Έντυπη Έκδοση

Τέχνες & Πολιτισμός

Επί σκηνής

  • Σύγχρονοι μύθοι και παραμύθι στη σκηνή

    Μετά την επιθετική τους εμφάνιση στο χώρο του λογοτεχνικού βιβλίου, οι βιογραφίες εισβάλλουν στη σκηνή.

    Μόνο που εδώ, οι περισσότερες ασχολούνται με πρόσωπα-μύθους της σύγχρονης εποχής, ενώ η δραματουργική τους διαχείριση επιδιώκει να φωτίσει όψεις άγνωστες που δεν ανταποκρίνονται αναγκαστικά στην αλήθεια. Η δραματουργική λογική που υιοθετείται δεν διαφέρει από εκείνη που ακολουθείται όταν πηγή έμπνευσης αποτελεί κάποιος μυθικός ήρωας ή πρόσωπο λογοτεχνικού μύθου. Με αυτό τον τρόπο, οι σύγχρονες μυθολογίες δημιουργούν το δικό τους δραματικό απόθεμα, από το οποίο αργότερα θα αντλήσουν πιθανόν νέοι συγγραφείς τα δικά τους έργα.

    Ετσι, αυτή τη στιγμή στην αθηναϊκή σκηνή ανέβηκε το έργο της νομπελίστα συγγραφέως Ελφρίντε Γέλινεκ «Jackie» (σκηνοθ. Αντζελα Μπρούσκου), ένας μονόλογος της πρώην πρώτης κυρίας των ΗΠΑ αλλά και γυναίκας-μύθου Τζάκι Κένεντι-Ωνάση, που ερμηνεύει η Σοφία Σεϊρλή. Στην παράσταση, που πρωταγωνιστεί η Αγγελική Δημητρακοπούλου και σκηνοθετεί η Εσθ. Αντ. Γκονζάλες, η Μονρόε, αναντίρρητος σύγχρονος μύθος, βρίσκεται να συνομιλεί με την ηρωίδα του έργου του Αλφόνσο Ζούρο, «Μόνη με την Μέριλιν».

    Για τους ανθρώπους του χορού το όνομα της Ισιδώρας Ντάνκαν είναι συνδεδεμένο με την απελευθέρωση του σώματος από τους περιορισμούς του κλασικού μπαλέτου, ενώ ο τραγικός όσο και παράξενος θάνατός της την ενέταξε στο πάνθεον των σύγχρονων μύθων. Ο Μάρτιν Σέρμαν έγραψε το έργο «Ιζαντόρα - When she danced» και ο Ραζβάν Μαζίλου σκηνοθέτησε στον ομώνυμο ρόλο τη Δήμητρα Χατούπη, δραματοποιώντας μια απομυθοποιητική μέρα της στο Παρίσι με το ρώσο σύζυγό της, ποιητή Σεργκέι Εσένιν, που υποδύθηκε ο Δαβίδ Μαλτέζε.

    Αν στη θεωρία της διακειμενικότητας κυριαρχεί η σχέση μεταξύ κειμένων έτσι ώστε τα πρότερα κείμενα να συνιστούν «υλικό» των οποίων το μήνυμα επανοργανώνεται από το νεότερο κείμενο σε νέα σημασιακά σύνολα, η σύγχρονη πρακτική επιβεβαιώνει ότι το ίδιο το κοινωνικό σύνολο συνιστά και αυτό ένα «κείμενο» που ανασημασιοδοτείται από τις δραματικές γραφές. Ο συγγραφέας-αναγνώστης του «κοινωνικού κειμένου» και των μύθων που δημιουργεί, προβαίνει στην αναδιοργάνωση του προσφερόμενου υλικού εστιάζοντας στο πρόσωπο που αποτελεί ενσάρκωση αλλά και έκφραση του μηνύματος.

