Έντυπη Έκδοση

Αράχνες και πεταλούδες μάχονται

Neil Gaiman

Οι γιοι της αράχνης (Anansi Boys, 2005)

μτφρ.: Βασίλης Μπαμπούρης

εκδόσεις Οξύ, σ. 254, ευρώ 17,14

Το γνήσιο φανταστικό χαρακτηρίζεται από την εισβολή του υπερφυσικού στο ρεαλιστικό, αλλάζοντας τον τρόπο σκέψης και ακυρώνοντας τη ρασιοναλιστική καθημερινότητα: τα πράγματα δεν είναι μόνον αυτό που φαίνονται. Πέρα ή πίσω από τη δεδομένη πραγματικότητα υπάρχει μια άλλη, που με την εμφάνισή της αποκαλύπτει την πιθανότητα επίσης μιας άλλης, προσδίδοντας ή υπονοώντας τις αδιανόητες ως εκ τούτων διαστάσεις της κοσμικής δημιουργίας. Το εν λόγω «Δεδομένο», αν όντως υφίσταται, επαναπροσδιορίζει την υλιστική φιλοσοφία του κατοίκου της Γης, υποχρεώνοντάς τον να αναιρέσει παραδοσιακές αντιλήψεις περί του Είναι και Φαίνεσθαι. Ετσι κι αλλιώς, το αίνιγμά του παραμένει, όχι μόνον άλυτο, αλλά όλο και πιο πολύπλοκο αποδεικνύεται όσο διερευνάται και επιχειρείται η αποκρυπτογράφησή του. Ο συγγραφέας της φανταστικής λογοτεχνίας, είτε ενσυνείδητα είτε ασυνείδητα, κατά βάθος αυτό το γνωρίζει, και πάνω σ' αυτή τη γνώση οικοδομεί και θεμελιώνει τη μυθολογία του. Μπορεί να μη λύνει το πρόβλημα, θέτει όμως ουσιώδη ερωτήματα που σχετίζονται με το μυστήριο της ζωής, του θανάτου και του νοήματος της ύπαρξης γενικότερα. Οι μυθολογίες του κόσμου, εξάλλου, οι μύθοι και οι θρύλοι του επίσης, με το υπερβατικό που χαρακτηρίζει τη δημιουργία τους, το επιβεβαιώνουν.

