Έντυπη Έκδοση

Νέα σελίδα από την Τουρκία

Αν και ο συντηρητισμός ταλαιπωρεί τους τούρκους λογοτέχνες, εκείνοι καταφέρνουν να περνούν τα σύνορα

Δυο γυναίκες, μητέρα και κόρη, διασχίζουν τον πλανήτη αναζητώντας καταφύγιο σε δωμάτια ξενοδοχείων, σε απόσταση ασφαλείας απ' όσους επιχειρούν να τις πλησιάσουν, μόνες απέναντι στους πάντες, μ' ένα κομπόδεμα που τείνει να εξανεμιστεί.

Εγκλωβισμένες σε μια «σεληνιακή μονάδα», όπως αποκαλούν το δέσιμό τους, στα μάτια των τρίτων δίνουν την εντύπωση του πιο αταίριαστου διδύμου: η μάνα υπερπροστατευτική, ξερακιανή, σκοτεινιασμένη από τα νεύρα και την πίκρα, και το κοριτσάκι της, όμορφο, φωτεινό, ευγενικό, ένας υπάκουος άγγελος που δεν διαμαρτύρεται ποτέ. Από τι προσπαθούν να δραπετεύσουν; Τι το επώδυνο τους συνέβη στο παρελθόν;

Τα παραπάνω πλάσματα ζωντανεύουν στο «Η ανάσα τους πίσω μας», το πρώτο μυθιστόρημα της τουρκάλας συγγραφέως Περιχάν Μαγκντέν που δημοσιεύεται στα ελληνικά (μετ. Ιώ Τσοκώνα, εκδ. «Μελάνι»), αλλά οι δαίμονες -πραγματικοί ή φανταστικοί;- που κυνηγούν και τις δύο ηρωίδες παραμένουν ως το τέλος αδιευκρίνιστοι. Η αιματοβαμμένη περιπέτειά τους δίνεται με φρενήρη ρυθμό, πότε από την οπτική γωνία του παιδιού, πότε από ανθρώπους που διασταυρώνονται μαζί τους, και ο τρόμος που τις διαπερνά γίνεται σε κάθε σελίδα αισθητός. Αντίστοιχα τρομοκρατημένη, όμως, ήταν και η Μαγκντέν την εποχή που έγραφε το συγκεκριμένο βιβλίο, νιώθοντας πως και η δική της ύπαρξη απειλείται με αφανισμό.

Το τίμημα της έκφρασης

Γόνος διαζευγμένων μεγαλοαστών της Κωνσταντινούπολης, με σπουδές ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Βοσπόρου και με εμπειρίες ζωής από την Ινδία, την Ιαπωνία και τις ΗΠΑ, μαχητική δημοσιογράφος και ανύπαντρη μητέρα μιας κόρης στην εφηβεία, η 50χρονη Μαγκντέν «είναι από τις πιο εφευρετικές και ειλικρινείς συγγραφείς της εποχής μας» σύμφωνα με τον Ορχάν Παμούκ, ο οποίος συμμερίζεται τον θαυμασμό των ομοτέχνων του για «την ευφυέστατη ενασχόλησή της με θέματα που όλοι σκέφτονται αλλά κανείς δεν τολμά να ντύσει με λέξεις».

Δεν ήταν όμως αυτοί οι λόγοι που έκαναν τα διεθνή ΜΜΕ ν' ασχοληθούν μαζί της το 2006, αλλά η δίωξη που άσκησε η τουρκική κυβέρνηση εναντίον της για υποκίνηση σε λιποταξία και περιφρόνηση των θεσμών. Ποιο ήταν το «έγκλημά» της; Οτι μέσω της αρθρογραφίας της στην εφημερίδα «Ραντικάλ», είχε το σθένος να υπερασπιστεί έναν ομοφυλόφιλο συμπατριώτη της, αντιρρησία συνείδησης. Κατά τη διάρκεια της δίκης, μάλιστα, δεν έλειψαν από το ακροατήριο εκείνοι που τη χαρακτήριζαν «πουτάνα»... Υπό την πίεση της διεθνούς κατακραυγής, το δικαστήριο αναγνώρισε στη Μαγκντέν το δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης. Την επόμενη ωστόσο χρονιά, η πάντα «ενοχλητική» δημοσιογράφος, έμελλε να καταδικαστεί σε 14μηνη φυλάκιση με αναστολή, επειδή μετέφερε σε ρεπορτάζ της κρίσεις πολιτών σχετικά με τη δράση ενός τούρκου αξιωματούχου.

