Έντυπη Έκδοση

ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ:

«Με τα μαθηματικά είμαστε σε κάποιο βαθμό εξοικειωμένοι»

Τα μαθηματικά έχουν εισβάλει στον χώρο της λογοτεχνίας και δίνουν νέα τροφή στο μυθιστόρημα. Ο Γιάννης Γρηγοράκης τα χρησιμοποίησε για να γράψει το βιβλίο Ο διαβήτης του Πλάτωνα (εκδόσεις Κέδρος, σ. 387, ευρώ 16,50).

Εγιναν ο καταλύτης για να συνδυαστούν η πολιτική, η φιλοσοφία και τα υπαρξιακά αδιέξοδα που αναδεικνύει. Ενα μαθηματικό πρόβλημα, ο σπινθήρας για τις αλυσιδωτές εκρήξεις.

Τι είναι πιο δύσκολο να κατανοήσει κανείς. Την πολιτική ή τα μαθηματικά;

Θα έλεγα ανενδοίαστα την πολιτική. Με τα μαθηματικά, τα καθαρά τουλάχιστον, αυτά που προσεγγίζουν τη φιλοσοφία, είμαστε σε κάποιο βαθμό εξοικειωμένοι. Αν εξαιρέσουμε το απρόβλεπτο, αυτήν την έκτακτη αταξία, τη ζωή μας τη χαρακτηρίζει η τάξη, ρέπουμε προς την τάξη, κι αυτό υποδηλώνει ένα ελάχιστο μαθηματικό υπόβαθρο. Η πολιτική είναι ένα σκοτεινό παιχνίδι συμφερόντων. Εχεις πάντα την αίσθηση ότι υπάρχει μια έσχατη αλήθεια, ύποπτη και απόκρυφη.

Θεωρώ ότι η φιλοσοφία του Πλάτωνα είναι το κλειδί για την κατανόηση του βιβλίου.

Είναι πράγματι έτσι. Ο δημιουργός είναι ο υπέρτατος γεωμέτρης. Καλείται λοιπόν να διπλασιάσει τον κυβικό βωμό του θεού, αλλά αυτό θα πρέπει να γίνει σωστά, με διαβήτη και κανόνα, επειδή αυτό είναι το αίτημα της επιστήμης. Τελικά, αποδεικνύεται κάτι εξαιρετικά δύσκολο, και εδώ βέβαια υπάρχει ένα μεγάλο πρόβλημα. Οι Δήλιοι δεν έχουν το χάρισμα να κατανοούν αιτήματα της επιστήμης.

Ο λοιμός ήταν τιμωρία για τη Δήλο. Μπορούμε να ισχυριστούμε το ίδιο για τον Χίτλερ και τον ναζισμό στην Ευρώπη;

Δεν το είδα έτσι, αλλά και αυτή η ανάγνωση είναι βάσιμη επειδή ο ναζισμός είναι ένας ιδεολογικός λοιμός. Ωστόσο, η αντιστοιχία που εγώ είχα στο μυαλό μου ήταν: Δήλιοι - Εβραίοι. Οι Δήλιοι μίαναν με τους τάφους τους τον ναό του θεού και για την ασέβεια αυτή τιμωρήθηκαν μ' έναν λοιμό. Η Αθήνα τούς υποχρέωσε να ξεθάψουν τους νεκρούς τους, να τους μεταφέρουν στη Ρήνεια, τους απαγόρευσαν στο εξής να γεννιούνται ή να πεθαίνουν στο νησί, αργότερα τους εξόρισαν, περιπλανήθηκαν και σφαγιάστηκαν, ως φορείς μιας κληρονομικής ενοχής.

Προκάλεσαν το κοινωνικό μίσος, την αποστροφή, την απέχθεια. Περιπλανώμενοι και μιαροί. Δεν θα ήταν υπερβολή αν τους χαρακτηρίζαμε ως τους Εβραίους της αρχαιότητας.

Πόσο εύκολο είναι να χρησιμοποιούνται παγκόσμιες προσωπικότητες της επιστήμης και των γραμμάτων σ' ένα μυθιστόρημα; Θα ήταν πιο δύσκολο αν οι ήρωες ήταν φανταστικοί;

Είναι αρκετά δύσκολο και δεν νομίζω ότι θα το επιχειρήσω ξανά στο μέλλον. Προσπάθησα πάντως να τις προσεγγίσω μέσα από τα ίδια τους τα γραπτά αλλά και τις πηγές που είχα στη διάθεσή μου. Με τους φανταστικούς ήρωες τα πράγματα είναι πιο εύκολα. Ζουν μέσα σου σαν βαριεστημένοι συγκάτοικοι, μέχρι να τους σπρώξεις σ' έναν αναπάντεχο κόσμο.

Η αφήγηση εναλλάσσεται. Από την κλασική Αθήνα, στο Βερολίνο και το Γκέτινγκεν του Μεσοπολέμου. Νομίζω ότι συγγραφικά συμβαδίζουν. Στρωτή ανάπτυξη κάθε κεφαλαίου και σταδιακά έρχεται η κορύφωση.

