Έντυπη Έκδοση

Το γκουρμέ των πρωτόγονων

Ενας καθηγητής του Χάρβαρντ εξηγεί πώς το μαγείρεμα υπήρξε το απεριτίφ για την ανθρώπινη πρόοδο

Το 1998 ο ιστορικός περί θεμάτων μαγειρικής Μάικλ Σάιμονς, βασισμένος στην ιδέα ότι το μαγείρεμα επηρεάζει πολλούς τομείς της ζωής, από τη διατροφή μέχρι την κοινωνία, συμπέρανε ότι αυτό είναι ακριβώς ο χαμένος κρίκος που καθόρισε την ουσία του ανθρώπου. «Αποδίδω τον εξανθρωπισμό μας στους μάγειρες», έγραψε.

Σε κάποια μέρη του κόσμου σκολουθείται ακόμα το πρωτόγονο πρότυπο κατά το οποίο οι φυτικές τροφές που μαζεύουν οι γυναίκες ανταλλάσσονται με ένα μικρό μέρος κρέατος που φέρνουν οι άντρες. Σε κάποια μέρη του κόσμου σκολουθείται ακόμα το πρωτόγονο πρότυπο κατά το οποίο οι φυτικές τροφές που μαζεύουν οι γυναίκες ανταλλάσσονται με ένα μικρό μέρος κρέατος που φέρνουν οι άντρες. Το συμπέρασμά του μπορεί να θεωρηθεί αυθαίρετο, ωστόσο έρχεται ο Ρίτσαρντ Ράνγκεμ, καθηγητής βιολογικής ανθρωπολογίας στο Χάρβαρντ, επιμελητής της συμπεριφορικής βιολογίας πρωτευόντων στο Μουσείο του Πίμποντι και διευθυντής του σχεδίου Κιμπάλε για τους χιμπατζήδες της Ουγκάντα, να δικαιώσει την άποψή του, μέσα από μια μελέτη που διαβάζεται σαν μυθιστόρημα.

Το «Παίρνοντας φωτιά» με υπότιτλο «Πώς η μαγειρική μάς έκανε ανθρώπους» (μετάφραση Γιάννη Δήμα, εκδόσεις «Αυγό») αποτελεί ελεγεία στη μαγειρική ή μάλλον στη δυνατότητα που δόθηκε μέσω αυτής στον άνθρωπο να γίνει αυτό που είναι σήμερα. Φανταστείτε πόσο χρόνο και κόπο χρειαζόταν ο πρωτόγονος, ο πολύ μακρινός μας πρόγονος, να τρώει ωμές ρίζες ή κρέας και στη συνέχεια πόσος χρόνος επίσης χρειαζόταν για χωνέψει αυτές τις ωμές τροφές. Σκεφτείτε και όλο τον χρόνο και τον κόπο του, προκειμένου να συγκεντρώσει την τροφή του, να ψάξει για τις ρίζες, να σκοτώσει ένα ζώο. Εν ολίγοις αυτός ο φουκαράς ο πρόγονος δεν έκανε τίποτε άλλο, όλη μέρα, από το να ψάχνει και να μασάει. Εψαχνε την ημέρα και μασούσε ξοδεύοντας το 42% του χρόνου του.

Στην πορεία από τον πίθηκο στον άνθρωπο η κρεοφαγία ήταν εκείνη που έδωσε ώθηση στην ανθρώπινη εξελικτική διαδικασία, μετατρέποντας τους αυστραλοπίθηκους που έμοιαζαν με χιμπατζήδες σε «επιδέξιους» που διέθεταν μεγαλύτερο εγκέφαλο και χρησιμοποιούσαν λεπίδες. Κι ύστερα ήρθε ο homo erectus με τις μικρές του γνάθους και τα μικρά δοντάκια του. Ηταν ο πρώτος μάγειρας. Και για να γίνει τέτοιος είχε χρησιμοποιήσει τη φωτιά. Το φαγητό έγινε ασφαλέστερο, απέκτησε πλούσια γεύση, επιβραδύνθηκε η αλλοίωσή του. Παράλληλα, αυξήθηκε το ποσοστό των θερμίδων χαρίζοντας στους καταναλωτές του βιολογική υπεροχή.

