στην κατανάλωση. Οι δαπάνες από την αύξηση των μισθών και οι απώλειες φορολογικών εσόδων μπορούν να αντισταθμιστούν για το κράτος από την αύξηση των εσόδων από τους ήδη υπάρχοντες έμμεσους φόρους κατανάλωσης (όχι με νέους).

Αντίθετα, ο περιορισμός ή το «πάγωμα» των πραγματικών εισοδημάτων και η διατήρηση των υψηλών συντελεστών φορολογίας εισοδήματος περιστέλλουν την κατανάλωση. Για παράδειγμα, στη Μ. Βρετανία η περικοπή τον Σεπτέμβριο του 1931 των αποδοχών των δημοσίων υπαλλήλλων κατά 10% και η μέτρια αύξηση του φόρου εισοδήματος θεωρούνται πολιτικές που απέφεραν τη μείωση της αγοραστικής δύναμης των καταναλωτών, την εκτόξευση του αριθμού των ανέργων στα 3.000.000 στα τέλη της ίδιας χρονιάς και την επιδείνωση και παράταση της κρίσης. Δεν πρέπει, επίσης, να παραβλέπεται ότι υπό συνθήκες οικονομικής κρίσης και με αρκετά νοικοκυριά σε δυσχερή οικονομική κατάσταση, το πάγωμα των μισθών και η διατήρηση των φορολογικών αδικιών μπορούν να εγείρουν κοινωνικές εκρήξεις και εντάσεις (έτσι κι αλλιώς εγγενείς στις οικονομικές κρίσεις), που υποσκάπτουν την οικονομία με τον πιο σίγουρο τρόπο.

Προς την κατεύθυνση της τόνωσης της απασχόλησης και της κατανάλωσης και του περιορισμού της ανεργίας συμβάλλουν και τα δημόσια έργα και οι δημόσιες επενδύσεις. Από το 1932-33, αν και επιβάρυναν προσωρινά τις οικονομίες των χωρών, δημιούργησαν προϋποθέσεις για μεσομακροπρόθεσμα οικονομικά οφέλη.

Στις ΗΠΑ, παράδειγμα-αναφορά αποτελεί η συγκρότηση της Tennesee Valley Authority, τον Μάιο του 1933, ενός οργανισμού που στόχευε στην αναδάσωση για την αντιμετώπιση πλημμυρών και κατολισθήσεων και την κατασκευή φραγμάτων για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Στη Γαλλία κατασκευάστηκαν οχυρωματικά έργα και φράγματα. Η Ιταλία προχώρησε στην αποξήρανση βάλτων και λιμνών και τη βελτίωση παλαιών και κατασκευή νέων δρόμων. Στην Ολλανδία επιταχύνθηκε το πρόγραμμα αποξήρανσης του κόλπου Zuider Zee, που απέφερε καλλιεργούμενη γη στον αγροτικό πληθυσμό. Στην Ελλάδα σήμερα υπάρχουν μεγάλα περιθώρια δημόσιων έργων και επενδύσεων που μπορούν να προσαρμοστούν στο επόμενο κύμα της τεχνολογικής καινοτομίας, η οποία θα οδηγήσει στην αναπτυξιακή φάση της διεθνούς οικονομίας και φαίνεται ότι θα συνδέεται με την «πράσινη» ανάπτυξη.

Βεβαίως εφόσον η πραγματική κατάσταση της οικονομίας είναι πολύ χειρότερη από αυτή που παρουσιάζεται, υφίσταται ως ενδεχόμενο η προσωρινή εγκατάλειψη της ιδέας για ισοσκέλιση των προϋπολογισμών και για περιορισμό του δημόσιου χρέους.

Ομως, σε εποχές οικονομικών και κοινωνικών κρίσεων αξίζει να προκρίνεται η δημοσιονομική χαλάρωση προς την κατεύθυνση της ανακούφισης των κατώτερων και μεσαίων στρωμάτων για την άμβλυνση των επιπτώσεων των κρίσεων. Οι συστηματικές προσπάθειες για τον περιορισμό τού -έτσι κι αλλιώς- μακροχρόνιου ελλείμματος στα δημόσια οικονομικά μπορούν να μετατεθούν στην εποχή της ανοδικής κίνησης του οικονομικού κύκλου.

* Διδάσκων Οικονομικής Ιστορίας, Τμήμα Οικονομικών Επιστημών - Πανεπιστήμιο Κρήτης

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Οικονομία
Στη στήλη
Αρθρο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Οικονομία της έντυπης έκδοσης
Χορηγήσεις δανείων
«Στα αβαθή» προσάραξαν τα δάνεια τον Αύγουστο
Οικονομική κρίση
Ισπανία: αύξηση ΦΠΑ και φόρου στα κέρδη κεφαλαίου
Τακτική της νέας κυβέρνησης
Συνταγή φουσκώματος ελλείμματος-χρέους
Εκθεση της Κομισιόν
Πρωταθλητές στις παρατυπίες - ουραγοί στις απορροφήσεις
Ενέργεια
Προτεραιότητα του ΠΑΣΟΚ 2 νέες λιγνιτικές μονάδες
Άλλες ειδήσεις
Εκτακτη εισφορά: μετά τις εκλογές η δικαστική μάχη
Βούλγαροι με πλαστά ευρώ