    Ο «Αλέξης Ζορμπάς» (1946), το πασίγνωστο έργο του Νίκου Καζαντζάκη, δημιούργησε ως πρόσωπο και ως δράση τον δικό του μύθο, που έλαβε ανεξέλεγκτες διαστάσεις με την κινηματογραφική ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη (1964). Ο Θανάσης Αγάθος στο πρόσφατο βιβλίο του «Από το "Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά" στο "Zorba the Greek"» παρουσιάζει αναλυτικά την υποδοχή των δύο καλλιτεχνημάτων από την παγκόσμια κριτική, τις θεματικές διαφορές αλλά, κυρίως, την κοινωνικο-ιδεολογική διαφοροποίηση που έτυχαν βιβλίο και ταινία κατά την πρόσληψή τους. Μετά τις ποικίλες θεατρικές μεταφορές του στην Αμερική, κυρίως με τη μορφή μιούζικαλ, αφού το κυρίαρχο μυθοποιητικό στοιχείο του χορού προσδιόρισε όχι μόνο το πρόσωπο του Ζορμπά αλλά και ολόκληρη την ελληνική ψυχοσύνθεση, μια νέα θεατρική εκδοχή του έργου ανέβηκε στη Νέα Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, σε σκηνοθεσία του Λιθουανού Τσέζαρις Γκραουζίνις. Μια έξωθεν σκηνοθετική ματιά για έναν ελληνικό μύθο, απογυμνωμένο από τα φιλμικά του σημαίνοντα με εναπομείναντα μόνο κάποια ωχρά μοτίβα, ως «εκφράσεις του ειδικού που μας εισάγει στη γενικότητα του θέματος» όπως λέει ο Brunel: Ειρωνικά υπαινικτικά, όπως μια υποψία κίνησης για συρτάκι που εξατμίζεται πάραυτα, αλλά και αδιαφανή εντός του αναδιοργανωμένου ολοκληρωτικά σκηνικού σύμπαντος όπου κατοικεί ο ήρωας.

    Εναλλακτική μορφή του μύθου, το παραμύθι. «Τα καινούργια ρούχα του Αυτοκράτορα» της Ελενας Πέγκα συνδιαλέγεται ανοιχτά με το παραμύθι του Αντερσεν, φέρνοντας επί σκηνής τον παρωδιακά ολόγυμνο, βουβό αλλά εύγλωττο χορευτικά Αυτοκράτορα σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Ρήγου. Και θέτοντας εκ νέου προβληματισμούς πάνω στο γυμνό και στο ντυμένο, τη σύγχρονη βιομηχανία, την εξαπάτηση. Παλιοί ή σύγχρονοι μύθοι σε νέα σημασιακά πλαίσια, σε νέες διαλεκτικές που ο θεατής καλείται να αποκωδικοποιήσει επιδιδόμενος συγχρόνως στο παιχνίδι της δημιουργικής αναζήτησης σε μια καθόλα ανοικτή διαδικασία σημειοδοτήσεων.

    Ο Δ. ΤΣΑΤΣΟΥΛΗΣ είναι αναπληρωτής καθηγητής Σημειωτικής του Θεάτρου στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πατρών - Κριτικός θεάτρου.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Μουσική
Δισκογραφία σε αργές στροφές
Του κόσμου τα τραγούδια
Μπάρμπαρα Λούνα στο «Χαφ Νόουτ»
Χορός
Το τάνγκο που ταξιδεύει
Χορεύοντας με τους Μόμιξ
Σταχτοπούτα από τη Ρωσία
Συνέντευξη: Νικ Χόρνμπι
Ο Χόρνμπι και τα sixties
50ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης
Γκρο πλαν σε τέσσερα πρόσωπα
Συνέντευξη: Αντρέα Αρνολντ
Πρωταγωνίστρια από ένστικτο
Κινηματογράφος
Ερωτας είναι η αιτία
Για τα γεγονότα του Δεκέμβρη
Οταν η τέχνη βγήκε στον δρόμο
Θέατρο
Μετωπική με το παρελθόν
Το ρίσκο που αξίζει
Δημοπρασίες
Ωραία μου κυρία
Εικαστικά
Οι αντιθέσεις της ανθρώπινης φύσης
Η τελευταία πινελιά
Βιβλίο
Πιεστήρια στο φουλ
Ο προβοκάτορας της Ιστορίας
Αναγνώστες εν δράσει
Η πόλις θα σ' ακολουθεί