Έντυπη Έκδοση

Υπέρ Αχαϊκής Βιομηχανίας, η Λωξάντρα και η Ελλάδα του Τάκη Τλούπα

**Η Ελλάδα του Τάκη Τλούπα

επιμ.: Αντώνης Καρκαγιάννης

εκδ. Καπόν, Μουσείο Μπενάκη, σ. 407, 100 ευρώ

Ο Τάκης Τλούπας, γεννημένος στη Λάρισα το 1920, θέλγεται και παρασύρεται από τη γενέθλια γη, και τη φωτογραφίζει σαν σε ερωτική μονομανία, μετατρέποντας τις φωτογραφίες του από στιγμιαίες απεικονίσεις μιας ψευδαίσθησης, σε οικουμενική-παντοτινή αποτύπωση αλήθειας. Στο παρόν λεύκωμα εμπεριέχονται επίσης φωτογραφίες του από τις περιηγήσεις του στα Τέμπη, το Αγιον Ορος, τη Σκόπελο καθώς και την Κρήτη. Το έργο του χαρακτηρίζεται ανθρωποκεντρικό· ακόμη κι εκεί όπου η ανθρώπινη μορφή απουσιάζει, παραμένει παρούσα η δράση του ανθρώπου. Η φύση και ο άνθρωπος αναπτύσσουν στον φωτογραφικό φακό του Τλούπα την αμφίδρομη σχέση δράσης-αντίδρασης και σε απόλυτη αρμονία με τη φθοροποιό ισχύ του χρόνου συναρθρώνουν τα κυρίαρχα στοιχεία της φωτογράφησής του. Ο φωτογραφικός φακός του Τλούπα υπονοεί την ανθρώπινη παρουσία ακόμη και στα συντρίμμια ενός ερειπωμένου σπιτιού. Η φωτογραφία του, μια εκπληκτική έκφραση χαρμολύπης, μεταγράφει ιστορίες ανθρώπων ανείπωτες, που ίσως να μη συνέβησαν ποτέ. Η φύση που επιλέγει να φωτογραφίσει, εμφανίζεται άγρια και μυστηριακή, υπερβατική, αποπνέει κτηνώδη δύναμη και δράση, ενώ όταν η αδράνεια και η γαλήνη του τοπίου κυριαρχούν, συνοδεύονται συνήθως από την άμεση ανθρώπινη παρουσία, τη δράση και τον μόχθο του, την αδυσώπητη φθορά του χρόνου πάνω σε πρόσωπα, σώματα και ανθρώπινα έργα, την αποτύπωση μιας αρχέγονης πάλης. Πρόσωπα χαραγμένα, βρόμικα, προσφιλή, γεμάτα ενάργεια και προσήνεια που τα αποκαθαίρει. Συνειδητοποιημένος ότι το φως αποτελεί σύμφυτο στοιχείο της φωτογραφίας, γοητεύεται από τα τερτίπια του φυσικού φωτός και το έργο του βρίθει αισθητικά από ομίχλες, σκιές, αντικατοπτρισμούς και αντανακλάσεις. Οι αντιθέσεις στον φωτογραφικό του φακό δεν προκύπτουν από τα φτηνά τεχνάσματα ενός στημένου κάδρου, αλλά αντιθέτως η επιτήδευση αντικαθίσταται από την αρμονική - φυσική αντίθεση που αναβλύζει η σχέση του ανθρώπου με τη φύση και τον χρόνο. Χαρακτηριστικά, η ομορφιά και η γαλήνη ενός ολόλευκου, χιονισμένου τοπίου αποτυπώνει ταυτόχρονα τη στωική αντιμετώπιση των δυσχερειών που προκαλεί στην καθημερινότητα των έμβιων όντων που περιβάλλει, ενώ σε μια άλλη φωτογραφία του, η φυσική αντίθεση επιτυγχάνεται, αποτυπώνοντας ένα παιδί να στέκεται αμέριμνο στα χαλάσματα ενός πολυκαιρισμένου αρχοντικού. Αλλοτε πάλι από την αρμονία της εικόνας προκύπτουν ποιητικές μεταφορές και το επαχθές βάδισμα μιας ηλικιωμένης σε μακρύ, πέτρινο μονοπάτι αποτυπώνει τη μεταφορά της ίδιας της ζωής της, με τον φωτογραφικό φακό σε πανοραμική θέση να δυσχεραίνει το διάβα της, ενώ ταυτόχρονα αποκαλύπτεται το μονοπάτι της ζωή της σε πλήρη έκταση.

