Έντυπη Έκδοση

Ποίηση Πάρι Τακόπουλου

Αλήθειες να τις πιεις στο ποτήρι...

Πάρις Τακόπουλος

Τα Ποιητικά (2010-1950)

εκδόσεις Ποταμός, σ. 560, ευρώ 35

Ενας απ' τους πιο αναγνωρίσιμους υφολογικά δημιουργούς της Νεοελληνικής Γραμματείας. Σε ό,τι έχει καταπιαστεί, θέατρο, κριτική θεατρική αλλά και πνευματική και κοινωνική σάτιρα, πεζό ή ποίηση, το ύφος του είν' η ταυτότητά του. Δεν μπορείς -ακόμα κι αν σου κρύψουν τ' όνομα-, να τον μπερδέψεις μ' άλλον, τάχα... Και δεν είναι μόνο το παιχνίδι με τις λέξεις, τις σημασίες και τις παρασημασιολογήσεις, τις ετυμολογίες και τις παρετυμολογίες, τους ήχους και τις παρηχήσεις που ωθεί συνήθως στα άκρα ο Πάρις Τακόπουλος, παρά και η θεματολογία του χαρακτηριστική, και απ' τη δική του καθαρά σκοπιά ιδωμένη... Πρώτα πρώτα το χιούμορ, το πνεύμα θα προτιμούσα ελληνικότερα, που ενώ μοιάζει σαρκαστικό είναι αυτοσαρκαστικό και αυτοκαταλυτικό, αυτοκτονικό στην ουσία. Ο έρωτας ο βαθύς, της «Ουρανίας» Αφροδίτης: καλά κρυμμένος κάτω από τον άλλον, της «Πανδήμου», τον ευτελισμένον μες στην πολλή συνάφεια του κόσμου και την καθημερινή ανοησία των σχέσεων και των συναναστροφών... Η μέθη: διόλου παραζάλη του κρασιού, παρά πρόφαση για να ειπωθούν αλήθειες που καίνε, και ο θάνατος παρών μεν, αλλ' ανάστροφα θεωρημένος: ως εφαλτήριο και πρόσχημα για τη ζωή, ως κριτής που «θα δώσει αυτός στης ζωής το νόμισμα την τελική αξία του».

Κι όσοι τον προσπερνούν, γυρνώντας την πλάτη στα συνεχή του παίγνια με τις λέξεις και τα νοήματα, θεωρώντας τα «μανιέρα», «πόζα», «θεατρινισμό ενός διασκεδαστικού κλόουν», δεν είναι παρ' εκείνοι που μπλέκονται στ' αγκάθια τού επίτηδες στημένου απ' τον Τακόπουλο φράχτη γύρω απ' το κάστρο - για να μη φτάνουν κι όλοι δα οι ιππότες την Ωραία Κοιμωμένη του...

Οταν μάλιστα η Γλωσσολογία ενστερνιστεί ότι μόνο απ' τα δημιουργικά κείμενα εκπηγάζει η Γλώσσα, και όχι απ' τον οχετό τής μηδέν παράγουσας καθημερινότητας, και σκύψει εντατικότερα στη Λογοτεχνία, θα ενδιατρίψει στο ιδιαίτερο «φαινόμενο» των παντοειδών συνθέσεών του, που πολλά φωτίζουν μυστικά της «αυτόματης» και μη γραφής, της «συνειδητής» ή ασύνειδης «επιλογής των λέξεων» κι άλλα καιριότατα...

Ο συνολικός τόμος των Ποιητικών του ξεκινάει με μιαν ανορθοδοξία απ' το εξώφυλλο κιόλας, όπου η αντιστροφή των αριθμών (2010-1950) διόλου τυχαία ή λανθασμένη! (Οπως προσφυώς τονίζεται στο φύλλο διορθωτέων: «Ο Πάρις παίζει με τις λέξεις κι όχι με τους αριθμούς - προς το παρόν!») Τι θέλει να πει ο ποιητής; Πως πρωτίστως σημασία έχει τι τώρα ποιείς, κι όχι τι προ πεντηκονταετίας εποίησες! Και δεύτερον, σαρκάζοντας τα «επετειακά» και τα λογής λογής «μνημόσυνα», φιλολογικά ή μη, φροντίζει να μας ειδοποιήσει να δούμε (κατά τον Βαρναλικό «Τρελλό») «τον κόσμο ανάποδα, τον αδερφό μας ξένο και τον οχτρόν αδέρφι μας αδικοσκοτωμένο», αν θέλουμε κάτι να συλλάβουμε απ' την ποίησή του... Κι όχι γιατί γράφει αφηρημένα, υπερρεαλιστικά ή δυσνόητα - κάθε άλλο: ο στίχος του είν' απόλυτα ληπτός. Μα χρειάζεται ν' «αποδυθείς» τα συνήθη σχήματα του νου και ν' αφεθείς γυμνός από προ-ιδεασμούς στη σαγήνη του, για να τον εννοήσεις...

