Έντυπη Έκδοση

5 βιβλία αναζητούν αναγνώστες

Επιστροφές και ψίθυροι

Laurence Cosse

Στο καλό μυθιστόρημα

μτφρ.: Αχιλλέας Κυριακίδης

εκδόσεις Πόλις, σ. 451, ευρώ 19

Το μυθιστόρημα της γαλλίδας δημοσιογράφου, κριτικού και συγγραφέως Laurence Cosse (το δεύτερο που έχει κυκλοφορήσει στα ελληνικά μετά την Απόδειξη, πάντα από τις εκδόσεις Πόλις) εκτυλίσσεται στο Παρίσι, με φόντο ένα ξεχωριστό βιβλιοπωλείο στην αριστερή όχθη του Σηκουάνα, όπου βρίσκονται αποκλειστικά αριστουργήματα του είδους τού μυθιστορήματος. Φορείς της ιδέας αυτού του ιδανικού βιβλιοπωλείου, μια αριστοκράτισσα, κληρονόμος τεράστιας περιουσίας, που παλεύει να συμφιλιωθεί με τον θάνατο της κόρης της, κι ένας μποέμ, πρώην χίπις, απομεινάρι του Μάη του '68. Ποιος, όμως, αποφασίζει για το ποιο είναι καλό μυθιστόρημα; Η απάντηση θα ανατεθεί στην «επιτροπή του καλού μυθιστορήματος», η οποία, μέσα σε συνθήκες άκρας μυστικότητας, θα καταλήξει στη βασική επιλογή.

Το μυθιστόρημα της Cosse (που τίτλος του γίνεται η ίδια η επιγραφή του βιβλιοπωλείου) συνδυάζοντας την τεχνική του μυστηρίου με το θέμα της εμπορευματοποίησης του βιβλίου, χτίζεται παράλληλα με την αστυνομική έρευνα που διεξάγεται για τις βίαιες επιθέσεις που δέχονται τρεις φιλήσυχοι πολίτες, μέλη της επιτροπής. Ο αναγνώστης πληροφορείται αναδρομικά τις εξελίξεις της έρευνας, όπου οι ανατροπές ακολουθούν η μία την άλλη. Η αίγλη που γνωρίζει αρχικά το ιδανικό βιβλιοπωλείο ακολουθείται από την αντίδραση των οργανωμένων συμφερόντων της βιομηχανίας του βιβλίου και τη δυσφημιστική εκστρατεία που αμέσως εξαπολύεται, καθώς πολλοί ενοχλούνται, όπως οι ίδιοι οι εμπορικοί συγγραφείς, οι οποίοι τυχαίνει να αποκλειστούν. Είναι πιθανόν ανάμεσά τους να βρίσκεται ο υπεύθυνος των επιθέσεων, όμως αυτό δεν φαίνεται να είναι ακριβώς το ζητούμενο.

Η Cosse μέσα από το αστυνομικό σασπένς βρίσκει την ευκαιρία να σατιρίσει τα σύγχρονα εκδοτικά ήθη και να ειρωνευτεί τη δίψα για προβολή, που γίνεται σε βάρος της ποιότητας. Και μπορεί το βιβλίο να είναι έργο κριτικής (μεταγλώσσα), ωστόσο ανήκει στα μυθοπλαστικά δημιουργήματα. Την περίτεχνη κατασκευή της λεπτής ειρωνείας και της σάτιρας αποδίδει περίφημα στα ελληνικά η εξαιρετική μετάφραση του Αχιλλέα Κυριακίδη.