Στο ανά χείρας μυθιστόρημα, χρησιμοποιώντας τους ως πρόσχημα αλλά και με υλικό αντλημένο από λαϊκά παραμύθια τρόμου και λαογραφίας, στο βάθος των οποίων ενυπάρχει η ανθρώπινη ταυτότητα, ο Νιλ Γκάιμαν γράφει μια σύγχρονη, εξωτική ιστορία υπερφυσικού τρόμου, χρησιμοποιώντας στοιχεία και σύμβολα που προέρχονται από τις προαναφερθείσες πηγές. Μέσω αυτού του παράξενου παραμυθιού, ωστόσο, σχολιάζει την ανθρώπινη συμπεριφορά, τη βία, την επιθετικότητα, την επιθυμία της εξουσίας, τη ζωώδη λαγνεία, το Κακό γενικότερα, ως συστατικά της ανθρώπινης ιδιοσυγκρασίας - ό,τι κι αν σημαίνει αυτό. Φυσικά ο συγγραφέας δεν κάνει ούτε για μια στιγμή κήρυγμα. Γράφει την ιστορία του, όπου με τολμηρή προκλητικότητα, και με τις νόμιμες αναρχικότητες που του προσφέρει η δημιουργική φαντασία, αναμειγνύει ελεύθερα το πραγματικό με το υπερβατικό, το ρεαλιστικό με το υπερφυσικό, ανατρέχοντας και ρίχνοντας εκ του μακρόθεν ένα λοξό βλέμμα στον βιβλικό μύθο του Αβελ και του Κάιν. Τέκνα και τα δύο ενός εκ καταγωγής θεϊκού Πατέρα, πρέπει εδώ, στη γήινη αρένα, να αγωνιστούν ο καθείς με τα όπλα του, όχι για να επιβληθούν ο ένας στον άλλο, αλλά κυρίως για να κατακτήσουν, μέσω της πάλης τους με την αμοραλιστική καθημερινότητα, τον εαυτό τους, τη μεταξύ τους επικοινωνία, και τη θέση τους στην ανθρώπινη κοινότητα. Μια θέση που θα τους επιτρέψει επίσης να «συναντήσουν» και τον Αλλο, τον μοναχικό συνοδοιπόρο, και τέλος, τον θηλυκό σύντροφο, στη μοναχική οδοιπορία τους στην έρημο της ζωής. Να διευκρινιστεί στο σημείο αυτό ότι ο Ν.Γ. δεν διαπραγματεύεται με φιλοσοφική ή δοκιμιακή γραφή, όπως ήδη προειπώθηκε, τις απόψεις του, τις ιδέες του και την οπτική του επί του προαναφερθέντος άνυδρου τοπίου των ανθρώπων στο οποίο κινούνται και πράττουν τα πρόσωπά του. Επιλέγει, ως σωστός μυθοπλάστης, το φανταχτερό παραμύθι, που εκ φύσεως είναι ευθύβολο και ελκυστικό, αποδεικνύοντας με τη γλαφυρή αφηγηματικότητά του ότι ο καθημερινός άνθρωπος δεν είναι μόνον ο ουδέτερος επιβάτης του μετρό, ο παθητικός θεατής της ανεγκέφαλης Τ.V., ο ζωώδης καταναλωτής αμφίβολης ποιότητας τροφών, ο υστερικός λάτρης του αυτοκινήτου, ο βουλιμικός πότης του αλκοόλ, ο αφασικός υπόδουλος του κινητού, αλλά και η σκέψη του, η φαντασία του, η νόησή του γενικά. Ετσι, η εξιστορούμενη ιστορία του πολύ φυσικά κινείται μεταξύ του «εδώ» και του «εκεί», αποδίδοντας ίση βαρύτητα και στα δύο μέρη. Η κινηματογραφική ενάργεια με την οποία και εκτυλίσσεται, το επιβεβαιώνει.

Σύμφωνα με αυτήν, λοιπόν, ο ευτραφής, ο αποκαλούμενος και Χοντρο-Τσάρλι Νάνσι είναι ένας φυσιολογικός, ευγενικός, χαμηλών όπως λέγεται, τόνων άνθρωπος. Αψογος στην υπαλληλική εργασία του, και απόλυτα σοβαρός στη σχέση του με τη μνηστή του Ρόουζι, την οποία πρόκειται σύντομα να νυμφευτεί. Και τότε ξαφνικά, εν μια νυκτί, η καθημερινότητά του διασαλεύεται εκ θεμελίων. Αιτία της αναστάτωσης, η εμφάνιση-εισβολή του αδελφού του στη ζωή του, που δεν γνώριζε πως είχε. Δεν είναι το μόνο παράδοξο που καλείται να αντιμετωπίσει, αλλά και το εξίσου εξωφρενικό γεγονός ότι και οι δυο είναι γιοι του θεού Αράχνη. Πριν ο αγαθός Νάνσι προλάβει να συνειδητοποιήσει τι ακριβώς συμβαίνει, χάνει τη μνηστή του, ο παράξενος αδελφός του τον υποχρεώνει να εγκαταλείψει το σπίτι του, απολύεται από την εργασία του, φυλακίζεται για κλοπή χρημάτων, κάποια στιγμή μεταφέρεται στον μαγικό κόσμο των θεών του πατέρα του, για να διαπιστώσει στο τέλος ότι πρέπει να αντιμετωπίσει μια αδιανόητη πραγματικότητα που ουδέποτε είχε φανταστεί. Η αντιπαράθεσή του, ωστόσο, με το Αγνωστο δεν θα τον λυγίσει. Αντιθέτως μάλιστα, χωρίς να χάσει την αθωότητά του και τον ανθρωπισμό του, θα συνειδητοποιήσει τις δυνάμεις του και θα γνωρίσει τον πραγματικό εαυτό του. Εναν εαυτό που θα του επιτρέψει να χαράξει έναν σωστότερο δρόμο στο δύσβατο ανθρώπινο τοπίο.

