Έντυπη Έκδοση

Ενα βιβλίο με όλους τους κώδικες

Η νέα γυναίκα πάντα

Ariel Levy

Θηλυκές φαλλοκράτισσες. Οι γυναίκες και η ανερχόμενη κουλτούρα του ξέκωλου.

επίμετρο: Καρλ Γιουνγκ, μτφρ.: Νίκη Σταυρίδη,

εκδόσεις Κουκκίδα, σ. 261, ευρώ 15,98

Οι νεαρότερες κοπέλες στην Ελλάδα τείνουν ολοένα και περισσότερο να υιοθετούν έναν ενδυματολογικό κώδικα και κάποιους κανόνες συμπεριφοράς πολύ κραυγαλέους. Το πρόβλημα αναφύεται ακριβώς από τη διατύπωση αυτής της διαπίστωσης. Η αναδοχή όλων αυτών των μορφωμάτων για τον ορισμό της προσωπικότητας των γυναίκων αντενδείκνυται για τον δρόμο της χειραφέτησης της γυναίκας στο ιστορικό παρόν. Αντενδείκνυται γιατί πρόκειται για υιοθεσία κάποιου αλλότριου κώδικα ρόλων, επιβεβλημένων έξωθεν, και όχι για αλίευση των θησαυρών που περιέχει η γυναίκα στον αυστηρά προσωπικό της ψυχισμό.

Η συγγραφέας του βιβλίου μελετάει το φαινόμενο στην Αμερική. Διατηρεί την επίγνωση ότι πρόκειται για ένα κοινωνικό φαινόμενο παγκόσμιας εμβέλειας. Ξεκινάει την επιχειρηματολογία της περί αυτού του φαινομένου, θέτοντας με την αβεβαιότητα της αναπάντητης απορίας το δίλημμα αν η «κουλτούρα του ξέκωλου» (έτσι ονοματίζει το ηδυπαθές αυτό κίνημα) αποτελεί την υγιή μετάβαση από το φεμινιστικό κίνημα σε ένα ανώτερο επίπεδο αγώνα για κατακτήσεις των γυναικών ή απλώς αν πρόκειται για την καταστροφική λοξοδρόμηση του φεμινιστικού κινήματος και όσων εκείνο ονειρεύτηκε. Η απάντηση δίνεται αυθωρεί από τον αναγνώστη. Η κουλτούρα του ξέκωλου το μόνο που επιτυγχάνει είναι να αφαιρεί το πνεύμα που φιλοξενεί η σάρκα. Η σάρκα ως βασικός ενορχηστρωτής των αισθήσεων πρωταγωνιστεί στην αποδόμηση των κεκτημένων των παρελθοντικών αγώνων των γυναικών και δημιουργεί ένα πρότυπο θηλυκότητας πλήρως απεκδυμένου από αυτή καθεαυτήν τη θηλυκότητα.

Επί της ουσίας η νέα αυτή τάση ανάμεσα στις γυναίκες δεν είναι καν κίνημα. Πρόκειται για παθητική απεμπόληση των ιδανικών του φεμινιστικού κινήματος και ανερμάτιστη μετακύλιση των γυναικών προς τις ανάγκες των αγορών. Στην κουλτούρα του ξέκωλου οι γυναίκες έχουν την ομοιογένεια που συναντάμε στα προϊόντα του καταναλωτισμού. Το δέλεαρ και σ' αυτή την περίπτωση είναι το κίβδηλο φως της δόξας του εφήμερου. Οι γυναίκες αισθάνονται ενδυνάμωση στον ναρκισσισμό και την αυταρέσκειά τους. Η γύμνια τους μεταρσιώνει και ποδηγετεί τα φυσικά ένστικτα των ανθρώπων με τον πιο απαράδεκτο τρόπο. Η επιλογή της ανάδειξης του «κώλου» και των «βυζιών» δεν είναι δυνατόν παρά να καθίσταται φθαρτή και πρόσκαιρη, όπως τα οφέλη στα οποία αποσκοπεί. Οταν χαθούν αυτά τα ερείσματα, οι γυναίκες μένουν μετέωρες και ανασφαλείς στην ωμότητα του κόσμου. Σε περίπτωση που η παρατεταμένη τους εφηβεία τις ξεβράσει απότομα στο σάλο των αγορών και η ενηλικίωση τις φέρει αντιμέτωπες με δυσχερείς συνθήκες, δεν είναι λίγες οι φορές των γυναικών που «διασώζονται» στη βιομηχανία του πορνό και του φτηνού θεάματος. Είναι ο μόνος τρόπος για να μπορέσουν να ισορροπήσουν έναντι της ενδεχόμενης συναισθηματικής τους αναπηρίας.