* Παρ' όλα αυτά, τόσο η Περιχάν Μαγκντέν όσο και η Ελίφ Σαφάκ, που κι εκείνη σύρθηκε στα δικαστήρια επειδή στο μυθιστόρημά της «Το μπάσταρδο της Κωνσταντινούπολης» (μετ. Χρ. Σακελλαροπούλου, εκδ. «Λιβάνη») αναφερόταν στη γενοκτονία των Αρμενίων, συγκαταλέγονται στους συγγραφείς που μεταφράστηκαν ευρέως στη Δύση χάρη στο TEDA, το πρόγραμμα επιδότησης μεταφράσεων του τουρκικού υπουργείου Πολιτισμού. Η βράβευση με Νόμπελ του Παμούκ (επίσης κατηγορούμενου παλιότερα για προσβολή της τουρκικής ταυτότητας), η τιμητική συμμετοχή της Τουρκίας στην έκθεση της Φραγκφούρτης, το αίτημα ένταξής της στην Ε.Ε. και η επιλογή της Κωνσταντινούπολης ως Πολιτιστικής Πρωτεύουσας του 2010 άναψαν το ενδιαφέρον για τη σύγχρονη λογοτεχνική παραγωγή μιας χώρας που μέχρι προ τινος εκπροσωπούνταν από τα έργα των Ναζίμ Χικμέτ, Αζίζ Νεσίν και Γιασάρ Κεμάλ. Ενα ενδιαφέρον που, σε αντίθεση με ό,τι συνέβη στα μέρη μας, η Τουρκία είχε την ετοιμότητα να εκμεταλλευθεί.

Επιδότηση για μετάφραση 600 τίτλων

Από το 2005 που ετέθη σ' εφαρμογή το TEDA, έχει επιδοτηθεί η μετάφραση περίπου 600 τίτλων με τις υπογραφές 150 δημιουργών. Ισως έτσι εξηγείται και η αύξηση των τουρκικών μυθιστορημάτων που παρατηρείται τελευταία και στην Ελλάδα, φέρνοντάς μας σε επαφή με συγγραφείς όπως ο Μεχμέτ Μουράτ Σομέρ ή ο Τζελίλ Οκέρ -δύο από τους συμμετέχοντες στον συλλογικό τόμο «Οδοιπορικό στην Ιστανμπούλ», πλάι σ' εννέα συμπατριώτες τους, και τον πολίτικης καταγωγής Πέτρο Μάρκαρη (μετ. Στ. Χρηστίδου, εκδ. «Καστανιώτης»).

* Γεννημένος το '59 στην Αγκυρα, αλλά εγκατεστημένος στην Κωνσταντινούπολη, ο Μεχμέτ Μουράτ Σομέρ σπούδασε πολιτικός μηχανικός κι εργάστηκε ως τραπεζικός υπάλληλος και ως σύμβουλος επιχειρήσεων, μέχρι που έγινε γνωστός για τη σειρά αστυνομικών μυθιστορημάτων του «Σκοτεινή Κωνσταντινούπολη», με πρωταγωνίστρια έναν τραβεστί ερασιτέχνη ντετέκτιβ! Μια ηρωίδα καλλιεργημένη και συμπαθέστατη, που τα πρωινά εμφανίζεται ως ανδροπρεπής προγραμματιστής υπολογιστών και τα βράδια μεταμορφώνεται σε καλλονή που ισορροπεί επιδέξια πάνω στις ψηλοτάκουνες γόβες της, διευθύνοντας ένα γκέι μπαρ στην καρδιά της πόλης. Ο πρώτος τόμος της σειράς «Φονικό φιλί» κυκλοφόρησε πέρσι από τον «Πατάκη» και μέσα στο φθινόπωρο θ' ακολουθήσει ο δεύτερος, με τίτλο «Δολοφονίες προφητών».

* Αυτό το φθινόπωρο, όμως, από τον ίδιο οίκο περιμένουμε και το νέο μυθιστόρημα του δημοφιλούς στην Ελλάδα μουσικού και συγγραφέα Ζουλφί Λιβανελί «Το σπίτι στον Βόσπορο» (μετ. Φραγκώ Καράογλαν): Μια συγκινητική ιστορία που καλύπτει επτά δεκαετίες από το παρελθόν της Κωνσταντινούπολης, με αφορμή τη σχέση ανάμεσα σε μια γηραιά κυρία που αρνείται πεισματικά να εγκαταλείψει το παράσπιτο μιας επιβλητικής βίλας όπου κατοικούσε όλη της τη ζωή, και μια νεαρή δημοσιογράφο που σπεύδει να καλύψει την περίπτωσή της και ν' αφουγκραστεί τις αναμνήσεις της.

Από πιλότος, ντετέκτιβ

* Επίσης θιασώτης του αστυνομικού μυθιστορήματος, ο 58χρονος Τζελίλ Οκέρ από την Καισάρεια, με φιλολογικές σπουδές και με θητεία στον χώρο της επικοινωνίας και της διαφήμισης, είναι ο «πατέρας» ενός απολυμένου από τις Τουρκικές Αερογραμμές πιλότου, που δραστηριοποιείται πλέον ως ντετέκτιβ, τρυπώνοντας πότε στον χώρο του ποδοσφαίρου (βλ. «Το πτώμα με τα ποδοσφαιρικά παπούτσια»), πότε στον κόσμο του χρηματιστηρίου (βλ. «Εγκλημα στο χρηματιστήριο»). Τα βιβλία του Οκέρ κυκλοφορούν από τις εκδόσεις «Καστανιώτης», στον κατάλογο των οποίων συναντάμε και το λυρικό μυθιστόρημα του Ενγκίν Ακτέλ «Φουρτούνα τον καιρό της καταχνιάς» (με επίκεντρο την καθημερινότητα στη Αντιγόνη των Πριγκιποννήσων τα χρόνια του '40), ενώ τον Σεπτέμβριο αναμένεται το τολμηρό μυθιστόρημα «Τσαντόρ», γύρω από τον κίνδυνο του ισλαμικού φονταμενταλισμού, γραμμένο από ένα σημαντικό όνομα της σύγχρονης λογοτεχνικής σκηνής, τον Μουρατχάν Μουνγκάν.

