Έντυπη Έκδοση

Τέχνες & Πολιτισμός

Βίοι και Πολιτείες

  • Σκοτ Ατραν

    Οι βομβιστές γεννιούνται στις παρέες

    Δεν είναι ο θρησκευτικός φανατισμός ούτε η απελπισία, αλλά η απουσία θετικών προτύπων, η ανάγκη πολλών νέων να κερδίσουν τον θαυμασμό της παρέας τους και να δώσουν νόημα στην ύπαρξή τους που τους οδηγεί, σύμφωνα με τον Αμερικανό ανθρωπολόγο, ο οποίος έχει περάσει ατελείωτες ώρες συζητώντας με επίδοξους και αποτυχημένους βομβιστές αυτοκτονίας, όπως περιγράφει αναλυτικά στο βιβλίο του.

    Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν και στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Ερευνας της Γαλλίας, ο Σκοτ Ατραν αφιέρωσε, επίσης, μεγάλο μέρος της έρευνάς του σε συζητήσεις με φίλους και συγγενείς τους, με μέλη τρομοκρατικών και εξτρεμιστικών οργανώσεων, που όμως δεν δηλώνουν διαθεσιμότητα για επιθέσεις αυτοκτονίας, αλλά και με πρόσωπα που βλέπουν με μεγάλη συμπάθεια τους βομβιστές αυτοκτονίας τη στιγμή που δεν μετέχουν καν σε οργανώσεις.

    - Ποιο είναι το δημογραφικό προφίλ του βομβιστή αυτοκτονίας;

    «Τα χαρακτηριστικά του μεταβάλλονται μέσα στον χρόνο. Αρχικά οι βομβιστές αυτοκτονίας της Αλ Κάιντα ήταν συνήθως μεταξύ είκοσι και τριάντα, παντρεμένοι οι περισσότεροι, με καλή μόρφωση - πολλοί ήταν μηχανικοί. Μετά τις επεμβάσεις στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, και ταυτόχρονα με την ταχύτατη διάδοση της πρόσβασης στο Διαδίκτυο, βλέπουμε ότι πέφτει εντυπωσιακά το κοινωνικό και οικονομικό στάτους, αλλά και το μορφωτικό επίπεδο των νεαρών ανδρών οι οποίοι επιθυμούν να γίνουν μάρτυρες της τζιχάντ».

    - Πώς φτάνουν κάποιοι να δείξουν τέτοια προθυμία να σκοτωθούν;

    «Συνήθως προέρχονται από ολιγομελείς παρέες, μάλιστα πολλές φορές έχουν μεγαλώσει στις ίδιες γειτονιές, έχουν δεθεί στο πλαίσιο ομαδικών παιχνιδιών και είναι άνθρωποι πεισμένοι για την προτεραιότητα της δράσης. Είναι βασικό ότι είναι πολύ δεμένοι μεταξύ τους και έτοιμοι κάθε στιγμή να υποστηρίξουν ο ένας τον άλλο, ειδικά σε δύσκολες καταστάσεις. Οσο περνάει ο καιρός παρατηρούμε, πάντως, ότι αυτές οι παρέες όλο και συχνότερα τείνουν να σχηματίζονται σε πρώτη φάση στο Διαδίκτυο, σε κάποιο chat room. Οσο κι αν για ορισμένους μοιάζει παράδοξο, η ανωνυμία του Διαδικτύου ευνοεί τη δημιουργία ισχυρών συναισθηματικών δεσμών ανάμεσα σε ανθρώπους οι οποίοι, εάν γνωρίζονταν αρχικά έξω στον κόσμο, όχι μόνο δεν θα έρχονταν κοντά, αλλά μπορεί και να απωθούσαν ο ένας τον άλλο. Ετσι, μαθαίνουν να ζουν σε ένα παράλληλο Σύμπαν - το οποίο συγχέουν με τον αληθινό κόσμο, μια κλειστή κοινότητα συντρόφων που τους ενώνει η πίστη στον ίδιο σκοπό. Γοητεύονται από το απλοϊκό περιεχόμενο που έχει το ρηχό, αλλά τόσο ελκυστικό, μήνυμα που προωθούν οι "τακφίρι", οι οποίοι τους προτρέπουν να αποσυρθούν από τη διεφθαρμένη κοινωνία, που μόνο μέσω της βίαιης δράσης μπορεί να εξαγνιστεί».

    - Ποιοι είναι και τι πρεσβεύουν οι «τακφίρι»;

    «Τακφίρ σημαίνει αποστασία. Οι "τακφίρι" είναι εκείνοι οι πιστοί του Ισλάμ οι οποίοι αποκηρύσσουν όλους τους υπόλοιπους -Ουαχάμπι και Σαλαφί- ως αποστάτες. Δηλαδή δεν είναι φανατικοί πιστοί, όπως εσφαλμένα τείνουμε να πιστεύουμε. Στην πραγματικότητα έχει επιβεβαιωθεί ότι οι πιο πιστοί, όσοι ακολουθούν κατά γράμμα τις οδηγίες της θρησκείας και όσοι έχουν θεολογικές γνώσεις, μένουν μακριά από τρομοκρατικές οργανώσεις. Σήμερα οι περισσότεροι "τακφίρι" δεν είναι πολύ μεγαλύτεροι από είκοσι χρόνων και έχουν ελάχιστες γνώσεις για τη θρησκεία τους. Νομίζουν, όμως, ότι είναι οι μόνοι αληθινοί μουσουλμάνοι και ότι πρέπει να πολεμήσουν τους κοντινούς και μακρινούς εχθρούς, ώστε να υπερασπιστούν τους συντρόφους τους. Αρκεί δύο από αυτούς τους νεαρούς να πιστέψουν στην ανάγκη της βίαιης τζιχάντ και οι υπόλοιποι συνήθως ακολουθούν. Είναι μεγάλη παρεξήγηση ότι υπάρχουν κάποιοι που τους στρατολογούν και τους οργανώνουν. Τις περισσότερες φορές οι ίδιοι οι νέοι αναζητούν μια ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με κάποιο πρόσωπο που είναι σε οργάνωση».