Η παρούσα έκδοση για το συνολικό έργο του Τάκη Τλούπα πραγματοποιείται ελάχιστο χρονικό διάστημα μετά τον θάνατό του και πολύ περισσότερο από απόδειξη της υψηλής τέχνης του, αποτελεί φόρο τιμής στη μνήμη ενός εκ των κορυφαίων ελλήνων φωτογράφων.

**Νικόλαος Β. Σαραφόπουλος

Ιστορικό Λεύκωμα Αχαϊκής Βιομηχανίας 1825-1975

εκδ. Επιστημονικό Πάρκο Πατρών, σ. 549, 50 ευρώ

Ο Β. Σαραφόπουλος στο πολυτελές και επιβλητικό, από άποψη μεγέθους και περιεχομένου, λεύκωμά του μας παρουσιάζει τη γέννηση, την ανάπτυξη και τον εν μέρει κορεσμό της αχαϊκής βιομηχανίας κατά την περίοδο που εκτείνεται χρονικά από το 1825 και καταλήγει στα μέσα της δεκαετίας του 1970. Το έργο του αποτελεί σημαντική ιστορική μαρτυρία, προερχόμενη από ένα παρελθόν που θέλουμε να ελπίζουμε ότι δεν πέρασε ανεπιστρεπτί. Η προσπάθεια του επιμελητή και συγγραφέα της παρούσης έκδοσης δεν αποσκοπεί στον εντυπωσιασμό, την τόνωση του τοπικισμού ή σε μια ενδεχόμενη προγονολατρία. Αντιθέτως, η υπενθύμιση του μακρινού ή εγγύτερου παρελθόντος για τους παλαιότερους και η γνωριμία με αυτό για τους νεότερους, ίσως συμβάλλει στη συνειδητοποίηση των δυνατοτήτων κάθε τοπικής οικονομίας.

Οι εικόνες, αρκετές από τις οποίες αποτελούν δείγματα υψηλής τέχνης, συνοδεύονται από την εμπεριστατωμένη και ενδελεχή ανάλυση του βιομηχανικού παρελθόντος της πόλης, που εντυπωσιάζουν όποιον δεν το γνωρίζει, ενώ ταυτόχρονα ευαισθητοποιούν και συγκινούν τον γνώστη και συμμέτοχό του. Η αναφορά των γεγονότων πραγματοποιείται κυρίως θεματικά και εντός του χρονικού πλαισίου που έχει οριοθετήσει ο συγγραφέας, με κάθε τομέα της οικονομίας να αποτελεί ξεχωριστό κεφάλαιο. Η βιομηχανική ανάπτυξη της Πάτρας και της ευρύτερης περιοχής υπήρξε μια συνισταμένη αρκετών παραγόντων, που συνοψίζονται κυρίως στη γεωγραφική θέση της πόλης, το πρωτογενές προϊόν της αχαϊκής σταφίδας, που οδήγησε στη δημιουργία δευτερογενών προϊόντων, στις ιστορικές και πολιτικές συγκυρίες, καθώς επίσης και πάνω απ' όλα στον ανθρώπινο παράγοντα. Η Πάτρα είχε την τύχη να αποτελεί τη γενέτειρα, καθώς επίσης και να προσελκύσει κατά τη διάρκεια της βιομηχανικής ανάπτυξής της μεγάλες προσωπικότητες, οι πρωτοβουλίες των οποίων και το επιχειρηματικό τους δαιμόνιο συνέβαλαν αποφασιστικά στην εμπορική ανάπτυξή της. Στο βιβλίο περιγράφονται λεπτομερώς η ζωή και το έργο τους, η σύζευξη των ιστορικών συγκυριών και της καινοτόμου δράσης τους.

