Έντυπη Έκδοση

Συνέντευξη με το Γερμανό συγγραφέα Ντάνιελ Κέλμαν

Ορθώνεται νέο «σιδηρούν παραπέτασμα» στην Ευρώπη

Παρουσίασε το νέο μυθιστόρημά του στην Αθήνα

Με το πρώτο του μυθιστόρημα έγινε ευρέως γνωστός, ενώ με το αμέσως επόμενο κατάφερε να πουλήσει εκατομμύρια αντίτυπα και να μεταφραστεί σε περισσότερες από σαράντα γλώσσες. Ο Ντάνιελ Κέλμαν θεωρήθηκε, πριν ακόμη κλείσει τα τριάντα του, η μεγάλη ανερχόμενη δύναμη της γερμανικής λογοτεχνίας, ενώ σήμερα, σε ηλικία 39 ετών, φέρει το βάρος ενός καταξιωμένου συγγραφέα, το οποίο υπερασπίζεται επάξια και στο νέο του μυθιστόρημα με το σιβυλλικό τίτλο «F».

 Μια ιστορία για τους ρόλους που καλούμαστε να υιοθετήσουμε στη ζωή. Για τις συλλογικές αυταπάτες που πρέπει να αποδεχθούμε, αλλά και τους πλαστούς μικρόκοσμους που αναλαμβάνουμε να περιφρουρήσουμε. Ενα μυθιστόρημα για την τύχη, την ατομική ευθύνη. Για την εθελοτυφλία, αλλά και την προσπάθεια του ανθρώπου να αντιληφθεί τον κόσμο μέσα σε μια βάση αιτιοκρατική.

Με σταθερό άξονα τη φιλοσοφία και χρονικό πλαίσιο τις παρυφές τις οικονομικής κρίσης (Αύγουστος του 2008), το «F» συνιστά ένα μεγεθυντικό φακό που δεν παρέχει λύσεις, αλλά καθιστά ορατές συνθήκες διαχρονικές και σύμφυτα ανθρώπινα χαρακτηριστικά. Με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου του στον «Ιανό», συναντήσαμε τον Ντάνιελ Κέλμαν και συζητήσαμε για την αλήθεια και το ψέμα, για τις φαντασιώσεις που οικοδομούμε καθημερινά, αλλά και για το αόρατο σιδηρούν παραπέτασμα που ορθώνεται στην Ευρώπη.

- Τι υποδηλώνει ο τίτλος του βιβλίου σας;

«Πρέπει να διευκρινίσω κατ' αρχάς ότι έχει να κάνει καθαρά με τη γερμανική γλώσσα και όχι με την αγγλική, όπως θεώρησαν αρκετοί, συνδέοντάς τον με το περίφημο "Fuck". Το "F" είναι το «fatum» (η μοίρα), η familie (η οικογένεια), αλλά και το ίδιο το επώνυμο της οικογένειας Friedland. Είναι ένα οικογενειακό μυθιστόρημα».

- Θα μπορούσε να είναι και ο «Faust».

«Πράγματι. Με έχουν ρωτήσει και στη Γερμανία σχετικά. Δεν αρνούμαι μια τέτοια εκδοχή, αλλά ομολογώ ότι δεν ήταν στις προθέσεις μου».

- Οι ήρωές σας έρχονται αντιμέτωποι με την αλήθεια μέσα από ψεύτικες ζωές. Ο,τι συμβαίνει δηλαδή και με την ίδια τη λογοτεχνία. Θέλετε να μας μιλήσετε γι' αυτό το παράδοξο;

«Εχει να κάνει με την απάτη. Οι δύο από τους τρεις πρωταγωνιστές είναι απατεώνες. Θεωρώ ότι ο απατεώνας φέρει πολλά από τα χαρακτηριστικά ενός καλλιτέχνη. Για να καταφέρει να εξαπατήσει, οφείλει να ενεργοποιήσει τη φαντασία του και κατ' επέκτασιν τη δημιουργικότητά του. Συνδυάζει εν ολίγοις το έγκλημα με την Τέχνη και αυτό με συναρπάζει».