Πιστεύω ότι η διαρκής εναλλαγή των εποχών ανανεώνει το ενδιαφέρον του αναγνώστη και επιπλέον τον βοηθάει να κάνει τις αναγωγές του, να συντάσσεται με τα νοήματα του έργου ή να παράγει άλλα δικά του, να επαναπροσδιορίζει την οπτική του γωνία, με δυο λόγια να αναπτύσσει τη δυναμική του.

Παρατήρησα ότι αναδεικνύονται υπαρξιακά αδιέξοδα. Στην περίπτωση του Πλάτωνα, με το δήλιο πρόβλημα και στους πολίτες της Γερμανίας, που παγιδεύονται στον φασισμό.

Η κεντρική ιδέα του έργου είναι η αντίφαση που εντοπίζει ο ολλανδός ιστορικός των μαθηματικών Βαν ντερ Βέρντεν στην Πολιτεία του Πλάτωνα. Η αντίφαση είναι και το σημείο στο οποίο κατατείνει το έργο. Πρέπει να απαντηθεί το ερώτημα τι συνέβη και έφτασε ο Πλάτων στο σημείο να αντιφάσκει με τον εαυτό του. Τελικά, το δήλιο πρόβλημα τον οδήγησε σ' ένα υπαρξιακό αδιέξοδο, όπως λέτε. Στην περίπτωση των γερμανών πολιτών το υπαρξιακό αδιέξοδο ήταν μονόδρομος. Εδραιώθηκε αργά, βασανιστικά, όπως αργά και βασανιστικά εδραιώνεται η ψύχωση.

Σας επηρέασε η μελέτη του έργου αυτών των ανθρώπων; Προσωπικά και λογοτεχνικά.

Οσο διήρκεσε η συγγραφή επηρεάστηκα αναπόφευκτα. Κουβάλησα τις ιδέες τους, τις ανησυχίες τους. Επηρεάστηκα και προσωπικά και λογοτεχνικά. Οι δύο αυτές επιρροές δεν είναι δύο αντίθετες δυνάμεις. Συμμετέχουν και οι δύο στο γίγνεσθαι, διαρθρώνουν τη γλώσσα, τη συγκίνηση, τη ροή της αφήγησης.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα όταν γράφετε ποιο είναι;

Η ανασύνθεση της εποχής, αν πρόκειται για ιστορικό μυθιστόρημα όπως αυτό. Μιλάω για όλα αυτά τα στοιχεία ανθρωπολογικού χαρακτήρα που πρέπει να διαποτίζουν το έργο, γιατί κάθε εποχή έχει τη λογική της, τις ηθικές της αξίες, τους κώδικές της. Εννοείται ότι όσο πιο μακρινή είναι μια εποχή τόσο μεγαλύτερος είναι και ο βαθμός δυσκολίας.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Αφιέρωμα: Ιστορικό μυθιστόρημα
Ιστορικό μυθιστόρημα
Η λογοτεχνία και οι άνεμοι της Ιστορίας
Ιστορικό μυθιστόρημα: μια μόνιμη επικαιρότητα
Μύθος σε πλαίσιο ιστορικό
Προβληματισμοί σχετικά με τον όρο «ιστορικό μυθιστόρημα»
Το ιστορικό πρόσωπο ως μυθιστορηματικός χαρακτήρας
Η διαχείριση του κενού
Ο συγγραφέας της Ελληνικής Νομαρχίας ως μυθιστορηματικό πρόσωπο
Πολιτική σε βάθος χρόνου είναι η Ιστορία
Απόψεις για το ιστορικό μυθιστόρημα
Οι αρχές του νεότερου ιστορικού μυθιστορήματος
Αρχαία αναδρομή
Ιστορικό ή όχι, πάντως μυθιστόρημα
Ιστορικό μυθιστόρημα για παιδιά
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Αφιέρωμα: Ιστορικό μυθιστόρημα
Ιστορικό μυθιστόρημα
Η λογοτεχνία και οι άνεμοι της Ιστορίας
Ιστορικό μυθιστόρημα: μια μόνιμη επικαιρότητα
Μύθος σε πλαίσιο ιστορικό
Προβληματισμοί σχετικά με τον όρο «ιστορικό μυθιστόρημα»
Το ιστορικό πρόσωπο ως μυθιστορηματικός χαρακτήρας
Η διαχείριση του κενού
Ο συγγραφέας της Ελληνικής Νομαρχίας ως μυθιστορηματικό πρόσωπο
Πολιτική σε βάθος χρόνου είναι η Ιστορία
Απόψεις για το ιστορικό μυθιστόρημα
Οι αρχές του νεότερου ιστορικού μυθιστορήματος
Αρχαία αναδρομή
Ιστορικό ή όχι, πάντως μυθιστόρημα
«Με τα μαθηματικά είμαστε σε κάποιο βαθμό εξοικειωμένοι»
Ιστορικό μυθιστόρημα για παιδιά
Κριτική βιβλίου
Παράδοξη ουτοπία
Ονειρικές γυναίκες με ταγέρ
Ο Μάρτιν Χάιντεγκερ και η διαμάχη για τον ανθρωπισμό και τον ορθό λόγο
Φως πάνω από την αγχόνη
Η ζωή και το έργο του Αγγελου Σικελιανού
Από τις 4:00 στις 6:00
Λουλούδια και τραγούδια
Joe Cocker
Άλλες ειδήσεις
Οι ψυχές των ποιητών