Έντυπη Έκδοση

Αρχαία αναδρομή

**Νικόλας Νικάστρο

Ε (έψιλον). Ο Ερατοσθένης και η αρχαία προσπάθεια για τη μέτρηση της υδρογείου

ιστορικό μυθιστόρημα

μτφρ.: Χρήστος Καψάλης

εκδόσεις Μίνωας, σ. 272, ευρώ 16,08

Η μανία των εκδοτών να προσθέτουν τη μαγική λεξούλα «μυθιστόρημα» σε βιβλία που δεν μπορούν να υπαχθούν σε αυτό το λογοτεχνικό είδος «ούτε με σφαίρες» (που λένε), έχει σαφώς εμπορικές στοχεύσεις, παραπλανά όμως συχνά τον επίδοξο αναγνώστη.

Σε αντίθεση με τον επίσημο ιστότοπο www.nicastrobooks.com, ο έλληνας εκδότης επέλεξε να χαρακτηρίσει «ιστορικό μυθιστόρημα» το συναρπαστικό αφήγημα (με πρωτοπρόσωπη, δοκιμιακή δομή) που έγραψε ο Νικόλας Νικάστρο (ο οποίος γεννήθηκε το 1963 στην Αστόρια και σπούδασε Αγγλική Φιλολογία, Κινηματογράφο, Αρχαιολογία και Ψυχολογία - «αναγεννησιακός» άνθρωπος με τα όλα του). Εχοντας ως επίκεντρο της ιστορικής του αναδρομής τον αρχαίο γεωδαίτη Ερατοσθένη, που πρώτος υπολόγισε (με απόκλιση μόλις 1%) την ακριβή διάμετρο της Γης, ο ιδιοφυής αυτός συγγραφέας επιχειρεί μια ανασύνθεση του ελληνιστικού κόσμου. Είναι ενδιαφέρουσα η εμμονή του να αντικαθιστά τις καθιερωμένες συντμήσεις π.Χ. και μ.Χ. με το ΠΚΕ (Προ Κοινής Εποχής) και ΚΕ (Κοινή Εποχή), «οι οποίες, σε γενικές γραμμές, έχουν αντικαταστήσει τις παλαιότερες» (σημείωση σελίδας 12). Μπορούμε σαφώς να υποθέσουμε από τα συμφραζόμενα ότι η αρχαιο-ελληνοκεντρική ματιά του σύγχρονου αυτού διανοούμενου, σε συνδυασμό με τη βδελυγμία που εκφράζει όταν αναφέρεται στις καταστροφές των ελληνικών αρχιτεκτονικών (και πολιτιστικών εν γένει) θησαυρών, για τις οποίες ευθύνονται χριστιανοί, υποκρύπτονται κάτω από αυτή την επιλογή. Μπορεί όμως και να οφείλεται σε μια καινούριου τύπου «ανεξιθρησκία», σε μια παγκοσμιοποιημένου τύπου αφαιρετική «επιστημονική» ματιά πάνω στην Ιστορία και στα πολιτισμικά φαινόμενα. Και παρόλο που παρατηρεί ότι η σύγχρονη μουσουλμανική μπούργκα δεν ταιριάζει στην Αίγυπτο της Κλεοπάτρας (σελ. 45), δεν διστάζει να παραδεχτεί ότι: «οι Αραβες, οι Βαβυλώνιοι, οι Πέρσες και οι Ινδοί έκαναν πολύ περισσότερα από το να μεταδώσουν απλά αυτά που κληρονόμησαν από τους Ελληνες. Ανέπτυξαν και διεύρυναν το πεδίο των γνώσεων, κληροδοτώντας τελικά στη Δύση έναν πολύ πλουσιότερο όγκο γνώσεων από ό,τι εκείνες που παρέλαβαν» (σσ. 256-257).