Υπάρχει όμως κι ένας τρίτος λόγος, ίσως, για τη συγκεκριμένη επιλογή της ανάποδης αυτής σειράς και προκύπτει με το διάβασμα του τόμου: Πως τα καλύτερά του, τα πιο αρτιωμένα, με ύφος απαλλαγμένο απ' ό,τι περιττό, τα πιο σύντομα και πιο εύστοχα και παιγνιώδη συνάμα, είναι τα τελευταία του... Και ανίατος «αισθητιστής» ο Τακόπουλος δεν θέλησε, σαν άλλος Χριστός εν Κανά, να μας κεράσει πρώτα το «δεύτερο» κρασί και ύστερα το «πρώτο»!..

ΠΡΙΜΟΥΜ ΜΠΙΜΠΕΡΕ

Μα γιατί πίνεις τόσο,

μου λένε συνεχώς,

δεν το καταλαβαίνεις

πως ελαττώνεις έτσι

τις μέρες της ζωής σου;

Καλύτερα ξεχνάμε

με την παρέα κάποιου φίλου!

Τώρα τι να τους πω,

αφού, τουλάχιστον, εγώ

τις περισσότερες φορές,

πίνω για να θυμάμαι...

Στα ποιήματά του κυριαρχεί ένας έντονα επιγραμματικός τόνος -αλεξανδρινός, θα 'λεγες; οβιδιακός;- με τέλειες νοηματικές συμμετρίες, αντίστοιχες των «τεχνοπαιγνίων» της ελληνιστικής εποχής, ποιητικών συνθέσεων, δηλαδή, με γραφικά σχήματα, σαν φτερούγες ανοιχτές, σαν αβγά, σαν πελέκεις κ.λ.π. Μόνο που εδώ η συμμετρία οδηγεί σε μιαν οφθαλμαπάτη! Σ' ένα τρικ οπτικό, σαν τα χαρακτικά του Escher, που ενώ ξεκάθαρα πουλιά βλέπεις και ψάρια στη σειρά, αδυνατείς εν τέλει να διακρίνεις πότε αρχίζουν τα ψάρια και τελειώνουν τα πουλιά, πότε το 'να ζώο γίνεται άλλο και τανάπαλιν, πότε σβήνει η μια γραμμή γεννώντας την επόμενη... Χάνεις το πάνω και το κάτω στις υπερκόσμιες εκείνες σκάλες που σκιτσάρει, το μέσα και το έξω, το γράφον χέρι και το γραφόμενο... Ετσι στους στίχους του, δεμένους με μια τέλεια και υποχρεωτική-καθοδηγητική του διαβάσματος στίξη (που τόσο παραμελούν οι νεότεροι ποιητές επειδή δεν την ξέρουν κατά βάθος!), γεννιούνται αντίστροφες εικόνες, ο κόσμος αναποδογυρίζει και βγαίνει άλλο νόημα, κρυφό, που με το ίσιο μάτι δεν φαινόταν...

ΑΠΑΡΤΟΙ

Κ' έτσι της έλεγα,

περνάμε όλοι μας, από

τη μια ζωή στην άλλη,

με βεβαιότητα

κατακτητών,

ώς τη στιγμή,

εκείνη τη «μεγάλη»,

την τελευταία των ηττών,

όταν θα ξέρουμε

πως τίποτα

δεν καταλάβαμε,

αφ' ούτε καν

μας καταλάβανε...

ΑΔΩΡΟ

Αν αύριο χωρίσουμε,

της έλεγα,

αν αύριο μ' αφήσεις,

αλήθεια, τι θα γίνει

μ' όλα τα δώρα

που δεν σου 'δωσα;

Κ' εσύ, μου είπες, τότε:

Εχω τον σκύλο και τη γάτα σου,

θέλεις να στους γυρίσω;

Αυτό που θέλω, είπα 'γω,

να μου γυρίσεις, κάποτε,

μόνο τον εαυτό σου.

Κι αν πάλι δεν μπορείς,

γύρνα τον εαυτό μου.

Αυτός ο εαυτός που χάνεται, το εγώ, που αγωνίζεται να μην αλλάξει, παρά τους εξωτερικούς κι εσώτερους κλυδωνισμούς, εμφανίζεται μέσα σ' έναν διαρκή διάλογο που συμπληρώνεται, συμπυκνώνεται ή και παίρνει την οριστική του απάντηση απ' τον τίτλο κάθε ποιήματος. Και η διαρκής παρουσία της «οπτικής απάτης» αποτελεί ένα επιπλέον κόσμημα της ποίησής του, εφόσον διαρκώς την ψάχνει το μάτι και δεν ησυχάζει προτού την ανακαλύψει, προτού λύσει τον γρίφο... Νομίζεις πως ο ποιητής παραφυλάει ολοένα, καραδοκώντας, σαν ποντίκι, μαζοχιστικά, τη γάτα του!...

