Έντυπη Έκδοση

Οικονομία

Αρθρο

  • Ζητούμενο, η εκ θεμελίων αλλαγή των κρατικών θεσμών

    Αναπτύξαμε διεξοδικά στο άρθρο του περασμένου Σαββάτου τους λόγους που συνηγορούν για ένα νέο φορολογικό νόμο για την εξάλειψη των σημερινών ανομιών.

    Με δεδομένο πως η «δανειο-φορούμενη ανάπτυξη» ως πρότυπο έχει πτωχεύσει, προτείνεται μια καινούργια στρατηγική ανάπτυξης, χρηματοδοτούμενη από νέες πηγές και νέους τομείς.

    Το χρεοκοπημένο αναπτυξιακό πρότυπο είναι εξαρτημένο από το κράτος. Το ζητούμενο είναι η εκ θεμελίων αλλαγή των θεσμών του κράτους.

    1Ανεξάρτητη Δημοσιονομική Αρχή (ΑΔΑ)

    Απορρέει από δύο αναγκαιότητες: την αφερέγγυα περίοδο της Μεταπολίτευσης στον δημοσιονομικό τομέα και τις προτάσεις κανονισμών από την Ε.Ε. για την οικονομική διακυβέρνηση της Ε.Ε.

    Η περίοδος της Μεταπολίτευσης χαρακτηρίζεται «η εμπειρία της αφερεγγυότητας» του υπουργείου Οικονομικών να ισοσκελίσει έστω και μία φορά τον τακτικό προϋπολογισμό του κράτους. Παρέμεινε ελλειμματικός όλα αυτά τα χρόνια.

    Το χρέος του Δημοσίου αυξήθηκε από το 20,7% του ΑΕΠ το 1974 στο 126,8% του αναθεωρημένου ΑΕΠ το 2009. Εκτιμάται πως για το 2011, το χρέος της γενικής κυβέρνησης θα αυξηθεί στα 348,5 δισ. ευρώ ή 152,6% του ΑΕΠ.

    Συνεπώς, χρειαζόμαστε έναν άλλο θεσμό, ανεξάρτητο από τον εναγκαλισμό του κράτους, για την εφαρμογή του προϋπολογισμού από τη στιγμή της υιοθέτησής του, με ενισχυμένη πλειοψηφία από τη Βουλή των Ελλήνων. Θα είναι υπόλογος στη Βουλή των Ελλήνων για την πιστή εφαρμογή του προϋπολογισμού, σύμφωνα με «ποσοτικούς στόχους» που θα καθοριστούν από την ενδεχόμενη αναθεώρηση του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ΣΣΑ).

    Η εμπειρία της χώρας για υστέρηση στην αυτόνομη ανάπτυξη συνηγορεί υπέρ μιας άλλης πρότασης. Οι ποσοτικοί στόχοι του δημοσιονομικού ελλείμματος / ΑΕΠ και χρέος /ΑΕΠ να προσδιοριστούν στο 2% και 50% αντιστοίχως, διότι μόνον τότε η αρνητική δυναμική του χρέους θα αναχαιτιστεί.

    Οι 6 προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής -εκ των οποίων τέσσερις προτάσεις εστιάζονται σε δημοσιονομικά ζητήματα, δηλαδή την αναθεώρηση του ΣΣΑ και δύο νέων κανονισμών για την αντιμετώπιση των μακροοικονομικών ανισορροπιών στην Ε.Ε. και στη ζώνη του ευρώ- συνιστούν την πλέον εκτεταμένη ενίσχυση της οικονομικής διακυβέρνησης στην Ε.Ε. και την περιοχή του ευρώ από την καθιέρωση της Οικονομικής και Νομισματικής Ενωσης (ΟΝΕ).

    Επιπροσθέτως, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Οκτωβρίου 2010 υιοθέτησε το «Ευρωπαϊκό Εξάμηνο», το οποίο έχει αρχίσει το 2011. Σ' αυτό θα ενσωματώνονται όλες οι αναθεωρημένες και νέες διαδικασίες επιτήρησης των δημοσιονομικών πολιτικών των κρατών-μελών και έτσι θα αποτελούν ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο οικονομικής πολιτικής για την ΟΝΕ. Δηλαδή, το ΣΣΑ θα μετατραπεί σε σύστημα «βάσει κανόνων» και οι κυρώσεις του θα επιβάλλονται σ' εκείνες τις χώρες που θα παραβιάζουν τις δεσμεύσεις τους.