- Είναι όμως το ψέμα καθαυτό φορέας αλήθειας;

«Μα, όπως προαναφέρατε, αυτή είναι και η φύση της λογοτεχνίας. Ο Γιόσα μάλιστα έχει πει ότι η λογοτεχνία δεν υπάρχει για να λέει αλήθειες, αλλά ψέματα. Ενα γονιμοποιό ψέμα που συνιστά την πρώτη ύλη της αλήθειας».

- Ο Γιόσα επίσης, στις «Επιστολές σ' έναν νέο συγγραφέα» (εκδ. Καστανιώτη, μτφρ. Κώστας Αθανασίου), υποστηρίζει ότι κανένας δεν γράφει παρορμούμενος από ευτυχία. Ισχύει αυτό και με την περίπτωσή σας;

«Αναμφίβολα, αλλά αν το καλοσκεφτούμε ποιος άνθρωπος είναι ευτυχισμένος;».

- Ο ένας από τους πρωταγωνιστές σας χάνει όλη του την περιουσία εξαιτίας της οικονομικής κρίσης και φαίνεται λυτρωμένος. Το ότι από την οικονομική κρίση θα εκτιμήσουμε τις αληθινές αξίες της ζωής, μήπως αποτελεί μία καθησυχαστική ρητορική εκείνων που μας δυναστεύουν;

«Ακριβώς έτσι είναι. Ο Ερικ προσωποποιεί την παρωδία αυτής της ρητορικής. Θεωρεί ότι ο Θεός τα έφερε έτσι που τον κατέστρεψε για να γίνει πιστός. Κάτι εντελώς παρανοϊκό. Μια παρωδία της κρίσης. Στην επόμενη ευκαιρία φυσικά θα τα ξεχάσει όλα. Δεν πρέπει να λησμονούμε ωστόσο ότι σε αρκετές περιπτώσεις η απώλεια γίνεται διδακτική. Ποιος έχει όμως το δικαίωμα να το υποστηρίξει; Αν το λένε όσοι έχουν χάσει λίγα σε εκείνους που έχουν χάσει τα πάντα, τότε γίνεται αισχρό και υποκριτικό».

- Εχει επηρεάσει η οικονομική κρίση και το γερμανικό λαό;

«Το αντίθετο θα έλεγα. Η οικονομία μας εκμεταλλεύεται την κρίση και βγαίνει κερδισμένη. Αυτό δεν σημαίνει ότι στη Γερμανία δεν υπάρχουν φτωχοί άνθρωποι, αλλά θεωρώ ότι ελάχιστα σχετίζεται με την οικονομική κρίση. Οταν ταξιδεύω και βλέπω τι συμβαίνει στη Νότια Ευρώπη, η σύγκριση με σοκάρει. Αντιλαμβάνεσαι πόσο έχει εισβάλει η κρίση στην καθημερινότητα των ανθρώπων. Συγκριτικά με τις σκανδιναβικές χώρες και την Κεντρική Ευρώπη, ο Νότος αποτελεί αυτή τη στιγμή μία άλλη πραγματικότητα. Αν δεν το βιώσεις ιδίοις όμμασι, δεν μπορείς να το καταλάβεις. Αν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση, θα δημιουργηθεί εντός της Ευρώπης ένα σιδηρούν παραπέτασμα».

- Το βιβλίο σας ξεκινά με περιστατικά ύπνωσης. Θεωρείτε ότι οι λαοί της Ευρώπης βρίσκονται σε μια ανάλογη κατάσταση;

«Δεν θα έλεγα ότι είναι υπνωτισμένοι, αλλά εξαρτημένοι από τις αγορές. Εχουν μάθει να είναι εξαρτημένοι. Αφησαν να τους υπαγορεύσουν πάρα πολλά, όπως συνέβη εξάλλου και σε επίπεδο πολιτικής».

