Έντυπη Έκδοση

Πολύωρες παραστάσεις που αναμετρήθηκαν με τον χρόνο

Κούρσες σκηνικού μαραθωνίου

Από το εξάωρης διάρκειας «Μέσα» του Παπαϊωάννου έως τους δωδεκάωρους «Δαίμονες» του Πέτερ Στάιν. Από τη θρυλική «Μαχαμπαράτα» του Πίτερ Μπρουκ ώς την πειραματική «Κατερίνη» των Blitz. Ολο και συχνότερα, τελευταία, κάνουν την εμφάνισή τους παραστάσεις που υπερβαίνουν σε διάρκεια το σύνηθες δίωρο ή δυομισάωρο.

«Εφήμεροι» της Αριάν Μνουσκίν, ένας σκηνικός άθλος 8 ωρών με 12 σκηνές της ζωής των θνητών «Εφήμεροι» της Αριάν Μνουσκίν, ένας σκηνικός άθλος 8 ωρών με 12 σκηνές της ζωής των θνητών Ακραίος μεταμοντερνισμός; Ναρκισσιστικό στοίχημα καταξιωμένων σκηνοθετών με την αντοχή του κοινού τους; Πράξη αντίστασης στους καταιγιστικούς ρυθμούς της καθημερινότητας; Ή μια συμβολική προσπάθεια για την ανάκτηση μιας χαμένης συλλογικότητας, της από κοινού συμμετοχής σε κάτι μοναδικό;

Αυτό το τελευταίο υποστηρίζουν θερμά κορυφαίοι θεατράνθρωποι της εποχής μας. Οπως ο Πέτερ Στάιν, η Αριάν Μνουσκίν και ο Πίτερ Μπρουκ. Πιστεύοντας ακόμη στην έννοια της κοινότητας που αναπτύσσεται μέσα από μια τέτοια εμπειρία αλλά και στη μαζική τελετουργική δραστηριότητα του θεάτρου, που ανάγεται στα χρόνια της δημιουργίας του.

Πράγματι, οι πολύωρες παραστάσεις δεν είναι κάτι καινούργιο για την ιστορία του θεάτρου. Στην αρχαιότητα, το ημερήσιο πρόγραμμα των εν άστει Διονυσίων -για παράδειγμα- περιελάμβανε πέντε κωμωδίες στη σειρά. Ενώ αργότερα, στο Μεσαίωνα, τα υπαίθρια και θεαματικότατα μυστήρια που αναπαριστούσαν τα Πάθη του Χριστού ή άλλες σκηνές από τη Βίβλο είχαν τεράστια διάρκεια.

Οσον αφορά τώρα τη σύγχρονη εποχή, η διάρκεια των θεαμάτων άρχισε να παρατείνεται τη δεκαετία του 1960, περίοδο αμφισβήτησης πολλών παραδεδομένων αξιών από τους νέους· ακόμη και αυτής του χρόνου. Αλλά και εποχή πειραματισμού με τα όρια της τέχνης, γενικότερα. Ο συγγραφέας έχει προ πολλού «πεθάνει» και τα σκήπτρα της δημιουργικής ελευθερίας ανήκουν στον παντοδύναμο σκηνοθέτη.

Είναι η εποχή που εμφανίζεται η έννοια της περφόρμανς, για να ωριμάσει τη δεκαετία του '80. Των οπτικών δηλαδή παραστάσεων που συνδυάζουν θέατρο, χορό, μουσική, εικαστικά, βίντεο, ποίηση και κινηματογράφο και παρουσιάζονται κυρίως σε εξωθεατρικούς χώρους, όπως μουσεία ή γκαλερί.

Δεν υπάρχει χαρακτηριστικότερο παράδειγμα από τον εγκλεισμό της Μαρίνας Αμπράμοβιτς, η οποία έμεινε καθισμένη για 700 ώρες επί δύο μήνες στο Atrium του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης -ΜοΜΑ- στη Ν. Υόρκη.

Το «Μέσα» του Δημήτρη Παπαϊωάννου, που πρότεινε στο κοινό να αντιμετωπίσει την παράσταση ως μια εικαστική έκθεση επιλέγοντας από ποια θέση και για πόσο θα την παρακολουθήσει και ο «Γαλαξίας» των Blitz, η ανάγνωση δηλαδή μιας ατέλειωτης λίστας πεσόντων, είναι τέτοια παραδείγματα. «Θέλουμε να απαλλαγούμε από την τυραννία της διάρκειας» δήλωναν οι Blitz όταν ετοίμαζαν την πεντάωρη «Κατερίνη» τους. Το κοινό μπορούσε να επιλέξει ελεύθερα εάν θα περιηγηθεί σε όλα ή σε δύο μόνο από τα έξι δωμάτια.