    Οι μελλοντικοί ελληνικοί προϋπολογισμοί θα συντάσσονται με βάση την ενισχυμένη εποπτεία των δημοσιονομικών πολιτικών, των μακροοικονομικών πολιτικών και των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Για τα κράτη-μέλη που δεν συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την εφαρμογή του ΣΣΑ θα προβλέπονται νέοι μηχανισμοί επιβολής κυρώσεων.

    Συνεπώς, η Ανεξάρτητη Δημοσιονομική Αρχή που προτείνεται δεν είναι τόσο καινοτόμος όσο ακούγεται. Η σύστασή της είναι αναγκαία για να ανακτήσουμε τη χαμένη φερεγγυότητα του Δημοσίου.

    2Οι εκπρόσωποι του λαού

    Ενδεχομένως, η σύσταση της ΑΔΑ, συμπεριλαμβανομένης και της ένταξης του Γενικού Λογιστηρίου και του Σώματος Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος (ΣΔΟΕ) σε αυτήν, να μη δημιουργεί συνταγματικά προβλήματα, διότι το άρθρο 101Α του Συντάγματος καθορίζει το πλαίσιο για τη λειτουργία ανεξάρτητης αρχής. Αλλά η μεταρρύθμιση της Βουλής, όπως προτείνεται εδώ, προσφέρει τροφή για προβληματισμό.

    Για παράδειγμα, το άρθρο 51 του Συντάγματος ορίζει τον ελάχιστο αριθμό βουλευτών (200) και τον μεγαλύτερο (300). Σήμερα η Βουλή απαρτίζεται από τον μέγιστο αριθμό. Ομως, θεωρώ πως οι εκπρόσωποι του λαού δεν πρέπει να ξεπερνούν τον αριθμό 150 για τους ακόλουθους λόγους.

    Ο ουσιαστικός λόγος δεν είναι το υπερβολικό κόστος, αλλά διότι η έμμεση δημοκρατία στην Ε.Ε. εξελίσσεται.

    Η πρώτη ουσιαστική αλλαγή προέρχεται από τις συνθήκες της Ε.Ε. Ο κύριος όγκος του νομοθετικού έργου των εθνικών Κοινοβουλίων εστιάζεται στη «μετατροπή της νομοθεσίας της Ε.Ε. σε εθνικό δίκαιο». Καίριες εθνικές αρμοδιότητες έχουν μεταβιβαστεί στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Ε.Ε. (ανταγωνισμός, οικονομικές εξωτερικές σχέσεις, ΟΝΕ, εποπτεία του χρηματοπιστωτικού συστήματος και οικονομική διακυβέρνηση της ΟΝΕ, θαλάσσιο περιβάλλον κ.λπ.). Οπότε θα έχουμε κυρίως νομοσχέδια και λιγότερο προτάσεις νόμων.

    Ο δεύτερος λόγος που συνηγορεί στη μείωση του αριθμού των 300 σε 150 βουλευτές είναι πως νέες μορφές άμεσης δημοκρατίας (από την πρωτοβουλία των πολιτών μέχρι τα εθνικά δημοψηφίσματα) έχουν καθιερωθεί στην Ε.Ε. και στα κράτη-μέλη, οι οποίες ενισχύουν τη συμμετοχική δημοκρατία. Οπότε συρρικνώνεται περισσότερο η «έννοια» της έμμεσης δημοκρατίας.

    Το θεμελιώδες ερώτημα συνεπώς είναι «τι είδους έμμεση δημοκρατία επιθυμούμε για τη χώρα;». Οι ακόλουθες ιδέες προσφέρονται για προβληματισμό:

    * Η εκπροσώπηση του λαού είναι αξίωμα.

    * Μια μέγιστη περίοδος προτείνεται.

    * Απαιτείται ένα ελάχιστο όριο ηλικίας για να εκλεγεί κάποιος βουλευτής, το 45ο έτος.

    * Καθορίζεται συγκεκριμένη ημερομηνία εκλογών για τη Βουλή.

    Οι ιδέες αυτές ούτε είναι καινοτόμες ούτε την πατρότητά τους επικαλούμαι. Αγγίζουν πολλές πτυχές του ισχύοντος Συντάγματος. Οι Αριστοτέλης και Πλάτων μάς έχουν αφήσει κληρονομιά τη Σκέψη τους και τις προτάσεις τους για την Αθηναϊκή Δημοκρατία. Ηταν αξίωμα για τον Αθηναίο πολίτη να εκπροσωπεί τους συμπολίτες του στον δήμο. Δεν ήταν βιοποριστικό, ούτε ήταν απεριόριστο στη διάρκεια. Το δε κόστος του ήταν ελάχιστο σε σχέση με τα σημερινά δεδομένα - απολαβές, εξαιρέσεις και προνόμια.

