Έντυπη Έκδοση

Απόψεις για το ιστορικό μυθιστόρημα

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια αναβίωση του ενδιαφέροντος για την Ιστορία και το ιστορικό μυθιστόρημα στο εξωτερικό και κάπως καθυστερημένα και στην Ελλάδα.

Το ιστορικό μυθιστόρημα πιστεύω πως εκτός από την ευχαρίστηση του διαβάσματος για τον αναγνώστη, του προσφέρει κάτι περισσότερο, την ιστορική γνώση, όχι ξερά και μόνο επιστημονικά, όπως από βιβλία Ιστορίας, αλλά ζωντανά, μέσω της «αναβίωσης» ανθρώπων του παρελθόντος, με τα συναισθήματα και τα πάθη τους, τη δύναμη και την αδυναμία τους. Από μια άποψη, βοηθά να ξαναβρούμε τις ρίζες μας και την «εθνική» υπόσταση, όχι μόνο για τους Ελληνες, αλλά τα αντίστοιχα μυθιστορήματα ξένων τη δική τους, όπως π.χ. του Σιένγκεβιτς για τους Πολωνούς, του Τολστόι και του Γκογκόλ για τους Ρώσους, του Πάτρικ Ο' Μπράιαν για τους Αγγλους, του Μ. Ντρουόν για τους Γάλλους κ.λπ.

Λόγω της «διπλής» του υπόστασης, το ιστορικό μυθιστόρημα πιστεύω πως είναι το δυσκολότερο είδος λογοτεχνίας, γιατί πρέπει να είναι ταυτόχρονα καλό μυθιστόρημα, και ιστορικά σωστό, αν θέλει να φέρει επάξια τον τίτλο του ιστορικού. Στο δεύτερο, συχνά συγγραφείς πέφτουν σε βαρείς αναχρονισμούς και λάθη, που μειώνουν το έργο τους. Θυμάμαι, π.χ., πόσο διασκέδασα ανακαλύπτοντας στις «Πύλες της Φωτιάς» του Πρέσφιλντ σκούνες (τύπος πλοίου που εμφανίστηκε τον 18ο αιώνα μετά Χριστόν), Αιγύπτιους ως προσωπική φρουρά του Ξέρξη (αντί για τους Πέρσες ευγενείς Αθανάτους) ή τον αμίμητο Αιγύπτιο κάπτεν Ομι κ.λπ.

Το μεγάλο ιστορικό μυθιστόρημα όμως ερμηνεύει και αναλύει την Ιστορία μέσα από τους ήρωές του, και επεκτείνεται και σε πολιτικά, φιλοσοφικά και άλλα θέματα, όπως π.χ. στον «Πόλεμο και Ειρήνη».

Για να γράψει κανείς ένα σωστό ιστορικά μυθιστόρημα χρειάζεται σοβαρή μελέτη, της ίδιας της ιστορικής περιόδου στις μεγάλες γραμμές, αλλά και στις λεπτομέρειες, όπως π.χ. στο τι φορούσαν, τι έτρωγαν, πώς μιλούσαν, τι οπλισμό είχαν, ποια ήταν τα ήθη και τα έθιμα της εποχής, τον «περίγυρο», π.χ. κτήρια που υπήρχαν ή όχι, κ.λπ. Απαιτεί δηλαδή σοβαρή επένδυση χρόνου σε μελέτη. Ο συγγραφέας που αναλαμβάνει αυτού του είδους την επένδυση μπορεί να «καθοδηγήσει» τους αναγνώστες του ως προς την Ιστορία, αναφέροντας βιβλιογραφία, ίσως και με σημειώσεις για επί μέρους θέματα, ή ερμηνείες που δίνει στο έργο του. Αυτή τουλάχιστον είναι μία «έντιμη» αντιμετώπιση, αντί της «από καθέδρας» γραφής, που υπάρχει και σε μερικά ιστορικά μυθιστορήματα.