Η εκπόρνευση του θηλυκού σώματος δεν είναι μόνο κυριολεκτική. Πρόκειται αναφανδόν για μια εμβληματική καμπή στην πορεία των γυναικών μέσα στον κόσμο. Παρατηρείται πολύ συχνά το φαινόμενο γυναίκες να πουλάνε κομμάτι από την ψυχή τους και ν' αφήνουν το σώμα τους παρθένο. Συνάμα το διατηρούν διαρκώς εμφανίσιμο και προκλητικό με πλαστικές, ανορθώσεις φρυδιών και βλεφαροπλαστικές. Κάτι τέτοιο ίσως ν' ακούγεται διαφορετικό, μα στην ουσία είναι το ίδιο. Οι γυναίκες με σύμμαχο τη γοητεία προχωρούν στην εκπόρνευση του πνεύματός τους και στην έκπτωσή του στη μοναδική δυνατότητα που του αποδίδουν: να υποστηρίζει και να αναδεικνύει την εξωτερική τους λάμψη και γοητεία. Ολα στον βωμό της δόξας.

Η συγγραφέας αναφέρεται, στην επί της ουσίας πρώτη της παρατήρηση στο βιβλίο, στην επισήμανση της κουλτούρας του ξέκωλου ως αντίφασης. Στο συγκεκριμένο «πολιτισμικό» ρεύμα συνωθούνται απ' όλες τις διευθύνσεις οι περισσότερες γυναίκες. Αλλες διαλέγουν ήπιες μορφές για να εκφραστούν, μέσα στο πλαίσιο της συγκεκριμένης κουλτούρας, και άλλες πιο εκχυδαϊσμένες και αγοραίες μορφές έκφρασης. Η αντίφαση έγκειται στο γεγονός, πως παρά το ότι ο συγκεκριμένος χώρος είναι κορεσμένος σε ανθρώπους, το θέμα έχει να κάνει πολύ λιγότερο με την ανάπτυξη σχέσεων ανάμεσα στους ανθρώπους και πολύ περισσότερο με την κατανάλωση και την έμμεση εκμετάλλευση αυτής της δεξαμενής γυναικωτών. Πρόκειται ακριβώς για θηλυκές φαλλοκράτισσες. Εν μέρει ανδροπρεπείς γυναίκες προκαλούν για να αισθανθούν ελεύθερες. Οι γυναίκες της εξεταζόμενης κουλτούρας παραμένουν σέξι, δεν έχουν ωστόσο αποδεδειγμένα κεκτημένη την υγιή σεξουαλικότητα, την ιερή της πλευρά, που καθιστά τη συνουσία μια καθοσιωμένη πράξη για την απόλυτη επικοινωνία ανάμεσα στους ανθρώπους.