Τα πράγματα σαφώς είναι τελείως διαφορετικά όταν μιλάμε για παραστάσεις γνωστών έργων, συνήθως μεγάλων λογοτεχνικών. Οπως η περίφημη και θρυλική πια για την παγκόσμια ιστορία του θεάτρου «Μαχαμπαράτα» του Πίτερ Μπρουκ. Τρεις φορές ογκωδέστερο από τη Βίβλο κι επτά φορές όσο η Ιλιάδα και η Οδύσσεια μαζί, παρουσιάστηκε στη μνημειώδη παράσταση του Πίτερ Μπρουκ στο Θέατρο Πέτρας τον Σεπτέμβριο του 1985, μοιρασμένη σε τρεις τρίωρες παραστάσεις τριών ημερών.

Εκείνες τις μέρες, χάρη στην Αθήνα Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, κερδήθηκε κι ένα από τα πρώτα στοιχήματα με τις αντοχές του αθηναϊκού κοινού: η παρακολούθηση της εννιάωρης θρυλικής πλέον «Ορέστειας» του Πέτερ Στάιν από τη Σαουμπίνε στο ίδιο θέατρο. «Το κοινό αυξανόταν αντί να μειώνεται, ενώ οι ελάχιστες αποχωρήσεις σημειώθηκαν το τελευταίο εικοσάλεπτο» σημείωναν τα θεατρικά ρεπορτάζ.

Μια ελαφρώς συμπυκνωμένη εκδοχή της, με το θίασο του ρωσικού στρατού αυτή τη φορά, παρακολούθησαν χίλιοι πεντακόσιοι θεατές της Επιδαύρου εννέα χρόνια αργότερα, τον Αύγουστο του '95. Ξεκίνησε γύρω στις 9 του Σαββάτου και ολοκληρώθηκε λίγο πριν από τις 5 το πρωί της Κυριακής όταν δεν είχε ακόμη φωτίσει. Ο καφές, το τσιγάρο ακόμη και τα κεφτεδάκια επιτρέπονταν.

Πέρυσι το καλοκαίρι, πάντως, για τους δωδεκάωρους «Δαίμονες» του Ντοστογιέφσκι ο ίδιος ο Στάιν έκρουε την καμπάνα στο κοινό του Φεστιβάλ Αθηνών για να συντομεύει τα έξι διαλείμματα (τα δύο, ωριαία για φαγητό).

Εκείνη όμως που μύησε τα τελευταία χρόνια το ελληνικό κοινό στις πολύωρες υπέροχης αισθητικής παραστάσεις της είναι η Αριάν Μνουσκίν. Το 2006 στο Κλειστό Ολυμπιακό Γυμναστήριο του Φαλήρου μας έφερε το «Τελευταίο Καραβανσεράι» της, το ογκώδες απόσταγμα 400 συνεντεύξεων της κολεκτίβας της με πρόσφυγες σε καταυλισμούς της Ασίας και της Αφρικής.

Εναν χρόνο αργότερα, στον ίδιο χώρο, ο οχτάωρος γλυκόπικρος σκηνικός άθλος των «Εφήμερων» κύλησε σαν το νεράκι. Δώδεκα σκηνές της ζωής των θνητών δίνουν αποστάγματα του εφήμερου ανθρώπινου βίου.

Οσον αφορά τα καθ' ημάς, ο Στάθης Λιβαθινός με ακόμη έναν Ντοστογιέφσκι έκανε το 2007 μια από τις μεγαλύτερες επιτυχίες των τελευταίων χρόνων, τον εξάωρο «Ηλίθιο», από την Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου. Ενώ πιο πρόσφατα (τον Ιούλιο του '10) ο Σίμος Κακάλας επιχείρησε να ανεβάσει ολόκληρη την Ερωφίλη του Χορτάτση (χωρίς τα ιντερμέδια) για το μικρό θέατρο της Επιδαύρου.*

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Θέατρο
Σχετικά θέματα: Αφιέρωμα
Ωρα αρχαίας Ελλάδος
Ο διαχρονικός ύμνος της στιγμής
Δείκτες της ανθρώπινης αγωνίας
Οταν ο χρόνος πρωταγωνιστεί στο σελιλόιντ
«Ο συμπαντικός χρόνος είναι ο αληθινός χρόνος»
«Το σύμπαν είναι μια συμπυκνωμένη μορφή του χωροχρόνου»
Αναζητώντας τον ποιητικό χρόνο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Αφιέρωμα
Ωρα αρχαίας Ελλάδος
Ο διαχρονικός ύμνος της στιγμής
Δείκτες της ανθρώπινης αγωνίας
Οταν ο χρόνος πρωταγωνιστεί στο σελιλόιντ
«Ο συμπαντικός χρόνος είναι ο αληθινός χρόνος»
«Το σύμπαν είναι μια συμπυκνωμένη μορφή του χωροχρόνου»
Κούρσες σκηνικού μαραθωνίου
Αναζητώντας τον ποιητικό χρόνο
Κομικ(ς)οδρόμιο
Μια παρέα φίλων και ένας μοναχικός νεκροθάφτης
Λούλου: μια διαχρονική ηρωίδα των κόμικς
Κριτική θεάτρου
Τέσσερις νομά σε ένα δωμά
Κριτική μουσικής
Μια κιθάρα εναντίον της Γουόλ Στριτ
Από το παρελθόν χωρίς κανόνες
Νέες κυκλοφορίες
Μουσική
Ο Γκαλιάνο τιμά τον Νίνο Ρότα