Ειδικότερα για ό,τι αφορά τις γυναίκες, το ωμό φαγητό προκαλούσε μερική ή πλήρη αμηνόρροια, με την πιθανότητα σύλληψης να μειώνεται. Στην αντίθετη περίπτωση, όλα γίνονταν ευκολότερα. Ως και ο απογαλακτισμός, αφού τα μωρά μπορούσαν να λαμβάνουν στερεή αλλά μαλακή, φυσικά μαγειρεμένη, τροφή.

Και ο εγκέφαλος; Αυτός που κάνει τη διαφορά; Ε, αυτός χρησιμοποιεί περίπου το 20% του ενεργειακού προϋπολογισμού μας, ενώ αντιστοιχεί στο 2,5% του σωματικού μας βάρους. Κάποτε ήταν μικρούλης, η στροφή όμως προς την κρεοφαγία και την επεξεργασία του κρέατος (φωτιά) πριν από 2.000.000 χρόνια τον βοήθησαν να μεγαλώσει φτάνοντας τα 612 κ.ε. («επιδέξιοι»). Και μεγάλωσε ακόμα περισσότερο για να φτάσει στα 870 κ.ε. στους αρχαιότερους Homo erectus, για να καταλήξει πριν από 1.000.000 χρόνια στα 950 κ.ε. περίπου και πριν από 800.000 χρόνια στα 1.200 κ.ε. ως αποτέλεσμα της μαγειρεμένης τροφής.

Το πρώτο είδος νοικοκυριού

Το κρέας έκανε επίσης τη διαφορά και για ό,τι αφορά τον «γάμο». Τα αρσενικά θα το προμηθεύονταν με δυσκολία και θα έδιναν μικρό μέρος από αυτό στις γυναίκες, που, ανταποδίδοντας τη χάρη, θα μάζευαν φυτικές τροφές. Το αποτέλεσμα ήταν ένα πρώτο είδος νοικοκυριού. Σε έρευνες που έχουν γίνει σε μη εξελιγμένες κοινωνίες (π.χ. Χάτζα στη Τανζανία) το πρότυπο αυτό ακολουθείται ακόμα, το δε εκπληκτικό είναι πως, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις τα αρσενικά δεν προβληματίζονται καθόλου με την ελευθεριότητα στη σεξουαλική συμπεριφορά των συζύγων, είναι ικανά να τις κάνουν ασήκωτες στο ξύλο στην περίπτωση που δώσουν τροφή σε ένα αρσενικό που ζει μόνο του. Στη φυλή των Ινουίτ, μάλιστα, γίνονται κανονικές επιδρομές για να απαγάγουν τις καλύτερες (μαγείρισσες) ανάμεσά τους.

Εν κατακλείδι το μαγείρεμα υπήρξε ένα από τα κλειδιά για την ανάπτυξη του πολιτισμένου κόσμου, είναι όμως και αυτό που έβαλε τέλος στην αυτάρκεια του ατόμου. Η ανθρωπολόγος Κάθριν Περλές λέει χαρακτηριστικά: «Το μαγείρεμα δεν χρειάζεται να αποτελεί κοινωνική δραστηριότητα, αλλά η γυναίκα χρειάζεται τον άντρα για να της προστατεύει την τροφή, και την κοινωνία για να τον υποστηρίζει. Ο άντρας βασίζεται στη γυναίκα του για να τον θρέφει, και σε άλλους άντρες που σέβονται τη σχέση του με αυτή. Χωρίς ένα κοινωνικό δίκτυο που να καθορίζει, να υποστηρίζει και να επιβάλλει κοινωνικούς κανόνες, το μαγείρεμα θα οδηγούσε στο χάος».*

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Βιβλίο
Νέα σελίδα από την Τουρκία
«Εμείς στηρίξαμε την ΕΣΣΔ»
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συνέντευξη: Ελευθερία Αρβανιτάκη
«Ας γίνουμε πιο εξομολογητικοί»
Κινηματογράφος
Ταινίες στην υγειά μας
Παράνοια μετά μουσικής
Το φιλμ των 190 ευρώ
Επιστροφή στη Ζαχάρω
Και ο Σκολιμόφσκι στη Βενετία
Τρεις μήνες, 60 ταινίες
Συνέντευξη: Λ. Τσολοντένκο
Μάνες κουράγιο
Φεστιβάλ
Φεστιβάλ σε πέντε ηπείρους
Εικαστικά
Μούσες και μουσίτσες
Εκθεση
Dragon Ball 800 ετών ...
Βιβλίο
Το γκουρμέ των πρωτόγονων
Νέα σελίδα από την Τουρκία
«Εμείς στηρίξαμε την ΕΣΣΔ»