Η συγγραφέας υποστηρίζει ότι ξεφυλλίζοντας μια στοίβα περιοδικών με «ξέκωλα», παρατήρησε την επανάληψη στην αισθητική της εμφάνισης των μοντέλων. Οι γυναίκες έμοιαζαν να είναι βγαλμένες από το ίδιο καλούπι, ομοιώματα θαρρείς του ίδιου αρχικού αγάλματος. Η ατομικότητά τους αποσκορακίστηκε από την αγορά ως βασικό εμπόδιο στη δημιουργία της εμπορεύσιμης γυναίκας. Πουθενά στα πρόσωπα, τα «βυζιά» και τους «κώλους» δεν διαγραφόταν κάποιο ιδιοσυγκρασιακό στοιχείο. Η προσωπικότητα των μοντέλων δευτερεύει για να αναδειχτεί με έμφαση η σέξι τους πτυχή.

Στη συνέχεια του βιβλίου το δικαίωμα στην έκτρωση πρωταγωνιστεί σε πολλούς από τους στοχασμούς που διατυπώνονται σ' αυτό. Παραγκώνιζεται και αποσιωπάται η βίαιη παράκαμψη των σταδίων μιας εγκυμοσύνης προς όφελος του απευκταίου γεγονότος της γέννησης. Σαφέστατα και είναι ανεφαίρετο δικαίωμα της γυναίκας να ανακόπτει την ολέθρια πορεία μιας ατυχούς συνουσίας. Ακόμη περισσότερο όμως αρεστό απ' αυτό, κάτι που δεν υπογραμμίζεται στο βιβλίο, θα ήταν η συναίσθηση του κινδύνου μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης και η πρόληψή της μέσω των κατάλληλων προφυλακτικών μέσων.

Τα γυναικεία κινήματα στις μέρες μας έχουν αποδυναμωθεί. Ο αγώνας για ίσα διακαιώματα είναι προσωπικός. Τόσο οι γυναίκες όσο και οι άντρες κερδίζουν την εκτίμησή τους από τους άλλους με ομότροπους αγώνες. Στις εποχές των κινημάτων διαμορφώθηκε η πολυσχιδία της σεξουαλικότητας του σημερινού ανθρώπου. Οι «γυναίκες ενάντια στην πορνογραφία» ήταν ένα ρεύμα μέσα στους μυχούς του μεγάλου φεμινιστικού κινήματος της Αμερικής. Αυτό το ρεύμα αρνιόταν το πρότυπο του σεξ που ευδοκιμεί στα πορνογραφικά προϊόντα. Αρνιόταν τους ρόλους του άντρα «επιβήτορα» και της γυναίκας που βατεύεται. Στην κορύφωση της, αυτή η τάση μπέρδεψε την αρχική αποσαφηνισμένη θέση με μια ολοκληρωτική άρνηση του σεξ από τις γυναίκες. Ο γενικότερος αρνητισμός προς τη ζωή οδήγησε κάποιες απ' αυτές στην υιοθέτηση της θέσης ότι ο λεσβιασμός είναι πολιτική και επαναστατική στάση.

Η συγγραφέας υπογραμμίζει την αντίθεσή της προς τις γυναίκες που έχουν αποδεχτεί ως λύσεις στα αδιέξοδα των σχέσεών τους με τους άντρες την ένδυση της αντρικής συμπεριφοράς και τη δημιουργία αντίστοιχης αντρικής επίκτητης ψυχολογίας. Η συγγραφέας ανήκει στους θιασώτες της στρατηγικής του επαναπροσδιορισμού της γυναικείας φύσης. Μιλά για την επανάκτηση της ιερής θηλυκότητας, που είναι εγγύτερα σ' αυτήν ακριβώς τη γυναικεία φύση και την αυτόφωτη λάμψη της. Κατά τη γνώμη της συγγραφέως, κάθε γυναίκα οφείλει να βρει αυτό που της αρέσει για να ζει αρμονικά με τον εαυτό της. Υπάρχουν ψυχόρμητα σε κάθε φύλο. Αυτά είναι που πρέπει να προσεχτούν για να σπάσουν τα δεσμά τους, άντρες και γυναίκες. Δεσμά που ορίζουν τους ανθρώπους αποπνικτικά.