«Ο Ερατοσθένης ήταν ξένος στην Αίγυπτο, έχοντας διοριστεί ως ο τρίτος, μόλις, επικεφαλής της βιβλιοθήκης μετά την ίδρυση του Μουσείου στην Αλεξάνδρεια» (σελ. 51). «Ο Ρωμαίος φυσιοδίφης Πλίνιος ο Πρεσβύτερος (23-79 ΚΕ) επαίνεσε τον Ερατοσθένη, χαρακτηρίζοντάς τον ως "έναν άνθρωπο με ιδιαιτέρως μεγάλη έφεση προς όλες τις λεπτότερες πτυχές της μάθησης και σε αυτό ήταν ικανότερος από κάθε τι άλλο, καθώς και ένα άτομο που θεωρώ ότι οι πάντες επιδοκίμαζαν". Επιπλέον ανέφερε ότι η μέτρηση της Γης από τον Ερατοσθένη "υποστηριζόταν από τόσο λεπτά επιχειρήματα ώστε δύσκολα θα μπορούσαμε να μη συμφωνήσουμε μαζί του". Πράγματι, ιστορικά πρόκειται για ένα από τα σπουδαιότερα επιτεύγματα στον τομέα της πρακτικής γεωμετρίας. Ευτυχώς, η μέτρηση ήταν ευρύτατα γνωστή στην αρχαιότητα - τυχαίνει να έχουμε λεπτομερείς πληροφορίες, καθώς ένας από τους διαδόχους του Ερατοσθένη, ένας κατά τα άλλα άγνωστος μαθηματικός ονόματι Κλεομήδης, άφησε μια εκτενή περιγραφή (η πραγματεία που έγραψε ο ίδιος ο Ερατοσθένης, Περί της μέτρησης της Γης, έχει χαθεί). Οπως θα δούμε, το έργο του συνέχισε να έχει αντίκτυπο μέχρι και την αυγή της Αναγέννησης, καθώς ο Κολόμβος ετοιμαζόταν να αποπλεύσει προς τα δυτικά με προορισμό την Κίνα. Η Γεωγραφία δεν κατόρθωσε να παρακολουθήσει τον Ερατοσθένη παρά μόνο όταν τα ποντοπόρα πλοία απέδειξαν ευθέως τους υπολογισμούς του, σχεδόν δύο χιλιάδες χρόνια μετά τη γέννησή του» (σσ. 50-51).

Οι προθέσεις του συγγραφέα δηλώνονται ευθέως στο τέλος του πρώτου κεφαλαίου αυτού του ενδιαφέροντος πονήματος: «Σε ορισμένες περιπτώσεις, θα διαπιστώσουμε ότι η σκέψη του Ερατοσθένη άγγιζε τα όρια της μαντικής. Σε κάποιες άλλες περιπτώσεις, θα δούμε ότι ήταν απρόσεκτος ή έκανε λάθος, όμως τα λάθη του ευτυχώς κατέληγαν στο να αλληλοακυρώνονται. Θα επιχειρήσουμε να κατανοήσουμε τις επιλογές του εξετάζοντας προσεκτικά τα όσα γνωρίζουμε σχετικά με τον ίδιο και τον κόσμο του, τη γενέτειρά του, τις πόλεις που έγιναν δεύτερη πατρίδα του, δηλαδή την Αθήνα και την Αλεξάνδρεια, καθώς και τους προκατόχους, τους συναδέλφους και τους αντιπάλους του. Ενίοτε, δεν θα διστάσουμε να χρησιμοποιήσουμε σε έναν βαθμό την αφηγηματική φαντασία προκειμένου να αναδομήσουμε το περιβάλλον του, τόσο επειδή ελάχιστα στοιχεία σώζονται σχετικά με τον ίδιο τον Ερατοσθένη όσο και επειδή η αλήθεια δεν είναι πάντοτε εφικτό να ανιχνευτεί στα ακριβή γεγονότα. Με τον τρόπο αυτό θα καταστεί σαφές ότι ακόμη και η πλέον ανατρεπτική και φαινομενικά άψογη λύση, η οποία χάρη στην έμπνευση ενός ανθρώπου έκανε την εμφάνισή της δύο χιλιάδες χρόνια πριν από την εποχή της, ήταν το αποτέλεσμα πάλης» (σελ. 55). Η ύπαρξη μυθοπλαστικών στοιχείων και η πρωτοπρόσωπη αφήγηση δεν αρκούν για να μετατρέψουν ένα υβριδικό δοκίμιο σε μυθιστόρημα. Οταν η αναγνωρισμένη επιστήμων και ακαδημαϊκός Κλοντ Μοσέ αποφάσισε να γράψει το «Εγκλημα στην αρχαία αγορά» (εκδόσεις Θεμέλιο, σ. 258, ευρώ 9,44), εκμεταλλευόμενη εμπορικώς τις σημαντικές ιστορικές γνώσεις της για την αρχαία Ελλάδα, ακολούθησε τις συμβάσεις του μυθιστορηματικού είδους, όπως τουλάχιστον αυτές ίσχυαν στο «μεγάλο μυθιστόρημα» του 19ου αιώνα, κι επέλεξε μία στρωτή, γραμμική αφήγηση σε παρόντα χρόνο, ενώ υπολόγισε μια σοφή -«χρυσή» θα έλεγα- αναλογία αφηγηματικών και διαλογικών μερών. Ο Νίκολας Νικάστρο επιχειρεί μάλλον τη συγγραφή μιας μυθιστορηματικής βιογραφίας, χωρίς να μπορεί (ή να επιθυμεί) να αποσπαστεί από τις συμβάσεις συγγραφής δοκιμίου, δημιουργώντας (εντέλει) ένα υβρίδιο ανάμεσα στα δύο.