* Μια άλλη συγγραφέας από την Τουρκία που γνωρίσαμε τελευταία, μέσω των εκδόσεων «Κριτική», είναι η Εσμαχάν Αϊκόλ από την Αδριανούπολη. Μετά το «Ξενοδοχείο Βόσπορος», όπου μια μοντέρνα γερμανοεβραία βιβλιοπώλισσα, ερασιτέχνις ντετέκτιβ κι αυτή, εγκατεστημένη από επιλογή στην Κωνσταντινούπολη, μας ξεναγούσε στα παρασκήνια της τοπικής σόουμπιζ, στο φετινό «Αντίο Ιστανμπούλ» η Αϊκόλ μιλάει για τον δίχως ανταπόκριση έρωτα, για την προσφυγιά και για τη μνήμη, μέσα από την περιπέτεια μιας νεαρής Τουρκάλας που καταφεύγει στο Λονδίνο, μακριά από τον δεσποτικό πατέρα της (μετ. Αθ. Ζαράγκαλης).

* Τα «Παράθυρα της Πόλης», πάντως, που μας συστήνει ο «Printa», φέρουν γαλλική υπογραφή. Πρόκειται για τον πρώτο τόμο μιας τριλογίας που εκτυλίσσεται στην Κωνσταντινούπολη, τη δεύτερη πατρίδα της φιλολόγου και δημοσιογράφου Ζιζέλ Ντιρερό- Κιοσέγλου. Ενα μυθιστόρημα που εστιάζει στον διάλογο των πολιτισμών, δίνοντας σάρκα και οστά στους ενοίκους μιας πολυκατοικίας του Πέραν -αρμένιους, μουσουλμάνους, λεβαντίνους, χριστιανούς, εβραίους- ενωμένους με ισχυρούς φιλικούς δεσμούς.

* Το πλέον συζητημένο, ωστόσο, βιβλίο από τη γειτονική χώρα που δημοσιεύθηκε στην Ελλάδα φέτος δεν ήταν άλλο από το ογκώδες πόνημα «Στρατηγικό βάθος» του καθηγητή διεθνών σχέσεων και σημερινού υπουργού Εξωτερικών, Αχμέτ Νταβούτογλου (μετ. Ν. Ραπτόπουλου, εκδ. «Ποιότητα»), αποκαλυπτικό των προσανατολισμών της τουρκικής διπλωματίας και «εγχειρίδιο» ταυτόχρονα των καθημερινών αποφάσεων και τακτικών χειρισμών του πρωθυπουργού Ερντογάν.

* Οσο για την πιο πρόσφατη έκδοση που είδαμε μεταφρασμένη από τα τουρκικά, είναι αυτή που εγκαινιάζει τη σειρά «Λαϊκός πολιτισμός της Ανατολής» του Κέντρου Ανατολικών Γλωσσών και Πολιτισμού, με ιστορίες του Νασρεντίν Χότζα (μετ. Φαρούκ Τουντζάι, απόδοση στα ελληνικά Μ. Σκιαδαρέση): Ιστορίες αντλημένες από την πολυπολιτισμική Καππαδοκία του 13ου αιώνα που, περνώντας από τον ελλαδικό χώρο, έφτασαν ώς και τη Φιλανδία, συμπυκνώνοντας μια λαϊκή παράδοση πλημμυρισμένη στο χιούμορ και τον στοχασμό.*

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Τουρκία
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Βιβλίο
Το γκουρμέ των πρωτόγονων
«Εμείς στηρίξαμε την ΕΣΣΔ»
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συνέντευξη: Ελευθερία Αρβανιτάκη
«Ας γίνουμε πιο εξομολογητικοί»
Κινηματογράφος
Ταινίες στην υγειά μας
Παράνοια μετά μουσικής
Το φιλμ των 190 ευρώ
Επιστροφή στη Ζαχάρω
Και ο Σκολιμόφσκι στη Βενετία
Τρεις μήνες, 60 ταινίες
Συνέντευξη: Λ. Τσολοντένκο
Μάνες κουράγιο
Φεστιβάλ
Φεστιβάλ σε πέντε ηπείρους
Εικαστικά
Μούσες και μουσίτσες
Εκθεση
Dragon Ball 800 ετών ...
Βιβλίο
Το γκουρμέ των πρωτόγονων
Νέα σελίδα από την Τουρκία
«Εμείς στηρίξαμε την ΕΣΣΔ»