    Η ατιμωρησία ήταν ελεγχόμενη λόγω της θητείας και της έλλειψης ασυλίας. Το ίδιο ισχύει και για τη διαπλοκή. Ούτε η μέγιστη περίοδος θητείας των 10 ετών επιτρέπει την καλλιέργεια ή διατήρηση εξαρτημένων σχέσεων ούτε τα άνομα και κατάπτυστα των ημερών μας θα έχουν τύχη στον αναθεωρημένο κανονισμό της Βουλής.

    Ηεκπροσώπηση προϋποθέτει την καταξίωση σε όλους τους χώρους πριν οι πολίτες εμπιστευθούν την τύχη τους να «αντιπροσωπεύονται στη Βουλή διά των βουλευτών». Οι ανεπάγγελτοι και οι τυχάρπαστοι δεν έχουν καμιά τύχη να μας αντιπροσωπεύουν στη Βουλή. Μόνον οι καταξιωμένοι εργασιακά να ανέρχονται στο ύπατο αξίωμα της πολιτείας.

    Τίθεται ένα θέμα ουσίας για τη Βουλή. Θα υπάρξουν σταθερές και αμετάκλητες συνταγματικές ρυθμίσεις για τη Βουλή, ώστε η Δημοκρατία να προφυλάσσεται από την κακοδαιμονία των προσώπων ή των συμφερόντων; Πώς θα καθιερωθεί η πορεία της χρηστής διακυβέρνησης του κράτους σε περιπτώσεις μη ύπαρξης μονοκομματικής πλειοψηφίας; Η καθιέρωση της υποχρεωτικής πενταετούς θητείας τής εκάστοτε εκλεγμένης Βουλής να είναι μια σταθερή ρύθμιση και να δημιουργεί μια άλλου είδους δυναμική μεταξύ των κομμάτων, είτε σε περιόδους κρίσεων (όπως έλλειψη πλειοψηφίας) είτε ομαλής πορείας.

    Οπως και σε άλλες χώρες, οι θεμελιώδεις αρχές του εκλογικού συστήματος της χώρας θα πρέπει να κατατίθενται στο Σύνταγμα, αλλά το αναθεωρημένο Σύνταγμα της 27ης Μαΐου 2008, στο οικείο άρθρο 54, είναι ελλιπές.

    3Δικαστική εξουσία

    Το Σύνταγμα, άρθρο 93, αναγνωρίζει τρεις κατηγορίες δικαστηρίων: διοικητικά, πολιτικά και ποινικά. Η πρόταση για την ίδρυση φορολογικών δικαστηρίων ενδεχομένως να εμπίπτει στην αρμοδιότητα των ποινικών, δεδομένου του γεγονότος ότι θα ασχοληθούν μόνο με μία κατηγορία του ποινικού αδικήματος, αυτού που προέρχεται από τη φοροδιαφυγή ή την παρακράτηση φόρου.

    Η νομική βάση σύστασης των φορολογικών δικαστηρίων (Φ.Δ.) είναι ένα τυπικό πρόβλημα. Το ουσιαστικό είναι άλλο και εστιάζεται στα ακόλουθα:

    1. την ανεξαρτησία τους,

    2. τη διαφάνεια των εργασιών τους και

    3. τη λογοδοσία τους.

    Για τα Φ.Δ. της χώρας, η ανεξαρτησία, η διαφάνεια και η λογοδοσία θα αποτελούν ένα σταθερό πυρήνα για την απόδοση δικαιοσύνης θεμελιωμένης στις βασικές αρχές που θα διέπουν τη φιλοσοφία του νέου φορολογικού νόμου.

    Η ανεξαρτησία των δικαστών καθορίζεται εν μέρει από τη διαδικασία της επιλογής τους. Χρειάζεται ένα καινούργιο ξεκίνημα στον δικαστικό τομέα για να αποκατασταθεί το κύρος του, το οποίο έχει πολλάκις τραυματιστεί.