Επιμελημένη η μετάφραση, με ελάχιστα λάθη, όπως (στη σελ. 45) το «γαλέες πινακίδες» (αντί «μεγάλες πινακίδες» - φαντάζομαι). Ο Χρήστος Καψάλης επέτυχε να μεταφέρει στη σύγχρονη ελληνική μας λαλιά το προσηνές ύφος και πολλές από τις αφηγηματικές χάρες του προικισμένου συγγραφέα.

Ενα βιβλίο που συμπληρώνει ένα κενό στην ελληνική και διεθνή βιβλιογραφία, όσον αφορά τη γεωδαισία, αυτού του μάλλον ενδιαφέροντος κλάδου των εφαρμοσμένων μαθηματικών. Απολαύστε το! Διαβάζεται σαν μυθιστόρημα.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Αφιέρωμα: Ιστορικό μυθιστόρημα
Ιστορικό μυθιστόρημα
Η λογοτεχνία και οι άνεμοι της Ιστορίας
Ιστορικό μυθιστόρημα: μια μόνιμη επικαιρότητα
Μύθος σε πλαίσιο ιστορικό
Προβληματισμοί σχετικά με τον όρο «ιστορικό μυθιστόρημα»
Το ιστορικό πρόσωπο ως μυθιστορηματικός χαρακτήρας
Η διαχείριση του κενού
Ο συγγραφέας της Ελληνικής Νομαρχίας ως μυθιστορηματικό πρόσωπο
Πολιτική σε βάθος χρόνου είναι η Ιστορία
Απόψεις για το ιστορικό μυθιστόρημα
Οι αρχές του νεότερου ιστορικού μυθιστορήματος
Ιστορικό ή όχι, πάντως μυθιστόρημα
«Με τα μαθηματικά είμαστε σε κάποιο βαθμό εξοικειωμένοι»
Ιστορικό μυθιστόρημα για παιδιά
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Αφιέρωμα: Ιστορικό μυθιστόρημα
Ιστορικό μυθιστόρημα
Η λογοτεχνία και οι άνεμοι της Ιστορίας
Ιστορικό μυθιστόρημα: μια μόνιμη επικαιρότητα
Μύθος σε πλαίσιο ιστορικό
Προβληματισμοί σχετικά με τον όρο «ιστορικό μυθιστόρημα»
Το ιστορικό πρόσωπο ως μυθιστορηματικός χαρακτήρας
Η διαχείριση του κενού
Ο συγγραφέας της Ελληνικής Νομαρχίας ως μυθιστορηματικό πρόσωπο
Πολιτική σε βάθος χρόνου είναι η Ιστορία
Απόψεις για το ιστορικό μυθιστόρημα
Οι αρχές του νεότερου ιστορικού μυθιστορήματος
Αρχαία αναδρομή
Ιστορικό ή όχι, πάντως μυθιστόρημα
«Με τα μαθηματικά είμαστε σε κάποιο βαθμό εξοικειωμένοι»
Ιστορικό μυθιστόρημα για παιδιά
Κριτική βιβλίου
Παράδοξη ουτοπία
Ονειρικές γυναίκες με ταγέρ
Ο Μάρτιν Χάιντεγκερ και η διαμάχη για τον ανθρωπισμό και τον ορθό λόγο
Φως πάνω από την αγχόνη
Η ζωή και το έργο του Αγγελου Σικελιανού
Από τις 4:00 στις 6:00
Λουλούδια και τραγούδια
Joe Cocker
Άλλες ειδήσεις
Οι ψυχές των ποιητών