- Είναι η οικονομική κρίση μια επινόηση;

«Ως ένα σημείο ναι, αν αναλογιστούμε μάλιστα ότι και τα χρήματα αποτελούν από μόνα τους μια ανθρώπινη επινόηση. Μια φαντασίωση όμως που, δυστυχώς, αντανακλά μια πραγματικότητα. Τα προβλήματα μπορεί να μην είναι ενδημικά του συστήματός μας, αλλά προκύπτουν από την κακοδιαχείριση, την υπερφίαλη συμπεριφορά και την ανικανότητα εκείνων που δρουν και εργάζονται στις αγορές».

- Το βιβλίο σας είναι διαποτισμένο από φιλοσοφικά ερωτήματα. Πού συγκλίνουν και πού αποκλίνουν η φιλοσοφία και η λογοτεχνία;

«Αν ένα μυθιστόρημα έχει ως βασική αρχή να αρτιώσει φιλοσοφικές θεωρίες, τις περισσότερες φορές είναι ένα κακό μυθιστόρημα. Οταν ολοκληρώνεις την ανάγνωση ενός βιβλίου, πρέπει να μην ξέρεις πού βρίσκεσαι. Δεν πρέπει να σου παρέχει σιγουριές και βεβαιότητες, αλλά να σε συγκλονίσει».

- Πώς προσεγγίζετε την τύχη και το πεπρωμένο στο «F»;

«Οι ζωές των ηρώων μου δεν ακολουθούν καμία μοίρα. Στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στο τυχαίο. Δεν υπάρχει καμία νομοτέλεια στις ζωές τους. Οι άνθρωποι συνηθίζουμε να κάνουμε μια ανασκόπηση της ζωής μας και τη συγκεκριμένη ανασκόπηση να την ορίζουμε πεπρωμένο».

- Μπορεί η τύχη να ακυρώσει την ατομική ευθύνη;

«Δεν μπορεί να ακυρώσει την ατομική ευθύνη, αλλά η αλήθεια είναι ότι όσο περισσότερο μελετάς το τυχαίο, τόσο περισσότερο συνειδητοποιείς ότι σε καθορίζει σε μεγάλο βαθμό».

- Η Τέχνη, η θρησκεία και οι κανόνες της οικονομίας αποτελούν τους τρεις βασικούς άξονες του βιβλίου σας. Ποιος είναι ο κοινός παρονομαστής τους;

«Είναι τρεις τομείς όπου οι ισχυρισμοί και οι υποκειμενικότητες κατασκευάζουν πραγματικότητες. Δεν παράγουν τίποτα απτό. Δυστυχώς, όμως, αυτή η πλασματικότητα οριοθετεί εν πολλοίς τις ζωές των ανθρώπων».

- Πώς αντιλαμβάνεστε τη θρησκευτική πίστη; Είναι το λιμάνι των απελπισμένων;

«Πολύ συχνά αυτή είναι η αλήθεια. Ως συγγραφέα με απασχολεί πολύ η πίστη. Ως άνθρωπος όμως προσπαθώ να πιστεύω όσο το δυνατό λιγότερο, γιατί προτιμώ να γνωρίζω και να μαθαίνω παρά να πιστεύω».

- Τα πολιτικά δόγματα αντίστοιχα είναι το λιμάνι των κοινωνικά απελπισμένων;

«Κάπως έτσι είναι, μια και οι ιδεολογίες αποτελούν την εγκοσμιοποίηση της θρησκείας. Ο ίδιος ο Μαρξ έχει ονομάσει την ιδεολογία ως τη λάθος συνείδηση. Οπως και στην πολιτική, έτσι και στη θρησκεία είναι καλύτερο να γνωρίζεις παρά να πιστεύεις».

- Ποιο είναι το πιο επώδυνο τίμημα της γνώσης;

«Οτι χάνεις τις αυταπάτες σου. Συνειδητοποιείς πόσα γεγονότα στη ζωή σου υπήρξαν τυχαία και όχι αποτέλεσμα σχεδιασμού. Χάνεις το έδαφος κάτω από τα πόδια σου και ζαλίζεσαι. Είναι βολική η πίστη. Η γνώση φέρνει την πρόοδο και όχι οι ιδεολογίες και οι θρησκείες».