David Boratav

Ψίθυροι στο Μπέγιογλου

μτφρ.: Αριάδνη Μοσχονά, επίμετρο: Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη

εκδόσεις Πόλις, σ. 410, ευρώ 19

Με φόντο μια «λεηλατημένη, επανειλημμένως ξεκοιλιασμένη» πόλη, που κάθε γενιά της πρέπει να την πλάσει από την αρχή «για να ανακαλύψει ιστορικά σημεία αναφοράς καταδικασμένα να χαθούν μερικές δεκαετίες αργότερα», εξελίσσεται το πρώτο μυθιστόρημα του Νταβίντ Μπορατάβ (γενν. 1971), που σπούδασε Νομικά σε πανεπιστήμια της Ευρώπης και εργάζεται ως δημοσιογράφος και μεταφραστής. Οι Ψίθυροι στο Μπέγιογλου εικονογραφούν το ασυνήθιστα αισθησιακό πορτρέτο μιας πόλης χαοτικής, που κυλά μέσα στον χρόνο συνεχώς μεταμορφούμενη, όπως η Κωνσταντινούπολη. Το Μπέγιογλου (που σημαίνει ο γιος του μπέη), είναι μια συνοικία έξω από τα τείχη της παλιάς Ιστανμπούλ.

Ο μπέης αυτός είναι ο πατέρας τού αφηγητή της ιστορίας, ενός τεχνοκράτη, ο οποίος από τα στενά δρομάκια της πόλης που διέσχιζε τρέχοντας τη δεκαετία του '50, βρέθηκε να ζει στο Παρίσι, που δεν έγινε ποτέ πατρίδα του. Η επιστροφή του αφηγητή στην Ιστανμπούλ, κάθε άλλο παρά συμπτωματική, σηματοδοτεί την επιστροφή του στη γενέθλια πόλη, όπου κανείς πια δεν τον γνωρίζει. Ο κύκλος της γνωριμίας με την πόλη των φαντασιακών και στην πλειονότητά τους ανυπόστατων διηγήσεων θα κλείσει με το όνειρο: «...όταν ξυπνά, ο κόσμος γύρω του έχει την ίδια ακριβώς ονειρική ποιότητα: ένα αλλοπρόσαλλο, ελλειπτικό, ατελές, πολυεπίπεδο παραλήρημα αλληλοσυγκρουόμενων δυνάμεων -ένα βαρύτατο συμπύκνωμα ιστορίας-, που ροκανίζει την πραγματικότητα κι εξαφανίζει την πόλη» (από το επίμετρο του βιβλίου).

Ο νέος συγγραφέας, ο οποίος διακρίθηκε για τη μουσικότητα του λόγου του με τις αντηχήσεις και τους αντικατοπτρισμούς, καταθέτει με εντιμότητα και ανθρωπιά τη δική του συμβολή στο θέμα της δύσκολης προσαρμογής των μεταναστών και της αναζήτησης ταυτότητας. Ο ίδιος αναγνωρίζει τις οφειλές του στους Borges, Nabokov και Pamuk. Για το βιβλίο του τιμήθηκε με τα βραβεία Gironde-Nouvelles Ecrtitures και Bourse Thyde Monnier της Societe des Gens de Lettres.

Τζίνα Πολίτη

Επιστροφή

Τρία διηγήματα εκδόσεις Αγρα, σ. 64, ευρώ 9

Στο θεατρικό έργο του Μπέκετ Οχι εγώ, «το στόμα μιας ηθοποιού υποδύεται Το Στόμα, το οποίο αφηγείται την ιστορία κάποιου άλλου στόματος, του οποίου η ασταμάτητη λογοδιάρροια αφορά λέξεις που εξυπηρετούν την κατασκευή εσωτερικών εαυτών». Η Τζίνα Πολίτη, ομότιμη καθηγήτρια του Αριστοτελείου, που το 1998 τιμήθηκε με το «Βραβείο εξαίρετης πανεπιστημιακής διδασκαλίας και έρευνας», αναφερόμενη στο συγκεκριμένο έργο του Μπέκετ (Στα όρια της γραφής, Αγρα, 1996) αποδεικνύει ότι «είναι αδύνατον να εντοπίσουμε κάπου το περίφημο "εγώ"», το ομιλούν πρόσωπο, αφού η ομιλία κάθε στόματος παραθέτει την ομιλία κάποιου άλλου.

