Έντυπη Έκδοση

Φθινοπωρινές βιβλιο-αποδράσεις με την επιστήμη

Προτείνουμε σήμερα μερικούς πρόσφατους τίτλους επιστημονικών βιβλίων, με την ελπίδα ότι μπορεί να λειτουργήσουν ως «αντίδοτο» στη γενικευμένη κατήφεια και τον πεσιμισμό των ημερών.

Clifford Pickover

Η λωρίδα του Μέμπιους

Μτφρ. Νίκος Αποστολόπουλος

Επιμ. Θεοφάνης Γραμμένος

Εκδ. «Τραυλός» σελ. 412

Αν κόψετε μια λωρίδα από χαρτόνι, τη συστρέψετε κατά μισή στροφή (180 μοίρες) και κολλήσετε τα δύο άκρα της, θα προκύψει ένα πολύ ενδιαφέρον, αλλά παράδοξο αντικείμενο με περίεργες τοπολογικές ιδιότητες: δεν έχει αρχή και τέλος, δεν μπορούμε να διακρίνουμε σαφώς και σταθερά το εσωτερικό από το εξωτερικό του, αναποδογυρίζει όλα τα αντικείμενα που κινούνται πάνω σε αυτό, έχει μία μόνο επιφάνεια, στην οποία είναι αδύνατο να διακρίνουμε ένα «πάνω» ή ένα «κάτω».

Αυτό το μαγικό μαθηματικό αντικείμενο αποκαλείται «λωρίδα» ή «ταινία» ή «βρόχος» του Μέμπιους, προς τιμήν του μεγάλου μαθηματικού Αυγούστου Φ. Μέμπιους, ο οποίος πρώτος παρατήρησε και ανέλυσε τις απρόσμενες τοπολογικές συνέπειες και τα παράδοξα που προκύπτουν από την ύπαρξη αυτών των «εξωτικών» αντικειμένων.

Η ανάλυση τέτοιων ατέρμονων και μιας όψεως αντικειμένων έχει συμβάλει όχι μόνο στην ανάπτυξη μιας νέας τοπολογίας, αλλά και στη διατύπωση πολλών φυσικών θεωριών. Η γοητεία όμως που ασκούν στον ανθρώπινο νου δεν εξαντλείται στη επιστήμη· οι λωρίδες του Μέμπιους έχουν επηρεάσει αποφασιστικά και τη σύγχρονη τέχνη (ζωγραφική, γλυπτική, αρχιτεκτονική, μουσική και λογοτεχνία). Ολα αυτά περιγράφονται λεπτομερώς στο βιβλίο του G. Pickover, πολυβραβευμένου συγγραφέα πρωτότυπων και γοητευτικών επιστημονικών βιβλίων (από τις εκδ. Κέδρος κυκλοφορεί και το βιβλίο του «Χρόνος. Οδηγός για ταξιδιώτες»).

Pierre Macherey

Από τον Κανγκιλέμ στον Φουκώ. Η δύναμη των κανόνων

Μτφρ. Τάσος Μπέτζελος

εκδ. «Πλέθρον», σελ. 243

«Ο Κανγκιλέμ και ο Φουκώ ήταν εκπρόσωποι μιας μεγάλης εποχής της σύγχρονης σκέψης, από την οποία εξακολουθούμε ακόμη και σήμερα να εξαρτιόμαστε, παρά τις μόδες και τους εφήμερους ενθουσιασμούς» γράφει στον νέο πρόλογο που έγραψε για την ελληνική έκδοση του βιβλίου του ο επιφανής Γάλλος φιλόσοφος, μαθητής του Αλτουσέρ, Πιερ Μασερέ.

Ο στόχος λοιπόν του συγγραφέα αυτού του μικρού αλλά πυκνογραμμένου βιβλίου είναι διττός: αφ' ενός να αποκαλύψει με ποιο τρόπο, δηλαδή βάσει ποιων κοινών επιστημολογικών - μεθοδολογικών παραδοχών, το έργο του μεγάλου ιστορικού της επιστήμης Κανγκιλέμ διαπλέκεται στενότατα με το φιλοσοφικό εγχείρημα του μεγάλου «αρχαιολόγου» της εξουσίας Φουκό και αφ' ετέρου να αναδείξει πόσο επίκαιρο είναι στις μέρες μας αυτό το κοινό και βαθύτατα ανατρεπτικό διανοητικό εγχείρημα.

