Έντυπη Έκδοση

Η δεξιοτεχνία της υπέρβασης

Μάρω Βαμβουνάκη

Ο ερωτευμένος Πολωνός

εκδόσεις Ψυχογιός, σ. 218, ευρώ 14

Στα χνάρια του σαιξπηρικού Τίμωνα του Αθηναίου και του «μισάνθρωπου» Αλσέστ του Μολιέρου, μια πετυχημένη πρωταγωνίστρια του ελληνικού θεάτρου εγκαταλείπει τα άγχη της (κενής) αστικής ζωής, για να μιμηθεί τον «φυσικό άνθρωπο» του Ρουσό, που αναζητεί την παπαδιαμαντική σεβάσμια απλότητα στα βουνά και στα όρη της μακρινής (ονειρικής, εξιδανικευμένης) Πολωνίας. Ο Μαρκούζε θα συμφωνούσε απόλυτα με την αναστροφή της αλλοτριωμένης ηρωίδας της Μάρως Βαμβουνάκη, που επιζητεί να ξανακερδίσει τον «χαμένο χρόνο», να ανακτήσει τον «χαμένο παράδεισο» και να χαρίσει στην ούτως ή άλλως επιτυχημένα-αποτυχημένη ζωή της τη λάμψη μιας δεύτερης ευκαιρίας. Σαν να ζει δύο ενσαρκώσεις στο ίδιο σαρκίο, αφήνει την κοινωνία να θάψει το παλιό προσωπείο μιας κακομοιριασμένης αλλά ζηλευτής ύπαρξης και υποδύεται ως ισόβιο (;) πλέον ρόλο ζωής την άκακη χωριατοπούλα.

Μυθιστόρημα φυγής από τα πλέον πετυχημένα. Η απλότητα και η αφηγηματική χάρη της πολύπειρης πεζογράφου δίνει νέα πνοή σε δοκιμασμένα, αλλά πάντα αναζωογονητικά ρομαντικά μοτίβα. Η υπέρβαση των όποιων λογοτεχνικών συμβάσεων με τον διδακτικά άμεσο δοκιμιακό λόγο που ενσωματώνεται στο καθεαυτό μυθιστορηματικό «σώμα» εκλαϊκεύοντας θεωρίες, τάσεις και στάσεις των κοινωνικών επιστημών ταιριάζει στην περίφημη φράση του μολιερικού Μισάνθρωπου, που θα προτιμούσε ένα ειλικρινές λαϊκό ερωτικό τραγούδι από τους περίπλοκους και ανούσιους αλεξανδρινούς στίχους των πληκτικών ατάλαντων (που έχουν κατακλύσει εδώ κι αιώνες την λογοτεχνική «πιάτσα» πλειοδοτώντας σε μωροφιλόδοξη αυτολύπηση και αξιοθαύμαστα μαζοχιστική θυματοποίηση και μονοπωλώντας -βεβαίως, βεβαίως- τα λογοτεχνικά βραβεία).

Η Μάρω Βαμβουνάκη τολμάει να αναμετρηθεί με το «αίσιον τέλος» ενός ζοφερού δράματος, που ξεκινάει με όλες τις υποσχέσεις μιας τραγικής-τραγικότατης κορύφωσης. Οπως όμως στον «Ιωνα» και στην «Ελένη» του Ευριπίδη φαίνεται ότι η πολυ-επίπεδη πολιτισμική κρίση που βιώνουμε όλοι (αρχαιόθεν) στο πετσί μας αναγκάζει τον λογοτέχνη να «κλείσει το μάτι» στο κακοπαθημένο κοινό του και να εκτρέψει το αφηγηματικό όχημα από τη βέβαιη καταστροφή [και την προδεδιαγραμμένη (από το είδος) αποτυχία] σε σκανδαλώδη, προκλητική επιτυχία, που μόνο τον φθόνο και το ξεβόλευμα των κακοπροαίρετων δημιουργεί (ως «παράπλευρες απώλειες»).