Αυτές οι δυσκολίες που ανάφερα πιο πάνω ίσως έχουν ως αποτέλεσμα πως στην Ελλάδα το ιστορικό μυθιστόρημα δεν είναι είδος που γνωρίζει μεγάλη ανάπτυξη, τουλάχιστον ως ποσοστό των ιστορικών μυθιστορημάτων στο σύνολο της λογοτεχνικής παραγωγής. Αν και δεν υπάρχουν στατιστικά στοιχεία εξ όσων γνωρίζω, το ποσοστό αυτό είναι μάλλον μικρότερο από το αντίστοιχο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Πάντως, νομίζω πως γενικότερα υπάρχει το τελευταίο διάστημα ένα αυξημένο ενδιαφέρον για την Ιστορία και στην Ελλάδα, που υποβοηθείται από ιστορικά βιβλία και DVD ως προσφορές του Τύπου, ιστορικά ντοκιμαντέρ στην τηλεόραση κ.λπ.

Η ελληνική λογοτεχνία έχει στην παράδοσή της ιστορικά μυθιστορήματα από τους μεγάλους της συγγραφείς του 20ού αιώνα, όπως π.χ. τον Α. Τερζάκη («Ιζαμπώ»), τον Θ. Πετσάλη (π.χ. «Μαυρόλυκοι», «Ελληνικός Ορθρος»), τον Καραγάτση (Η τριλογία του Κοτσάμπαση του Καστρόπυργου) και βέβαια τα 12 μυθιστορήματα με βυζαντινά θέματα του Κ. Κυριαζή.

Εδώ τίθεται άλλο ένα θέμα, αυτό της περιόδου. Πόσο απομακρυσμένη πρέπει να είναι η χρονική περίοδος αναφοράς, ώστε το μυθιστόρημα να μπορεί να θεωρηθεί ιστορικό; Δεν υπάρχει απάντηση που να είναι αποδεκτή αναμφισβήτητα. Με ευρεία θεώρηση, αν ένα έργο σκιαγραφεί μιαν ιστορική περίοδο, ακόμα και σχετικά πρόσφατη, θα μπορούσε να θεωρηθεί ιστορικό. Για τα ελληνικά δεδομένα, π.χ., έργα με υπόβαθρο και μέχρι τον Εμφύλιο, δηλαδή που απέχουν χρονικά πάνω από 60 χρόνια, θα μπορούσαν να θεωρηθούν ιστορικά.

Αν δεχτούμε αυτή την άποψη, μπορούμε να θεωρήσουμε ως ιστορικά μυθιστορήματα μερικά του Ν. Θέμελη, της Σ. Τριανταφύλλου, κοντά στα «καθαρά» ιστορικά που αναφέρονται σε παλαιότερες περιόδους, όπως του Ι. Ζούργου, του Τ. Θεοδωρόπουλου, του Ν. Μπαλατάκου, του Γ. Λεονάρδου, του Π. Λαμπαρδή, της Λ. Βιτάλη, της Ε. Καραγιάννη, της Ι. Καπάνταη, της Α. Καούρη, του Γ. Καραγιάννη, αρκετά δικά μου κ.ά.

Ενώ όμως η ελληνική Ιστορία είναι χρονικά μεγάλη (πολύ μεγαλύτερη των περισσότερων σημερινών χωρών) και εξαιρετικά πλούσια σε προσωπικότητες και γεγονότα, οι Ελληνες συγγραφείς την έχουν εκμεταλλευτεί σχετικά λίγο, ακόμα και σε σύγκριση με ξένους, ιδιαίτερα την αρχαία. Μυθιστορήματα Ελλήνων που έχουν ως ιστορικό βάθος την αρχαία Ελλάδα δεν ξεπερνούν δυο-τρεις δεκάδες. Δεν έχει γραφεί κανένα ολοκληρωμένο μυθιστόρημα από Ελληνα π.χ. για τον Αλέξανδρο, σε αντίθεση με πολλούς ξένους, όπως η Μ. Ρενό, ο Γκ. Χεφς, ο Β. Μάσιμο Μανφρέντι, ο Σ. Πρέσφιλντ κ.λπ.