    Η νέα διαδικασία της επιλογής των δικαστών για τα Φ.Δ. σκοπό έχει να «περιορίσει τη διακριτική ευχέρεια της εκτελεστικής εξουσίας στην επιλογή τους». Κάποιος θα επιχειρηματολογούσε πως αυτό είναι το ζητούμενο για όλη την ηγεσία της Δικαιοσύνης, αλλά και για τη διαδικασία προαγωγών των δικαστικών λειτουργών της. Η σημερινή επιρροή είναι απόρροια της μη διάκρισης των εξουσιών και είναι εναντίον του κύρους της Δικαιοσύνης.

    Ας αρχίσουμε όμως από κάπου. Η εμπειρία άλλων κρατών και της ΕΚΤ ας είναι ένα πρότυπο. Για την ηγεσία του Φ.Δ., η κυβέρνηση θα προτείνει τριπλάσιο αριθμό υποψηφίων για τις νέες θέσεις. Η Βουλή θα οργανώνει ακροάσεις -βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων- και θα έχει το δικαίωμα της απόρριψης ή υιοθέτησης των υποψηφίων. Εάν τα 2/3 της Βουλής υιοθετήσουν γνωμοδότηση υπέρ ενός υποψηφίου, τότε η κυβέρνηση θα προβαίνει στον διορισμό του. Εάν η Βουλή με απλή πλειοψηφία γνωμοδοτήσει υπέρ δύο από τους τρεις, τότε η κυβέρνηση έχει το δικαίωμα της επιλογής.

    Το ζητούμενο είναι ένα: ο διαχωρισμός της εκτελεστικής εξουσίας από τη δικαστική εξουσία.

    Η λειτουργική ανεξαρτησία των δικαστών απαιτεί καθορισμό των καθηκόντων, οπότε έργα και αναθέσεις αλλότρια προς τα καθήκοντά τους θα απαγορεύονται αυστηρά.

    Η οικονομική ανεξαρτησία τους ήδη είναι κατοχυρωμένη, αλλά ο έλεγχος της περιουσίας των δικαστικών λειτουργών εξαρτάται από την τύχη του νόμου για το «τι θα γίνει με την προέλευση των περιουσιακών στοιχείων των εκπροσώπων του λαού».

    Η ενίσχυση της αξιοπιστίας και του κύρους των Φ.Δ. είναι θεμελιώδης για την επιτυχία τους. Προέχει να εξαλειφθεί η όποια σκιά αμφιβολίας από τους φορολογουμένους για δύο τουλάχιστον περιπτώσεις:

    *την απόδοση δικαιοσύνης,

    *τον αξιόπιστο έλεγχο των στοιχείων επί των οποίων θα βασίζονται οι περιπτώσεις του ποινικού αδικήματος.

    Αυτό που δεν είναι ξεκάθαρο στη χώρα μας είναι πως η άσκηση της απονομής δικαιοσύνης ενέχει δύο αλληλένδετα στοιχεία.

    Πρώτον, είναι το ύψιστο λειτούργημα για μια Δημοκρατία.

    Δεύτερον, πρέπει να υπάρχει προθεσμία για την απόδοση δικαιοσύνης, κυρίως όταν το αδίκημα είναι ποινικό.

    Συνεπώς θα πρέπει να προβλέπονται χρονικά περιθώρια ενός έτους για την απονομή δικαιοσύνης και ρήτρες διασφάλισης του χρονοδιαγράμματος, όπως η εξάλειψη του δικαιώματος αναβολής λόγω κωλύματος. Η χώρα μας έχει ανάγκη από την αυστηρή άσκηση της δικαιοσύνης αλλά και την έγκαιρη απόδοσή της, άλλως η έννοιά της είναι κενή περιεχομένου.

    Η μη εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων στη χώρα μας είναι αιμορροούσα πληγή και πλήττει το κύρος της Δικαιοσύνης. Κάποτε η διάταξη του άρθρου 95 του Συντάγματος γι' αυτό το θέμα πρέπει να αναθεωρηθεί. Το ζητούμενο είναι η έγκαιρη εκτέλεση των αποφάσεων των Φ.Δ., με αυστηρά χρονικά όρια.

    Σ' ένα κράτος δικαίου θα πρέπει να προβλέπονται ρήτρες ασφαλείας. Η μόνη υπέρ του φορολογουμένου θα είναι «να κατοχυρώνεται το δικαίωμα της προσφυγής στο Ανώτερο Δικαστήριο για ανατροπή της απόφασης».