Στα τρία διηγήματα που συστεγάζονται στον κομψό τόμο της Αγρας (δύο από τα οποία πρωτοδημοσιεύτηκαν στο περιοδικό η Λέξη), ο λόγος δίνεται στο εγώ της παιδικής ηλικίας, όπου πρωταγωνιστούν η αθωότητα, ο κόσμος των μεγάλων, οι συγγενείς, η μαγεία των γραμμάτων της αλφαβήτας και της ανάγνωσης, τα παραμύθια, όπου μπερδεύεται η αλήθεια με το ψέμα, οι πρώτες συναντήσεις με την Ιστορία, ο απόηχος του πολέμου και του φασισμού, η καθησυχαστική επανάληψη μιας καθημερινότητας που βίαια ανατρέπεται. Η αφήγηση του Στόματος του παιδιού εικονογραφεί έξοχα το εγώ της παιδικής ηλικίας, της οποίας το τέλος έρχεται «μόνο όταν τη θάβουμε».

Μαρία Κέντρου - Αγαθοπούλου

Η Ευρυδίκη με το τσιγάρο στο μπαλκόνι

εκδόσεις Γαβριηλίδης, σ. 123, ευρώ 10,65

Γεννημένη στη Θεσσαλονίκη, εκπρόσωπος «της τελευταίας γενιάς των ποιητών που πιάνει το μολύβι και τιμά το χαρτί», η Μαρία Κέντρου - Αγαθοπούλου (εμφανίστηκε στα γράμματα το 1961 με την ποιητική συλλογή Ψυχή και τέχνη), έχει μέχρι σήμερα εκδώσει 13 ποιητικές συλλογές, δοκίμια και 4 συλλογές διηγημάτων. Εμπειρη διηγηματογράφος, ακολουθεί την κλασική τεχνική, που θέλει το διήγημα να προβάλλει τη μοναδικότητα του γεγονότος που εξιστορεί με αυστηρή οικονομία εκφραστικών μέσων και «συμμετρία σχεδίου». Η νέα της συλλογή διηγημάτων, στην καλαίσθητη έκδοση του Γαβριηλίδη, τιτλοφορείται από το ομώνυμο διήγημα, όπου η παρουσία της ηλικιωμένης γυναίκας γίνεται αντιληπτή αποκλειστικά από την καύτρα του τσιγάρου ή τη σκιά του καπνού της. «Μα αν δεν καπνίζει τώρα πια η Ευρυδίκη;» -ερώτημα επίμονο, που αφήνει την απάντηση στην εφευρετικότητα του αναγνώστη.

Γιατί εκείνο που κυρίως χαρακτηρίζει τις ιστορίες που μένουν στην αναγνωστική μνήμη είναι ότι μας αφήνουν σε αμφιβολία για το μέγεθος της αποκάλυψης, ακόμη και για την επίγνωση του βιώματος που κάποτε γίνεται υποσυνείδητα αντιληπτό.

Η Αγαθοπούλου ξέρει καλά την τεχνική του διηγήματος, όπου μια λαθεμένη, άσχημα τοποθετημένη ή ανεπαρκής φράση μπορεί να καταστεί καταστροφική και να υπονομεύσει την ενιαία εντύπωση. Το συγκεκριμένο είδος άλλωστε βρίσκεται αρκετά κοντά στην ποίηση.

Στο δεύτερο μέρος της συλλογής («Στον αστερισμό της ουτοπίας») η μνήμη ανοίγει το θησαυροφυλάκιό της και οι αναμνήσεις προσφέρονται «μέσα σε ομίχλη αισθημάτων ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα».

Με λιτή γραφή, περιγραφική δύναμη και χυμώδη γλώσσα η συγγραφέας ασκεί το αναφαίρετο δικαίωμά της να επιστρέψει στις εικόνες της δροσερής παιδικότητας: «Ας φάμε τώρα λίγα κεράσια, να κοκκινίσει η γλώσσα της γραφής μας, να κοκκινίσουν τα πικρά χείλη της απελπισίας μας».