Οι εικόνες αποτυπώνουν γλαφυρά το παρόν και το παρελθόν, καταδεικνύοντας το πέρασμα του χρόνου, την εξέλιξη και τη φθορά, που ρέπουν αναπόφευκτα στη μελαγχολία, ενώ παράλληλα εξυμνούνται ο απλός εργάτης και ο μόχθος του, σύμβολα μιας αλλοτινής εποχής. Σε μια εποχή όπου η αποκέντρωση φαντάζει προτεραιότητα μόνο στα χαρτιά των αρμόδιων πολιτικών φορέων, ελπίζουμε ότι η προσπάθεια του Β. Σαραφόπουλου θα συμβάλει έστω και στο ελάχιστο προς τη σταδιακή πραγμάτωσή της.

**Μαρία Ιορδανίδου

Λωξάντρα

εκδ. Βιβλιοπωλείο της Εστίας, σε μονοτονικό, σ. 232, 9 ευρώ

«...Ο κόσμος πνίγηκε στο καυσαέριο, τον παραλογισμό και τη βαθυστοχασιά, επιθύμησε λίγο αέρα, απλότητα, χαρά ζωής, γέλιο, γαλήνη ψυχής και ανθρωπιά... επιθύμησα να διαβάσω κάτι για τη γλυκιά εποχή της Πόλης, έψαχνα να βρω βιβλία, δεν έβρισκα αυτό που ήθελα, δεν έβρισκα Πόλη, δεν έβρισκα τη γλύκα της Πόλης εκείνης της εποχής... όταν λαχταρώ κάτι και δεν καταφέρνω να το βρω, το δημιουργώ...».

Σ' αυτές τις φράσεις, σε μία από τις ελάχιστες, αν όχι τη μοναδική, τηλεοπτική συνέντευξή της, η Μαρία Ιορδανίδου μάς κοινοποιεί το κίνητρο που την ώθησε στη συγγραφή της «Λωξάντρας», συμπυκνώνοντας ουσιαστικά το περιεχόμενο και το ύφος ενός από τα πλέον κλασικά και πολυδιαβασμένα έργα της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Η επανέκδοση της αριστουργηματικής «Λωξάντρας» λαμβάνει μορφή επετειακού χαρακτήρα, καθώς πραγματοποιείται 20 χρόνια μετά τον θάνατο της συγγραφέως, ενώ τα κείμενα που τοποθετούνται στο επίμετρο του βιβλίου από τον Πέτρο Μάρκαρη, τη Μαρία Καραβία και τη Λευκή Μολφέση, διαβάστηκαν στην εκδήλωση που διοργάνωσαν οι εκδόσεις της Εστίας το 2003, με αφορμή τη συμπλήρωση 40 χρόνων από την πρώτη έκδοση.

Η ιστορία, διαθέτοντας έντονη εσωτερική συνοχή και θεματική αυτοτέλεια, πραγματεύεται ουσιαστικά τη ζωή της Λωξάντρας -γιαγιά της συγγραφέως-, ενώ η γραμμική αφήγηση διανύει μια χρονική απόσταση 40 ετών (1874-1914), που ολοκληρώνεται με τον θάνατο της πρωταγωνίστριας. Ισότιμη ωστόσο συμπρωταγωνίστρια αναδεικνύεται η Πόλη, που αποτελεί το περιβάλλον της Λωξάντρας, τη γενέθλια γη και το βασίλειό της. Η «Λωξάντρα» χαρακτηρίστηκε έργο «παρηγορητικό», που μεταδίδει στον αναγνώστη τη χαρά της ζωής, ένα αίσθημα αποδοχής και συνδιαλλαγής με την καθημερινότητα, τα στοιχεία δηλαδή εκείνα που χαρακτηρίζουν την πρωταγωνίστρια, την «αρχόντισσα» της Πόλης. Η Λωξάντρα υπομένει με στωική διάθεση τα ατυχή συναπαντήματα της μοίρας, ενώ αντιθέτως ανακαλύπτει την ευτυχία και απολαμβάνει την πληρότητα σε γεγονότα καθημερινά, που φαινομενικά δείχνουν ασήμαντα. Η «Λωξάντρα» κατακλύζεται από το χρώμα της Πόλης, τα αρώματά της, τα ανατολίτικα εδέσματα και τους ανθρώπους της, ένα ετερόκλιτο σύνολο πολυφυλετικής σύνθεσης, που παρελαύνει σαν σε γιορτή στις σελίδες του βιβλίου. Τα μυθοπλαστικά στοιχεία, αν και παρόντα, εντούτοις σπανίζουν, ενώ αντιθέτως ο βίος της Λωξάντρας συνοδεύεται από συχνές και σύντομες αναφορές ιστορικών γεγονότων, όπως η σφαγή των Αρμενίων, η συνθήκη του Αγ. Στεφάνου, η επανάσταση στο Γουδί, η εκλογική νίκη του Δηλιγιάννη και η μετέπειτα δολοφονία του κ.ά.