Σε αυτό το βιβλίο τεκμηριώνεται επαρκώς ότι οι δύο σημαντικοί Γάλλοι στοχαστές, με την επιλογή τους να διαφωτίσουν το πώς ακριβώς λειτουργούν οι κανόνες αλλά και από πού αντλούν τη μεγάλη παραγωγική τους δύναμη στην ανθρώπινη σκέψη και ιστορία, άνοιξαν τον δρόμο για μια «φυσική ιστορία των κανόνων» και συνεπώς για μια διαφορετική αυτοκατανόηση της ανθρώπινης κατάστασης.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, εκτός από την άριστη μετάφραση, η ελληνική έκδοση του βιβλίου αποτελεί και ένα πολύ ενδιαφέρον και πρωτότυπο εκδοτικό εγχείρημα: στα πέντε αρχικά κείμενα που περιλαμβάνει η γαλλική έκδοση, ο μεταφραστής-επιμελητής της ελληνικής έκδοσης προσέθεσε άλλα τρία σχετικά κείμενα του Πιερ Μασερέ, καθώς και ένα εκτενές και κατατοπιστικό σημείωμα.

David Berlinski

Ανάβαση στο άπειρο

Μτφρ. Αναστασία Χριστοπούλου

Εκδ. «Αλεξάνδρεια», σελ. 175

Μπορεί η μεγάλη ιστορία των σημαντικότερων μαθηματικών ιδεών να χωρέσει σε ένα μικρό βιβλίο; Η απάντηση είναι: εξαρτάται. Και εξαρτάται προφανώς από το ποιος το υπογράφει.

Ο συγγραφέας αυτής της πραγματικά συνοπτικής -αλλά και τόσο ουσιαστικής- ιστορίας των μαθηματικών κατάφερε το φαινομενικά ακατόρθωτο: να ζωντανέψει μέσα σε λίγες σχετικά σελίδες μια από τις μεγαλύτερες πνευματικές περιπέτειες του είδους μας. Μια περιπέτεια που ξεκίνησε πριν από 2.500 χρόνια στη αρχαία Ελλάδα και διαρκεί μέχρι σήμερα· ανανεώνοντας διαρκώς την αρχική, αλλά ανεκπλήρωτη, υπόσχεσή της να μας αποκαλύψει την τελική και ουσιαστική αλήθεια των πάντων.

Στις σελίδες αυτού του προσεχτικά σχεδιασμένου και καλογραμμένου βιβλίου ο αναγνώστης θα βρει ό,τι πιο σημαντικό ανακάλυψαν γίγαντες του πνεύματος όπως ο Πυθαγόρας και ο Ευκλείδης, ο Λάιμπνιτς και ο Νεύτωνας, ο Κάντορ και ο Γκέντελ.

Ο Ντ. Μπερλίνσκι, ένας διεθνούς φήμης δάσκαλος της μαθηματικής σκέψης, επιστρατεύει όλη του την ευστροφία, τη διεισδυτικότητα και το χιούμορ και με μεγάλη επιδεξιότητα παρουσιάζει όλα τα απαραίτητα ιστορικά και επιστημονικά στοιχεία που του είναι απαραίτητα για να μας πείσει ότι «ο αριθμός είναι η ουσία όλων των πραγμάτων... η κεντρική ιδέα της δυτικής επιστήμης, το απαραίτητο κλειδί του συντονισμού της... Το γεγονός ότι αυτό το κλειδί ανοίγει τόσο πολλές κλειδαριές έχει εξυμνηθεί πολλές φορές, αλλά δεν έχει ποτέ εξηγηθεί».

Onora Ο' Neill

Αυτονομία και εμπιστοσύνη στη βιοηθική

Μτφρ. Θοδωρής Δρίτσας

Επιμ. Α. Χατζημωυσής

Εκδ. «Αρσενίδη», σελ. 263

Στη στήλη αυτή έχουμε συχνά αναφερθεί στα κοινωνικά - πολιτικά και άρα ηθικά προβλήματα που γεννά η συστηματική πλέον εφαρμογή της βιοϊατρικής και των νέων βιοτεχνολογιών στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Η σύγχρονη βιοηθική επιχειρεί από καιρό να αναλύσει τις δραματικές αλλαγές που επιφέρουν οι πρόσφατες βιοϊατρικές καινοτομίες και οι ασύλληπτες εφαρμογές της γενετικής μηχανικής.