Α. D. Miller

Κάτω από το χιόνι

μτφρ.: Ρένα Χατχούτ

εκδόσεις Ωκεανίδα, σ. 349, ευρώ 15

Το πρώτο μυθιστόρημα του δημοσιογράφου και τηλεοπτικού παραγωγού Α. Ντ. Μίλερ εκτυλίσσεται στη διάρκεια ενός μοσχοβίτικου χειμώνα. Ο ήρωας, ένας νεαρός Δυτικοευρωπαίος, που βρίσκεται στη Μόσχα για να μεταφέρει τα φώτα της ελεύθερης οικονομίας και παράλληλα να εκμεταλλευτεί τις πιθανότητες πλουτισμού που του παρέχει η μετασοβιετική Ρωσία, αποπροσανατολίζεται ηθικά, καθώς οι ευκαιρίες που του παρέχονται στην καινούρια Ρωσία είναι πράγματι εκμαυλιστικές.

Το ευάλωτο της προσωπικότητας του ήρωα γίνεται το διαβατήριο στη χώρα της διαφθοράς και της αθωότητας, του ηδονισμού και της απελπισίας, όπου μόλις αρχίζει να λιώνει το χιόνι αποκαλύπτονται τρομερά μυστικά. Μια ερωτική καλοστημένη ιστορία, σε μια χώρα όπου οι Ευρωπαίοι τραπεζίτες κέρδιζαν μπόνους απλώς επειδή μοίραζαν κεφάλαια και κατά πάσα πιθανότητα θα είχαν αλλάξει δουλειά ή θα είχαν πάρει προαγωγή πριν οι Ρώσοι προλάβουν να παραβούν τις συμφωνίες τους. Γιατί ο δανεισμός σε μία από τις τεράστιες εταιρείες ενέργειας ή μεταλλευμάτων στη Ρωσία, που έκανε τους Ρώσους να πνίγονται στα πετροδόλαρα, δεν είχε σημασία για τα αφεντικά των εταιρειών.

Το βιβλίο κλείνει με την αποχώρηση του ήρωα ύστερα από τεσσεράμισι χρόνια παραμονής στη Μόσχα. Στην Κόκκινη πλατεία μια ομάδα διαδηλωτών, αμετανόητοι κομμουνιστές με σφυροδρέπανα, κοίταζαν τους αστυνομικούς να καπνίζουν πάνω σε κάτι ετοιμόρροπες κλούβες, χτυπώντας τα κλομπ πάνω στις ασπίδες τους, ενώ ο τύπος που παρίστανε τον Λένιν φωτογραφιζόταν μέσα σε ένα γκρουπ Κινέζων επιχειρηματιών.

Ο ήρωας αποχωρεί με τη βαθιά επιθυμία να αφήσει την ιστορία του να πεθάνει. Κατά πόσο όμως μπορεί κάτι τέτοιο να πραγματοποιηθεί, όταν η αίσθηση της απώλειας (και της ενοχής) διατηρείται έντονα στη συνείδηση;

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ο αγέλαστος Καρμπονάρος
Το μυθιστόρημα που δεν πολιτικολογεί
Η νέα γυναίκα πάντα
Σπάνιες αναλύσεις στην υγεία
Τι είναι η άμεση δημοκρατία;
Δυο αδέρφια με την ίδια πένα...
Η δεξιοτεχνία της υπέρβασης
Κοσμοδρόμια μες στα σύννεφα
Χρωματικές ελεγείες
Κριτικές επισημάνσεις του δεινού φιλολόγου
Ευθανασία ενός έρωτα
Στον αστερισμό της Αβάνας
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ο αγέλαστος Καρμπονάρος
Το μυθιστόρημα που δεν πολιτικολογεί
Η νέα γυναίκα πάντα
Σπάνιες αναλύσεις στην υγεία
Τι είναι η άμεση δημοκρατία;
Δυο αδέρφια με την ίδια πένα...
Η δεξιοτεχνία της υπέρβασης
Επιστροφές και ψίθυροι
Κοσμοδρόμια μες στα σύννεφα
Χρωματικές ελεγείες
Κριτικές επισημάνσεις του δεινού φιλολόγου
Ευθανασία ενός έρωτα
Στον αστερισμό της Αβάνας
Αφιέρωμα
10 χρόνια από την πτώση των Δίδυμων Πύργων
Κινηματογράφος
Η λογοτεχνία στα 35 m.m.
Συνέντευξη: Μάρω Βαμβουνάκη
«Κάνω κάτι που με εκφράζει»
Άλλες ειδήσεις
Πετεινοί λαλίστατοι