- Ποια είναι η σχέση σας με τα εικαστικά; Στο «F» φαίνεται σαν να προσεγγίζετε τη μοντέρνα τέχνη με σαρκασμό...

«Δεν θεωρώ τη σύγχρονη τέχνη υπερτιμημένη. Τη σάτιρά μου για την Τέχνη την έκανα στο "Εγώ και ο Καμίνσκι" (Εκδ. Καστανιώτη, μτφρ. Κώστας Κοσμάς). Σκοπός μου στο "F" ήταν να καταδείξω με ρεαλισμό τον κόσμο των καλλιτεχνών».

- Ο Ελληνας σοφέρ στο βιβλίο σας εμφανίζεται αναιδής, φωνακλάς και κουτοπόνηρος. Ισχύουν αυτά τα στερεότυπα στη Γερμανία;

«Οχι, απλώς περιγράφω τον τυπικό σοφέρ, που τυγχάνει να είναι Ελληνας. Το εξωφρενικό με την περίπτωσή του είναι ότι λέγεται Κνουτ. Κάτι που εντείνει την κωμικότητα του χαρακτήρα του. Ο Κνουτ είναι ο αγαπημένος μου χαρακτήρας. Ο πιο παράφρων σε έναν κόσμο παραφρόνων. Δεν έχω ασχοληθεί καθόλου με τη σύγχρονη Ελλάδα για να γνωρίζω και τα στερεότυπα που μπορεί να υπάρχουν. Για μένα η Ελλάδα ταυτίζεται αποκλειστικά με την κλασική αρχαιότητα».

- Πόσο μπορεί να επηρεάσει έναν καλλιτέχνη η καταξίωση; Υπάρχουν στιγμές που νιώθετε να φέρετε στους ώμους σας ένα βάρος;

«Θα ήταν τρελό να οικτίρω για την επιτυχία των βιβλίων μου. Πέρα από την οικονομική δυνατότητα, μου επιτρέπει να πειραματίζομαι και σε λογοτεχνικό επίπεδο. Το μόνο αρνητικό είναι η πίεση για να γράψεις, αλλά και το μίσος ορισμένων ανθρώπων».

- Αισθάνεστε δηλαδή ότι οι κριτικοί περιμένουν ένα λογοτεχνικό στραβοπάτημά σας;

«Αποτελεί μια θλιβερή πραγματικότητα κι αυτό διότι ορισμένοι έχουν μάθει να ζουν με αυτοσκοπό την αρνητική κριτική. Οσο πιο γνωστός γίνεσαι τόσο περισσότερο εκτίθεσαι».

Τα σχόλια έχουν κλείσει για αυτό το άρθρο

Κανένα σχόλιο

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας 0

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Συνεντεύξεις
Συγγραφείς/Συγγράμματα
Βιβλίο
Παρουσίαση βιβλίου
Μυθιστορήματα
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συγγραφείς
Ο Τσίρκας έγινε μεταφραστής για να μη σιωπήσει
Κριτική εικαστικών
Ο καλλιτέχνης και ο μύθος του
Μουσική
Εφυγε ένας θρύλος της αμερικανικής φολκ μουσικής
Ταινίες Μικρού Μήκους
Η τελευταία λέξη
Αρχαιολογικοί χώροι
Ζημιές στα μνημεία
Παρουσίαση βιβλίου
Ορθώνεται νέο «σιδηρούν παραπέτασμα» στην Ευρώπη
Κι εκείνα
Και άλλος Νταλί
Βιβλίο για όλους
TV & Media
Οι απατημένοι συμβασιούχοι της Δ.Τ. και μία πρόσληψη
Σε Αιθίοπα δημοσιογράφο απονεμήθηκε η Χρυσή Πένα
Μήνας Οσκαρ στη NOVA
Υπουργείο Πολιτισμου
«Τελεσίγραφο» στον υπουργό