Ομως ας ακούσουμε την ίδια την πεζογράφο να επεξηγεί τη διδακτική της τάση και τις επιλογές της: Αν η δυστυχία συνεχώς αναζητά παρηγορητική μοιρασιά, εξομολόγηση, ακόμη και εκτονωτική επίδειξη, η ευτυχία και κυρίως ο ευτυχισμένος έρωτας ζητά να απομονώνεται στη γωνιά του. Σε κρυψώνα θέλει να απομονώνεται, αντικοινωνικός και μυστικός, καμιά άλλη ματιά να μην πέσει πάνω του να τον ματιάσει. Παμπάλαιες προκαταλήψεις μάς υπέβαλαν ότι είναι ύβρις να είσαι καλά σε έναν κόσμο που πάει άσχημα. Βλάσφημο και ενοχικό αμάρτημα που ζητάει να κρύβεται. Δεχόμαστε εύκολα πως η Κόλαση είναι μέσα μας, πως η Κόλαση είναι οι άλλοι. Δεν προσέχουμε ολόκληρη τη φράση του Ιησού που διδάσκει πως και ο Παράδεισος μέσα μας βρίσκεται από τη ζωή εδώ. Δεν είναι ντροπή να την επιδιώκεις, να μην την αναβάλεις. Η περιγραφή της ευτυχίας είτε καταντά για τον άλλο βαρετή είτε του ερεθίζει τον φθόνο. Στην καλύτερη περίπτωση του ξυπνάει την πικρία της σύγκρισης. Φίλη μού έλεγε για κοινή φίλη το εξής: «Το σπουδαιότερό της χάρισμα είναι ότι χαίρεται ειλικρινά με τη χαρά του άλλου!». Δεν είναι συνηθισμένη συμπεριφορά αυτή, δεν παλεύεται εύκολα η διαπίστωση πως ο άλλος είναι σε καλύτερη μοίρα από σένα, δεν υποφέρεται το ότι με μια τέτοια σύγκριση εσύ κατεβαίνεις παρακάτω στα σκαλιά της μοναξιάς σου. Στις δυστυχίες των άλλων η ψυχολογική αντίδραση ξεκινάει εντελώς διαφορετικά, ξεκινάει από μια υπεροχή σου (σ.σ. 177-178).

Μπολιασμένος με υγιή νεορθόδοξη μεταφυσική προοπτική ο εξελληνισμένος, αισιόδοξος μυστικισμός της Βαμβουνάκη, θέτει τον άνθρωπο και την ευτυχία του στο επίκεντρο της λογοτεχνικής φιλοδοξίας της, επιδιώκοντας να δημιουργήσει πρότυπα φυγής σε άλλα χωροχρονικά πλαίσια, όπου αλλοτρίωση, μοναξιά, θλίψη και απελπισία «ουκ έστιν έτι». Ο Ερωτευμένος Πολωνός θα μπορούσε να έχει υπότιτλο: «Ευτυχία και μοναξιά για δύο» ή «Ευτυχία και Χρόνος».

Ας κλείσουμε με τον ίδιον τον ψυχογραφικό λόγο της Μάρως Βαμβουνάκη: Μπορεί κάποιοι να ισχυρίζονται πως η αμφιβολία στον έρωτα όπως και στη φιλοσοφία τρέφει το πάθος όπως το λάδι στη φωτιά, όμως τίποτα δεν είναι πιο ευδαιμονικό και ολάκερο όσο ένας έρωτας με εμπιστοσύνη. Ο έρωτας με εμπιστοσύνη και ισόβαρη αμοιβαιότητα θα είναι εκείνο που χαρακτηρίζουν κάποιοι άγιοι πρόγευση Παραδείσου (σ. 145).

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ο αγέλαστος Καρμπονάρος
Το μυθιστόρημα που δεν πολιτικολογεί
Η νέα γυναίκα πάντα
Σπάνιες αναλύσεις στην υγεία
Τι είναι η άμεση δημοκρατία;
Δυο αδέρφια με την ίδια πένα...
Επιστροφές και ψίθυροι
Κοσμοδρόμια μες στα σύννεφα
Χρωματικές ελεγείες
Κριτικές επισημάνσεις του δεινού φιλολόγου
Ευθανασία ενός έρωτα
Στον αστερισμό της Αβάνας
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ο αγέλαστος Καρμπονάρος
Το μυθιστόρημα που δεν πολιτικολογεί
Η νέα γυναίκα πάντα
Σπάνιες αναλύσεις στην υγεία
Τι είναι η άμεση δημοκρατία;
Δυο αδέρφια με την ίδια πένα...
Η δεξιοτεχνία της υπέρβασης
Επιστροφές και ψίθυροι
Κοσμοδρόμια μες στα σύννεφα
Χρωματικές ελεγείες
Κριτικές επισημάνσεις του δεινού φιλολόγου
Ευθανασία ενός έρωτα
Στον αστερισμό της Αβάνας
Αφιέρωμα
10 χρόνια από την πτώση των Δίδυμων Πύργων
Κινηματογράφος
Η λογοτεχνία στα 35 m.m.
Συνέντευξη: Μάρω Βαμβουνάκη
«Κάνω κάτι που με εκφράζει»
Άλλες ειδήσεις
Πετεινοί λαλίστατοι