    - Ποια είναι η ιδέα που υπηρετούν;

    «Νομίζουν ότι είναι η απόδοση δικαιοσύνης, σε έναν κόσμο που θεωρούν ότι η ούμα -η παγκόσμια κοινότητα των μουσουλμάνων- γίνεται συνέχεια αντικείμενο άδικων επιθέσεων. Αυτά τα παιδιά βλέπουν τις τηλεοπτικές ειδήσεις να προτάσσουν και να προβάλλουν εντυπωσιακές σκηνές βίας που εκτυλίσσονται σε μουσουλμανικές χώρες, συζητούν μεταξύ τους το πόσο αδικούνται οι δικοί τους άνθρωποι, οι οποίοι είναι αυτοί που πάντα υποφέρουν, και αισθάνονται ηθική αγανάκτηση. Αρκετοί μάλιστα δεν βρίσκονται καν σε αυτές τις χώρες, αλλά όσα παρακολουθούν τους κάνουν να αισθάνονται πιο έντονα τις αδικίες ή προκαταλήψεις που οι ίδιοι έχουν υποστεί - πράγμα που είναι πιο σύνηθες στην Ευρώπη, παρά στις ΗΠΑ. Και τότε ο συναισθηματικός αντίκτυπος στο πλαίσιο της παρέας είναι μεγαλύτερος. Αυτή η κατάσταση μπορεί να δημιουργήσει τις συνθήκες που θα ευνοήσουν την απόφαση να ασκήσουν βία. Και οι νέοι επηρεάζουν πολύ ο ένας τον άλλον. Η ριζοσπαστικοποίηση λοιπόν λαμβάνει χώρα εκεί όπου συναντιούνται και συζητούν».

    - Στην Ευρώπη είναι πιο έντονο το αίσθημα περιθωριοποίησης των νεαρών μεταναστών δεύτερης γενιάς;

    «Ναι, οι διαφορές ανάμεσα στη ζωή των μεταναστών στις ΗΠΑ και την Ευρώπη παίζει μεγάλο ρόλο. Είναι αποτέλεσμα της διαφορετικής εσωτερικής δομής των κοινωνιών. Στις ΗΠΑ οι μουσουλμάνοι μετανάστες ενσωματώνονται πολύ γρήγορα στην κοινωνία - μιλάω ακόμη και για μετανάστες πρώτης γενιάς, τους δίνονται κίνητρα και ευκαιρίες στην εκπαίδευση και στην οικονομία. Αντίθετα, στις ευρωπαϊκές χώρες οι μετανάστες δεύτερης ή ακόμη και τρίτης γενιάς συνήθως εξακολουθούν να ζουν περιθωριοποιημένοι, τους δίνονται λιγότερες ευκαιρίες».

    - Ποιος είναι ο ενδεδειγμένος τρόπος να αντιμετωπιστεί η ριζοσπαστικοποίηση αυτών των νέων;

    «Μιλώντας πάντα για πρόληψη, θα έλεγα ότι όσο περίεργο κι αν ακούγεται αρχικά, τεράστιο ρόλο παίζουν τα θετικά πρότυπα και οι νεανικές κουλτούρες που κατά καιρούς γίνονται δημοφιλείς μεταξύ των εφήβων και των νέων. Βοηθάει να θυμόμαστε ότι οι νέοι άνθρωποι, οι έφηβοι κυρίως, δεν γοητεύονται από την αίσθηση του μέτρου και της μετριοπάθειας. Οι νέοι θέλουν ένταση, συγκίνηση και αδρεναλίνη - το θέμα είναι να τις έχουν σε θετικό, δημιουργικό πλαίσιο, όχι αυτοκαταστροφικά. Επίσης, έχει σημασία να τους παρέχεις εναλλακτικά κοινωνικά δίκτυα, που τους ενθαρρύνουν να διοχετεύσουν τον ιδεαλισμό και τον ρομαντισμό τής ηλικίας σε θετικές δράσεις, να κάνουν όνειρα για το μέλλον, να τους δώσεις ευκαιρίες να χτίσουν την αυτοπεποίθησή τους».*

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συνέντευξη: Κωνσταντίνος Γιάνναρης
«Η Ελλάδα χρεοκόπησε, μας απολύει όλους»
Οπερα
Ο «Κουρέας της Σεβίλλης» στον 21ο αιώνα
Θέατρο
Φόρος τιμής στον Γονατά
Βενετσιάνοι παραθεριστές ελληνικής ανευθυνότητας
Κριτική θεάτρου
Ο κανίβαλος μέσα μας
Εικαστικά
Ζητήματα ταυτότητας
Αρχαιολογία
Η Νεμέα του Ιντιάνα Μίλερ
Το ποτάμι είναι ο αρχαίος ιππόδρομος
Συνέντευξη: Μαρία Σούμπερτ
«Οι δικές μου γυναίκες δεν είναι ροζ»
Κομικ(ς)οδρόμιο
Η «Monde Diplomatique» σε κόμικς!
Ντάλτον: οι διαβόητοι παράνομοι της Αγριας Δύσης