Αυτό μου φαίνεται περίεργο, δεδομένου ότι οι περισσότεροι είμαστε περήφανοι για την Ιστορία μας και θεωρούμε τους εαυτούς μας απογόνους των αρχαίων. Ισως η εξήγηση είναι πως οι ιστορικές γνώσεις μας γενικά, και για την αρχαία περίοδο ειδικά, είναι ελλιπείς, κυρίως λόγω κακής σχολικής παιδείας. Ο τρόπος που διδάσκεται η Ιστορία στα σχολεία έχει ως αποτέλεσμα να μην προκαλεί το ενδιαφέρον των μαθητών, οι οποίοι αποστηθίζουν συχνά κείμενα που πολύ γρήγορα ξεχνούν.

Ετσι πιστεύω, λοιπόν, πως το ιστορικό μυθιστόρημα στην Ελλάδα, όταν είναι σωστό ιστορικά, εκτός από τη λογοτεχνική ευχαρίστηση που προσφέρει, καλύπτει κι ένα κενό γνώσης.

* Ο Νίκος Κ. Κυριαζής είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, συγγραφέας.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Αφιέρωμα: Ιστορικό μυθιστόρημα
Ιστορικό μυθιστόρημα
Η λογοτεχνία και οι άνεμοι της Ιστορίας
Ιστορικό μυθιστόρημα: μια μόνιμη επικαιρότητα
Μύθος σε πλαίσιο ιστορικό
Προβληματισμοί σχετικά με τον όρο «ιστορικό μυθιστόρημα»
Το ιστορικό πρόσωπο ως μυθιστορηματικός χαρακτήρας
Η διαχείριση του κενού
Ο συγγραφέας της Ελληνικής Νομαρχίας ως μυθιστορηματικό πρόσωπο
Πολιτική σε βάθος χρόνου είναι η Ιστορία
Οι αρχές του νεότερου ιστορικού μυθιστορήματος
Αρχαία αναδρομή
Ιστορικό ή όχι, πάντως μυθιστόρημα
«Με τα μαθηματικά είμαστε σε κάποιο βαθμό εξοικειωμένοι»
Ιστορικό μυθιστόρημα για παιδιά
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Αφιέρωμα: Ιστορικό μυθιστόρημα
Ιστορικό μυθιστόρημα
Η λογοτεχνία και οι άνεμοι της Ιστορίας
Ιστορικό μυθιστόρημα: μια μόνιμη επικαιρότητα
Μύθος σε πλαίσιο ιστορικό
Προβληματισμοί σχετικά με τον όρο «ιστορικό μυθιστόρημα»
Το ιστορικό πρόσωπο ως μυθιστορηματικός χαρακτήρας
Η διαχείριση του κενού
Ο συγγραφέας της Ελληνικής Νομαρχίας ως μυθιστορηματικό πρόσωπο
Πολιτική σε βάθος χρόνου είναι η Ιστορία
Απόψεις για το ιστορικό μυθιστόρημα
Οι αρχές του νεότερου ιστορικού μυθιστορήματος
Αρχαία αναδρομή
Ιστορικό ή όχι, πάντως μυθιστόρημα
«Με τα μαθηματικά είμαστε σε κάποιο βαθμό εξοικειωμένοι»
Ιστορικό μυθιστόρημα για παιδιά
Κριτική βιβλίου
Παράδοξη ουτοπία
Ονειρικές γυναίκες με ταγέρ
Ο Μάρτιν Χάιντεγκερ και η διαμάχη για τον ανθρωπισμό και τον ορθό λόγο
Φως πάνω από την αγχόνη
Η ζωή και το έργο του Αγγελου Σικελιανού
Από τις 4:00 στις 6:00
Λουλούδια και τραγούδια
Joe Cocker
Άλλες ειδήσεις
Οι ψυχές των ποιητών