    Τα φορολογικά δικαστήρια και η ποινικοποίηση της φοροδιαφυγής ή παρακράτησης φόρου προτείνονται για έναν και μοναδικό λόγο: «την αλλαγή της φορολογικής συμπεριφοράς». Η φοροδιαφυγή ή παρακράτηση φόρου στη χώρα μας έχει πάρει διαστάσεις διαστροφής. Πρόκειται για μια εγκληματική πράξη και ως τέτοια πρέπει να αντιμετωπιστεί.

    Η χώρα μας είναι η μόνη μεταξύ των 27 κρατών-μελών της Ε.Ε. όπου η διαφθορά και η ατιμωρησία ανθούν. Ενδεικτικά, σε 30 δισ. ευρώ υπολογίζεται η φοροδιαφυγή, άλλα 30 δισ. ευρώ οι βεβαιωμένες αλλά ανείσπρακτες οφειλές στα δικαστήρια, με 150.000 φορολογικές δίκες να εκκρεμούν και 2,5 εκατομμύρια δηλώσεις για φορολογικές χρήσεις να παραμένουν ανέλεγκτες. Να γιατί θα χρωστάμε για πολλές γενιές.

    Τα Φ.Δ. καλούνται να ανατρέψουν αυτή την κατάσταση και να εμπεδώσουν μια νέα φορολογική συμπεριφορά.

    ***

    Επί της ουσίας, η χώρα μας έχει ήδη πτωχεύσει, όχι μόνο λόγω του υψηλού δημόσιου χρέους της, αλλά κυρίως λόγω του αναπτυξιακού προτύπου της, το οποίο ήταν και παραμένει πολιτική επιλογή της μετα-1974 περιόδου. Η επιτακτική επιλογή είναι είτε επίσημη χρεοκοπία και επακόλουθη καταστροφή του μέλλοντος δύο γενιών είτε η συθέμελη αλλαγή σε τρεις τομείς: στο φορολογικό, στον αναπτυξιακό και στους θεσμούς του κράτους. Το όραμα για μια διαφορετική Ελλάδα το οφείλουμε στα παιδιά μας και δεν έχουμε το δικαίωμα να τους αφαιρέσουμε την ελπίδα στο μέλλον.

    **Οι απόψεις που αναπτύσσονται σ' αυτό το άρθρο δεν δεσμεύουν, ούτε απηχούν τη Γενική Γραμματεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, όπου εργάζεται ο συντάκτης. Το διδακτορικό του συγγραφέως για την ΟΝΕ έλαβε το βραβείο Sayers από το Πανεπιστήμιο του Λονδίνου και εκδόθηκε σε βιβλίο, European Monetary Union (1994). Ηταν ο Ε.Ε. εταίρος στα Πανεπιστήμια Princeton και George Mason (1994-95) και παραμένει Ε.Ε. εταίρος στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο (Φλωρεντία).

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Οικονομία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Οικονομία της έντυπης έκδοσης
Προθεσμία 4 μηνών
Περαίωση για τα ακίνητα που εντάχθηκαν στις αντικειμενικές
50ετής πανεπιστημιακή έρευνα
Πώς γίναμε κοινωνία των δύο άκρων
Στη σύνοδο ηγετών Ε.Ε. ο μηχανισμός
Την Παρασκευή στο τραπέζι των «27» η επαναγορά ομολόγων
Δεχόμαστε αλλά ποιος θα τη χρηματοδοτήσει;
Ποιος πληρώνει τον «κουρέα» και πόσα μπορεί να γλιτώσουμε
Εργοδοτική ασυδοσία
Τα παίρνουν από τον ΟΑΕΔ και απολύουν
Συνέντευξη: Ιωάννης Μάζης
«Οι νέες διεθνείς ενεργειακές ισορροπίες ευνοούν την Ελλάδα»
Τεχνο-οικονομία
Γιατί, καλέ μου κύριε, 30 ευρώ ακριβότερο το iPad;
Το «PC των 100 δολαρίων» αναβιώνει με τη σύζευξη Kindle και worldreader
Η Google για τα torrents: Ξορκισμένα να 'ναι
Άλλες ειδήσεις
Ασφαλίζουν και επενδύσεις εξωτερικού
Μεταβιβάσεις επιχειρήσεων
Ενταξη σε ΦΠΑ 23% για δικηγόρους
+ 7,6% οι τιμές παραγωγού
Ευθύνη μελών ΕΠΕ
48ωρη στην Intracom
«Μην πάτε κύριε Πάγκαλε»