Η Μαρία Ιορδανίδου στο αδιαμφισβήτητο αριστούργημά της εμπερικλείει λογοτεχνική αρτιότητα και μαρτυρική αξία, συμπαρασύροντας τον αναγνώστη στη μαγική και νοσταλγική ατμόσφαιρα της Πόλης, μια εποχή μεταβατική και ολότελα χαμένη. Η «Λωξάντρα» αποτίνει φόρο τιμής στην ομώνυμη και εμβληματική ηρωίδα, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί αυτοπροσδιορισμό της ίδιας της συγγραφέως, που τυγχάνει να είναι επίγονος και απόγονός της.

Να ένας αισθησιασμός, που δεν είναι παρά το φιλοσοφικότερο κυνήγι της ιδέας. Τέτοιους εραστές ο Πλάτων βάζει δίπλα στους αδόλως φιλοσοφήσαντας. Μπορεί όμως ο εραστής του ωραίου να μην εκφράσει τον φιλοσοφικό του αγώνα παρά στον δρόμο της καθαρά πλαστικής δημιουργίας. Υψώνει άγαλμα έπειτα από άγαλμα - ποίημα έπειτα από ποίημα - ομοιώματα του κάλλους, που ζητούν να το πραγματοποιήσουν ολόκληρο και ν' αποκαλύψουν το μυστήριο του φρικτού νόμου της ομορφιάς και της σκοτεινής κι αδυσώπητης μοίρας του ανθρώπου, που της υποτάχτηκε. Οποιος φιλοσοφεί γνήσια για το κάλλος, δεν φιλοσοφεί μόνο με τη σκέψη.

Δημήτριος Καπετανάκης

«Μυθολογία του Ωραίου», εκδόσεις Χάρβεϋ

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Με όχημα την αρχαιοελληνική τραγωδία
Η σκληρότητα του χιονιού
Πάλι τα τσούζει ο Στρατηγός
Απόδοση εικαστικής δικαιοσύνης
Το δικαίωμα του αναγνώστη όταν διαβάζει μια κριτική της Λίνας Πανταλέων
Η επανάσταση από τα κάτω και η ιστορική παραποίηση
Βιβλία από τους πάγκους των βιβλιοπωλείων
Ερωτιδείς, χωρικοί και πυγμάχοι
Με τα μάτια της κάμερας
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Με όχημα την αρχαιοελληνική τραγωδία
Η σκληρότητα του χιονιού
Πάλι τα τσούζει ο Στρατηγός
Απόδοση εικαστικής δικαιοσύνης
Το δικαίωμα του αναγνώστη όταν διαβάζει μια κριτική της Λίνας Πανταλέων
Υπέρ Αχαϊκής Βιομηχανίας, η Λωξάντρα και η Ελλάδα του Τάκη Τλούπα
Η επανάσταση από τα κάτω και η ιστορική παραποίηση
Βιβλία από τους πάγκους των βιβλιοπωλείων
Ερωτιδείς, χωρικοί και πυγμάχοι
Με τα μάτια της κάμερας
Διονύσης Σαββόπουλος
Ενας μεταφυσικός, δηλαδή ελληνικός, τρόπος τού άδειν
Από τις 4:00 στις 6:00
Τα σύννεφα φέρνουν τραγούδια
Μουσική
Τον εκτιμούσαν οι Beatles
Λογοτεχνία
Για τον Ουίλιαμ Μπάροουζ