Έντυπη Έκδοση
Βιβλιοθήκη, Παρασκευή 29 Ιανουαρίου 2010
Η Ιστορία συνεχίζεται
(Με αφορμή τα γεγονότα του περσινού και φετινού Δεκέμβρη)
- Μόνο ένας μύθος μπορεί να πείσει πως οι νόμοι φτιάχτηκαν για να τηρούνται και η αστυνομία και τα δικαστήρια υπάρχουν για να αναγκάζουν σ' αυτή την τήρηση. Μόνο ένα θεωρητικό κατασκεύασμα μπορεί να πείσει ότι προσυπογράψαμε μια για πάντα τους νόμους της κοινωνίας στην οποία ανήκουμε. Ολος ο κόσμος ξέρει πως οι νόμοι έγιναν από τους μεν και επιβλήθηκαν από τους δε.
- Η παρανομία δεν είναι ατύχημα. Είναι στοιχείο απόλυτα θετικό της κοινωνικής λειτουργίας του οποίου ο ρόλος έχει προβλεφθεί μέσα στη γενική στρατηγική της κοινωνίας. Ολόκληρο νομικό κατασκεύασμα παρασκεύασε χώρους ευνοϊκούς και επωφελείς όπου ο νόμος μπορεί να παραβιάζεται, άλλους όπου μπορεί να αγνοείται και, τέλος, άλλους όπου οι παραβάσεις τιμωρούνται.
- Θα έλεγα ότι ο νόμος δεν είναι φτιαγμένος για να εμποδίζει τον έναν ή τον άλλο τρόπο συμπεριφοράς αλλά για να διαφοροποιεί τους τρόπους παράκαμψής του. (...)
- Η φυλακή υπήρξε αναμφίβολα «ανακάλυψη». Ανακάλυψη όμως μιας ολόκληρης τεχνικής ελέγχου των ατόμων, τετραγωνισμού των χειρονομιών τους, της δραστηριότητάς τους, της αποτελεσματικότητάς τους. Κι αυτό από τον δέκατο έκτο, τον δέκατο έβδομο αιώνα, στον στρατό, στο κολέγιο, στο σχολείο, στο νοσοκομείο, στο εργοστάσιο. Μια τεχνολογία της εξουσίας, εκλεπτυσμένη και καθημερινή, της εξουσίας πάνω στα κορμιά.
(...) Ο σχηματισμός του εγκληματικού περιβάλλοντος είναι απόλυτα σχετικός με την ύπαρξη της φυλακής. Επιδίωξαν να σχηματίσουν στο ίδιο το εσωτερικό της λαϊκής μάζας έναν μικρό πυρήνα ανθρώπων , που ήταν, αν μπορούμε να πούμε, οι προνομιούχοι και αποκλειστικοί δικαιούχοι της παράνομης συμπεριφοράς. Η φυλακή είναι όργανο στρατολογίας κακοποιών. Σ' αυτό ακριβώς χρησιμεύει. Εδώ και δύο αιώνες λένε: «Η φυλακή αποτυγχάνει, γιατί κατασκευάζει εγκληματίες». Θα έλεγα καλύτερα: «Η φυλακή επιτυγχάνει γιατί ακριβώς αυτό περιμένουν απ' αυτήν».
Υποκεφάλαιο
Διαβάζοντας τους μεγάλους ιστορικούς της κλασικής περιόδου, μπορούμε να δούμε πως η διοικητική μοναρχία, όσο συγκεντρωμένη κι αν ήταν κι όσο γραφειοκρατική κι αν τη φανταζόμαστε, ήταν ωστόσο μια εξουσία ακανόνιστη και ασυνεχής, που άφηνε στα άτομα ένα ορισμένο περιθώριο να παρακάμπτουν το νόμο, να ξεγλιστρούν ανάμεσα στις υποχρεώσεις, κ.λπ. Το καθεστώς της μοναρχίας έσερνε μαζί του εκατοντάδες χιλιάδες διατάξεις που δεν εφαρμόζονταν ποτέ, δικαιώματα που κανείς δεν τα ασκούσε, κανόνες από τους οποίους οι άνθρωποι ξέφευγαν μαζικά. Π.χ. η παραδοσιακή «φοροδιαφυγή» αλλά και το φανερό λαθρεμπόριο αποτελούσαν μέρος της οικονομικής ζωής του βασιλείου. Με δυο λόγια, ανάμεσα στη νομιμότητα και στην παρανομία υπήρχε ένας διαρκής συμβιβασμός που ήταν μία από τις προϋποθέσεις λειτουργίας της εξουσίας(...)
Επίμετρο
Η μπουρζουαζία δεν είναι ούτε χαζή ούτε οκνή. Είναι έξυπνη και αναιδής.
αποσπάσματα από συνέντευξη που παραχώρησε στις 22-2-1975 στην εφημερίδα Le Monde ο Μισέλ Φουκώ.
************
Σύντομο βιογραφικό για τους νεότερους ποδηλάτες
Ο γάλλος φιλόσοφος Μισέλ Φουκώ γεννήθηκε το 1926 και πέθανε το 1984. Εγινε γνωστός για την κριτική του σε κάθε είδους κοινωνικό κατεστημένο, κυρίως της ψυχιατρικής και του σωφρονιστικού συστήματος, για τις ιδέες του πάνω στην ιστορία της σεξουαλικότητας και τις θεωρίες του για την εξουσία και τις περίπλοκες σχέσεις της με τη γνώση. Η δουλειά του ως φιλοσόφου συνδέθηκε αναπόσπαστα με την επικαιρότητα και με γενικότερους προβληματισμούς πάνω στις συλλογικές ταυτότητες και τα πολιτικά κινήματα - με αφετηρία τα κινήματα των ομοφυλοφίλων.