Μολονότι η σύγχρονη βιοηθική σκέψη επιχειρεί να αναδείξει την επικαιρότητα και τη ζωτική σημασία της διασφάλισης των «ατομικών δικαιωμάτων» και της «ατομικής αυτονομίας», δεν έχει φροντίσει, εντούτοις, να αναλύσει και συνεπώς να νομιμοποιήσει επαρκώς το νόημα και τη χρήση αυτών των κάθε άλλο παρά κοινότοπων εννοιών. Οπως υποστηρίζει και τεκμηριώνει με πλήθος παραδειγμάτων η συγγραφέας, η τόσο θεμελιώδης και θεμελιωτική για τον πολιτισμό μας νεωτερική έννοια της αυτονομίας ήταν και δυστυχώς παραμένει επικίνδυνα αδιαφανής.

Και αυτό ακριβώς το κενό επιχειρεί να καλύψει με το σημαντικό βιβλίο της η Onora Ο' Neill, διαπρεπής Βρετανίδα καθηγήτρια ηθικής - πολιτικής φιλοσοφίας στο Κέιμπριτζ. Πρόκειται για μια αυστηρά συγκροτημένη και ταυτόχρονα εντυπωσιακά διαυγή συλλογή δοκιμίων που, χάρη στην πολύ καλή μετάφρασή τους, προσφέρουν στον Ελληνα αναγνώστη τα απαραίτητα εργαλεία για να αναλογιστεί μερικά από τα πιο «καυτά» προβλήματα της νέας βιοτεχνολογικής εποχής μας.

Michael S. Gazzaniga

Ανθρωπος: η επιστήμη πίσω από όσα μας κάνουν μοναδικούς

Μτφρ. και επιστημονική επιμέλεια: Αζαρίας Καραμανλίδης

Εκδ. «Κάτοπτρο», σελ. 695

Αν κατά τα τέλη του εικοστού αιώνα (1983) ένας κορυφαίος ερευνητής του εγκεφάλου όπως ο Ζαν- Πιερ Σανζέ χρειαζόταν τον προκλητικό τίτλο «Ο Νευρωνικός Ανθρωπος» για να περιγράψει τη συντελούμενη επανάσταση της Νευροεπιστήμης και για να διεκδικήσει το κάθε άλλο παρά προφανές, τότε, δικαίωμα της μελέτης του εγκεφάλου ως απαραίτητης προϋπόθεσης για την κατανόηση της μοναδικότητας του ανθρώπου, στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα -μόλις τριάντα χρόνια μετά!- κάτι τέτοιο θεωρείται απολύτως περιττό.

Ετσι η λέξη «Ανθρωπος» αρκεί ως τίτλος για το τελευταίο βιβλίο του Μάικλ Γκαζάνιγκα, ενός από τους επιφανέστερους σήμερα μελετητές της λειτουργίας του ανθρώπινου εγκεφάλου. Γεγονός που από μόνο του υποδηλώνει ότι θεωρείται πλέον σχεδόν από όλους προφανές πως μέσα στην πολύπλοκη οργάνωση του εγκεφάλου μας θα πρέπει τελικά να αναζητήσουμε τις ουσιαστικές προϋποθέσεις της μοναδικότητάς μας τόσο ως είδους όσο και ως ατόμων.

Στο σημαντικό αυτό βιβλίο, που μόλις κυκλοφόρησε και στα ελληνικά, ο αναγνώστης θα βρει μια εκτενή, πλήρη, όσο και απολαυστική παρουσίαση όλων όσων οι Νευροεπιστήμες έχουν καταφέρει να ανακαλύψουν μέχρι σήμερα, σχετικά με τις βιολογικές (δηλαδή τις πρωτίστως εγκεφαλικές) προϋποθέσεις της ανθρώπινης ιδιαιτερότητας. Η εξαίρετη μετάφραση αυτού του απαιτητικού βιβλίου από τον καθηγητή Αζαρία Καραμανλίδη συνέβαλε καθοριστικά στην αισθητικά άψογη και ιδιαίτερα επιμελημένη ελληνική έκδοση.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Επιστήμη & Τεχνολογία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Επιστήμη & Τεχνολογία της έντυπης έκδοσης
Άλλες ειδήσεις
Φθινοπωρινές βιβλιο-αποδράσεις με την επιστήμη