Κανείς δεν τυραννά κανέναν,

έτσι μου είπες,

να μ' απαλλάξεις απ' τις τύψεις.

Κι όλο το βράδυ τυραννιόμουνα,

γιατί, μονάχος μου,

πάλι κ α ν έ ν α ς

αισθανόμουνα.

Η δημιουργία του έχει μιαν εμφανή συνοχή διά μέσου των διαφορετικών συλλογών στο άνυσμα μιας εξηκονταετίας, τόση μάλιστα, ώστε υπάρχουν καθαυτό ομότιτλα ποιήματα με παραλλάσσον περιεχόμενο, κάτι σαν σπουδές του ίδιου θέματος, που αποκαλύπτουν τη διαδικασία ενός ποιητικού «work in progress», την οποία άλλοι κι άλλοι, από Σεφέρη κι εντεύθεν, διαρκώς αξιώνουν κι έχει γίνει πια του συρμού, χωρίς καν να 'χει γίνει κατανοητή η ακριβής του σημασία...

Σε κάθε μας στιγμή

έχουμε να εκλέξουμε

ανάμεσα σε δυο πόνους,

λέγει ο ξένος συγγραφεύς·

ή θα πονέσουμε τους άλλους

ή, διαφορετικά, τον εαυτό μας.

Κι όμως, δεν τον εκλέγουμε

εμείς τον πόνο, δυστυχώς·

Ε κ ε ί ν ο ς μας εκλέγει.

Καλοί στίχοι παντού ξεφυτρώνουν και ειδοποιούν για τα βαθύτερα που ελλοχεύουν και διόλου δεν «παίζουν» - όπως ούτ' ο δημιουργός τους, παρεκτός στα μάτια των αφελών!

...Δεν έχει σημασία το πού πάμε,

όταν διαφέρουν οι προθέσεις μας...

Ποιος είπ' όταν πεθαίνουμε

πως πια δεν περιμένουμε!..

Πάλι μας κύκλωσε ο θάνατος,

όπως εκείνος, μόνον, ξέρει!

Ενας κι όμως να μας κυκλώνει!

Η άψογη στιχουργική, η λιτότητα, ο λακωνισμός του, η έντονη θεατρικότητα δεν αφήνουν ποτέ τον αναγνώστη να πλήξει, κι όπως στις επιτυχέστερες συλλογές αρχαίων επιγραμμάτων, όσο κι αν αλλάζουν οι περιστάσεις, αναλλοίωτη μένει η κοινή θέαση:

Κ' έρχονται, μου 'πες,

δεν κατάλαβα,

και σου ζητούν, ε σ έ ν α ν ε,

να ξεδιαλύνεις

τα προβλήματά τους;

Δεν φθάνουν τα δικά μας;

Κ' εγώ, της είπα, φθάνουν,

αλλά των άλλων λύνονται..

Μη σας γελά που εκείνος συνηθίζει πάντα να γελά -και δη τρανταχτά- στις κοσμικές συγκεντρώσεις: τα 60 χρόνια ποίησης του Τακόπουλου αξίζουν περισσότερη προσοχή και ίσως πολύ μεγαλύτερη σοβαρότητα!.. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ενας τύπος ελευθεριότητας
Δεσποινίδες ετών 100
Ξεκλειδώνοντας πόρτες ερμητικά κλειστές
Τα χαρούμενα αγόρια και κορίτσια της Ατζαβάρα
Ατίθασες λέξεις από στάχτες
Αράχνες και πεταλούδες μάχονται
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ενας τύπος ελευθεριότητας
Δεσποινίδες ετών 100
Αλήθειες να τις πιεις στο ποτήρι...
Ξεκλειδώνοντας πόρτες ερμητικά κλειστές
Τα χαρούμενα αγόρια και κορίτσια της Ατζαβάρα
Ατίθασες λέξεις από στάχτες
Αράχνες και πεταλούδες μάχονται
Αφανής αναγνώστης
«Μα, θα αλλάξεις τη διατύπωση του συγγραφέα;»
Λογοτεχνία
Ορθός Λόγος και μεταμοντέρνα πρόταση
Βιβλιοθήκη μυστηρίου
Επικίνδυνα παιχνίδια...
Από τις 4:00 στις 6:00
Σειρήνες, πάντα ελκυστικές στη μουσική
Εξαιρετικός συνθέτης και ερμηνευτής
Διήγημα
Ο Αμερικάνος
Άλλες ειδήσεις
Μεταμφιεσμένες πολιτείες
Η αυθεντία της ζωής σας είστε Εσείς
Η Κική Δημουλά στον Πειραιά
Συνταγές επιβίωσης σε δύσκολους καιρούς
Περί σιωπής, συμφωνίας τιμής και κριτικών εξομολογήσεων
Η σινική μελάνι για σχολή εκλεκτικής ιθαγένειας
Κάλλιστη αλλοίωση