Ο ποδηλάτης άναυδος με το «βάθος χρόνου», είτε προς τα μπρος το εννοήσουμε, όπως το εννοούν οι ενεργοί εκάστοτε πολιτικοί, είτε προς τα πίσω. Η σχέση του με την Ιστορία και τις αναδιφήσεις, ψυχολογικού και αρχαιολογικού τύπου, είναι μάλλον αδιάφορη αλλά, αν βρείτε λίγο καιρό, διαβάστε το βιβλίο του ιστορικού Ζωρζ Ντυμπύ, Η ιστορία συνεχίζεται. Ολκός, 1995, σσ. 201, σε μετάφραση Ρένας Πατρικίου. Υπόδειγμα δοκιμιακής σαφήνειας και διηγηματικής γοητείας.
Ο Φρουρός
Μπαίνει το φως και θυμάμαι ποιος είμαι: είναι εδώ / Αρχίζει λέγοντάς μου τ' όνομά του, που (τώρα πια είναι φανερό) είναι το δικό μου. / Ξαναγυρίζω στην υποτέλεια που κράτησε πάνω από εφτά φορές δέκα χρόνια. / Μου φορτώνει τις μνήμες του. / Μου φορτώνει τις καθημερινές κακομοιριές, τη συνηθισμένη ανθρώπινη ρουτίνα. / Είμαι ο γερονοσοκόμος του· με υποχρεώνει να του πλένω τα πόδια. / Με υποχρεώνει στους καθρέφτες, στο μαόνι, στις βιτρίνες. / Τούτη ή εκείνη η γυναίκα δεν τον ήθελε και πρέπει να συμμεριστώ τον πόνο του. / Μου υπαγορεύει τώρα δα αυτό το ποίημα που δεν μ' αρέσει.
(...)
Το Πεντάλ αυθαιρετεί πάλι, παραθέτοντας απόσπασμα από ποίημα του αργεντινού ποιητή, πεζογράφου και δοκιμιογράφου Χόρχε Λουίς Μπόρχες (1899-1986) σε μετάφραση Δημήτρη Καλοκύρη.
- Ο νεωτερικός φιλόσοφος πρέπει να είναι παρίας, αποτυχημένος, και δεν είναι καλό σημάδι αν κερδίσει τη δόξα.
Ρενέ Γκαρίγκ (1940-)
- Παριστάμεθα σε έναν γραφειοκρατικό μαρασμό της επικοινωνίας και σε μια εισβολή του οικονομικού και διευθυντικού ορθολογισμού στον βιώμενο κόσμο.
Γιούργκεν Χάμπερμας (1929-)
- Αυτό που μ' ενδιαφέρει είναι η ικανότητα του ανθρώπου να καταφάσκει στις αντιξοότητες της ζωής.
-Το πραγματικό δεν έχει σωσία.
Κλεμάν Ροσέ (1939-)
Η πηγή του φιλοσοφικού στοχασμού είναι η έκπληξη και ο θαυμασμός. Ο θαυμασμός είναι πιο φιλοσοφικός όταν είναι αδικαιολόγητος.
Βλαδίμηρος Ζανκελεβίτς (1903-1985)
Απωλέσαμε το μυστικό της υγείας χωρίς ν' ανακαλύψουμε το μυστικό της τρέλας. (...) Μόνο η διχονοούσα ομόνοια με τον φευγαλέο κόσμο θα μπορούσε να μας συμφιλιώσει με την κόπωση, την ανία και την υπόκωφη απελπισία.
Κώστας Αξελός (1924-)
Αν κάτι απ' αυτά τα ελλιπή που παρέθεσε ο ποδηλάτης, παρεκκλίνοντας από τις κλασικές του διαδρομές, σας κίνησε το ενδιαφέρον, δεν θα ήταν άσχημο να αγοράσετε το Συζητήσεις με φιλοσόφους, Δεκαπέντε χρόνια γαλλικής φιλοσοφίας (1968-1983), επιμέλεια Christian Delacampagne, μετάφραση Κωστή Παπαγιώργη, εκδόσεις Μελάνι, Αθήνα 2008.
Η έκδοση είναι επιμελημένη, η μετάφραση εξαιρετική και το περιεχόμενο, διατυπωμένο με απλή κατανοητή γλώσσα, κάποιες φορές πλησιάζει περιέργως τον χώρο της ποίησης. Πρόκειται, όπως φαίνεται και από τον τίτλο, για συζητήσεις-συνεντεύξεις του Christian Delacampagne με 21 φιλοσόφους του 20ού αιώνα. Θέμα, ο κόσμος τού σήμερα, η μελαγχολική αδυναμία του ανθρώπου να προσδώσει νόημα στη ζωή του, η βία ως συστατικό στοιχείο του ανθρώπινου πολιτισμού.
Για την κακή χρονιά
Δεκέμβρης είναι αυτή η εικόνα / της βροχής που πέφτει με βουητό τρένου / και μυρίζει καρβουνόσκονη και χωράφι. / Δεκέμβρης είναι ένας κήπος, μια πλατεία / χωμένη στην πόλη / στο τέρμα μιας νύχτας
Ο ουρανός γκριζόμαυρος / και ροζ στις παρυφές του, / το φως των φαναριών κιτρινισμένο / απολειφάδι. / Κάτω από την μπόρα, κλαίγοντας, περνάω / χαμερπής σαν κουρέλι, βρεμένος μέχρι τα κέρατά μου.
ποίημα του Χάιμε Χιλ ντε Μπιέντμα (1829-1980), ισπανού ποιητή, σε μετάφραση του Τάσου Δενέγρη.