Ενα πολύ ενδιαφέρον φαινόμενο στο βιβλίο είναι το «φαινόμενο του μπαρμπα-Θωμά». Είναι το φαινόμενο κατά το οποίο ο άνθρωπος συγκατατίθεται για τη βιοτή του να ορίζεται έξωθεν με τους ρόλους που άλλοι έχουν γι' αυτόν διαμορφώσει. Σ' αυτές τις περιπτώσεις ο χειραγωγούμενος χτίζει την «ευτυχία του» μέσα στον χώρο της φυλακής. Μπορεί να ζήσει αληθινά ευτυχισμένος. Θα έχει κερδίσει την επίπλαστη δάνεια ελευθερία και θα έχει αποξενωθεί από τον αληθινό εαυτό του.

Πέρα από τις γυναίκες που απολαμβάνουν την επιφαινόμενη γιορτή της «κουλτούρας του ξέκωλου», συναντάμε γυναίκες καριέρας που καρπώνονται τα οφέλη τής εν λόγω κουλτούρας. Γυναίκες, ελιξίβλαστα φυτά που αναρριχώνται στις εργασιακές θέσεις πάνω στα κρηπιδώματα του σέξι, της βοήθειας και του σεξ. Σ' αυτή τη διαπίστωση η συγγραφέας επανέρχεται με την κατάθεση της προσωπικής της γνώμης: οι σχέσεις σ' έναν τέτοιο κόσμο είναι ρηχές, κίβδηλες, σχέσεις ανθρωποφαγικές και σχέσεις λυκοφιλίας. Αναπόφευκτα κάποια στιγμή, τόσο για τον άντρα όσο και για τη γυναίκα, δημιουργείται συναιθηματικό έλλειμμα, που πολλές φορές οδηγεί στην απόγνωση.

Σ' ένα αρκετά μεγάλο μέρος του βιβλίου η Ariel Levy ασχολείται με τις λεσβίες. Αναλύει την άποψη που καλλιεργήθηκε πιο έντονα στο φεμινιστικό κίνημα περί του λεσβιασμού. Οι πιο ριζοσπάστριες γυναίκες θέωρησαν την ομοφυλοφιλία μεταξύ τους μια ακραιφνή πολιτική στάση, την απόλυτη διέξοδο προς την ελευθερία τους από τον ζυγό τον αντρών. Η συγγραφέας και το ιστορικό παρόν των μεγαλουπόλεων κατέρριψαν αυτή την πίστη. Με παραδείγματα στις σελίδες του βιβλίου γίνεται προφανές ότι η πλειονότητα των λεσβιών της Αμερικής ακολουθούν, με τον δικό τους τρόπο, την κουλτούρα του ξέκωλου. Τα πάντα για τις λεσβίες του Σαν Φρανσίσκο, εκεί έκανε τη μελέτη της η συγγραφέας, είναι ζητήματα αισθητικής και φαίνεσθαι. Σε πολύ μικρότερο ποσοστό συναντιέται ανάμεσα τους κάποιος ουσιώδης προβληματισμός.

Η κουλτούρα του σεξ στην τελευταία της προέλαση ανάμεσα στους ανθρώπους κέρδισε ένα μεγάλο πεδίο εκμετάλλευσης μέσα στα σχολεία. Μαθητές και μαθήτριες ντύνονται συνήθως μ' έναν προκλητικό τρόπο, τα κορίτσια φοράνε μίνι, βάφονται έντονα και συμπεριφέρονται σαν ενήλικες προκλητικές γυναίκες. Τα αγόρια προσπαθούν να είναι «κουλ» και να έχουν κάποιον ενδυματολογικό και συμπεριφορικό τύπο. Οι σεξουαλικές ορμές των μαθητών ξεκινούν ν' αποκρυσταλλώνονται στις αυλές των σχολείων. Η αναζήτηση σεξουαλικής ταυτότητας στη διάρκεια της εφηβείας δεν είναι η ευκαιρία για ένα διακριτικό πειραματισμό. Ο εσωτερικός αναβρασμός λειτουργεί σαν συναγερμός για την άγρα επιπόλαιου σεξ. Οι μαθητές κάνουν σεξ γιατί είναι της μόδας, δεν κάνουν σεξ γιατί έμαθαν να ακούν τις αληθινές σεξουαλικές επιθυμίες τους. Αναντίρρητα η κουλτούρα έχει εισδύσει στα σχολεία με όλα τα αρνητικά της. Τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ταλανίζουν την εφηβεία, η εκπόρνευση των κοριτσιών κατά τη διάρκεια της αποφοίτησής τους είναι γεγονός ισοδύναμο με την τάση τους προς τον εξωτερικό εκχυδαϊσμό της αισθητικής τους.