Ο Ν.Γ. χειρίζεται με δεξιοτεχνία το υλικό του. Γράφει μια συναρπαστική ιστορία, ερεθιστικά προκλητική, αποφεύγοντας τις βαρύγδουπες, εξεζητημένες περιγραφές και υιοθετώντας έναν νεανικό, ανάλαφρο με πινελιές χιούμορ, τόνο στη διεκπεραίωση των περιπετειών του αθώου ήρωά του. Αποφεύγει τις δραματικές εντάσεις, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν βρίσκει τον στόχο του. Τα πρόσωπα που κινούνται στα ρεαλιστικά αλλά και στα φανταστικά τοπία του, ακόμη και όταν εμφανίζονται με τα υπερφυσικά προσωπεία τους, είναι σωστά σχεδιασμένα. Δεν επιβεβαιώνουν απλώς και μόνο τον επεισοδιακό ρόλο τους στην αφηγούμενη περιπέτεια, αλλά λειτουργούν και συμπεριφέρονται ως αντανακλάσεις των πραγματικών ανθρώπων. Ετσι, θεοί και άνθρωποι κατέρχονται στην αγωνιστική αρένα της σύγχρονης ζωής σε μια θανάσιμη αναμέτρηση, όπου οι θεοί ως προβολές των ανθρώπινων φαντασιώσεων συμπεριφέρονται ως άνθρωποι και οι άνθρωποι, ανακαλύπτοντας τις «θεϊκές» δυνάμεις τους, αντιμετωπίζουν δυναμικά τα «τέρατα» της πραγματικότητας. Στο τέλος, η επαπειλούμενη διασάλευση της φυσιολογικής τάξης πραγμάτων θα επανέλθει στην αρχική της ισορροπία και τα πλάσματα θα συνεχίσουν τον αιώνιο δρόμο τους, είτε επί της Γης είτε εκτός αυτής, υπακούοντας στις προδιαγραφές της Μοίρας - ή της Τύχης. Τις οποίες διαμορφώνουν μάλλον τα ίδια. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ενας τύπος ελευθεριότητας
Δεσποινίδες ετών 100
Αλήθειες να τις πιεις στο ποτήρι...
Ξεκλειδώνοντας πόρτες ερμητικά κλειστές
Τα χαρούμενα αγόρια και κορίτσια της Ατζαβάρα
Ατίθασες λέξεις από στάχτες
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ενας τύπος ελευθεριότητας
Δεσποινίδες ετών 100
Αλήθειες να τις πιεις στο ποτήρι...
Ξεκλειδώνοντας πόρτες ερμητικά κλειστές
Τα χαρούμενα αγόρια και κορίτσια της Ατζαβάρα
Ατίθασες λέξεις από στάχτες
Αράχνες και πεταλούδες μάχονται
Αφανής αναγνώστης
«Μα, θα αλλάξεις τη διατύπωση του συγγραφέα;»
Λογοτεχνία
Ορθός Λόγος και μεταμοντέρνα πρόταση
Βιβλιοθήκη μυστηρίου
Επικίνδυνα παιχνίδια...
Από τις 4:00 στις 6:00
Σειρήνες, πάντα ελκυστικές στη μουσική
Εξαιρετικός συνθέτης και ερμηνευτής
Διήγημα
Ο Αμερικάνος
Άλλες ειδήσεις
Μεταμφιεσμένες πολιτείες
Η αυθεντία της ζωής σας είστε Εσείς
Η Κική Δημουλά στον Πειραιά
Συνταγές επιβίωσης σε δύσκολους καιρούς
Περί σιωπής, συμφωνίας τιμής και κριτικών εξομολογήσεων
Η σινική μελάνι για σχολή εκλεκτικής ιθαγένειας
Κάλλιστη αλλοίωση