Το επίμετρο του βιβλίου ανήκει στον Καρλ Γιουνγκ. Ο μεγάλος φιλόσοφος, στο εμβριθές κείμενό του, επιχειρεί τη διαχρονική ανατομία του ζητήματος των γυναικών στην Ευρώπη. Στις μεγάλες πόλεις βιώνεται το ιστορικό παρόν. Σ' αυτές οι γυναίκες έρχονται αντιμέτωπες με κατάλοιπα του παρελθόντος. Η προβολή του παρελθόντος στο παρόν είναι τα σύγχρονα δεσμά των γυναικών. Στην κατακλείδα ο Καρλ Γιουνγκ επισημαίνει πως η γυναίκα είναι ο Ερως και ο άντρας είναι ο Λόγος. Στο τέλος του βιβλίου ο γνωστός μελετητής της ψυχής των ανθρώπων σημειώνει: «όσο καιρό (η γυναίκα) θα ζει τη ζωή του παρελθόντος δεν θα έρθει ποτέ σε σύγκρουση με την ιστορία. Αλλά μόλις αρχίσει να παρεκκλίνει, έστω και ελάχιστα, από ένα πολιτισμικό χνάρι που κυριάρχησε στο παρελθόν, θα συναντήσει την ίδια στιγμή το συνολικό βάρος της ιστορικής ακινησίας και αυτό το αναπάντεχο σοκ μπορεί να την πληγώσει, ίσως και θανάσιμα».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ο αγέλαστος Καρμπονάρος
Το μυθιστόρημα που δεν πολιτικολογεί
Σπάνιες αναλύσεις στην υγεία
Τι είναι η άμεση δημοκρατία;
Δυο αδέρφια με την ίδια πένα...
Η δεξιοτεχνία της υπέρβασης
Επιστροφές και ψίθυροι
Κοσμοδρόμια μες στα σύννεφα
Χρωματικές ελεγείες
Κριτικές επισημάνσεις του δεινού φιλολόγου
Ευθανασία ενός έρωτα
Στον αστερισμό της Αβάνας
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ο αγέλαστος Καρμπονάρος
Το μυθιστόρημα που δεν πολιτικολογεί
Η νέα γυναίκα πάντα
Σπάνιες αναλύσεις στην υγεία
Τι είναι η άμεση δημοκρατία;
Δυο αδέρφια με την ίδια πένα...
Η δεξιοτεχνία της υπέρβασης
Επιστροφές και ψίθυροι
Κοσμοδρόμια μες στα σύννεφα
Χρωματικές ελεγείες
Κριτικές επισημάνσεις του δεινού φιλολόγου
Ευθανασία ενός έρωτα
Στον αστερισμό της Αβάνας
Αφιέρωμα
10 χρόνια από την πτώση των Δίδυμων Πύργων
Κινηματογράφος
Η λογοτεχνία στα 35 m.m.
Συνέντευξη: Μάρω Βαμβουνάκη
«Κάνω κάτι που με εκφράζει»
Άλλες ειδήσεις
Πετεινοί λαλίστατοι