Έντυπη Έκδοση

Μπέζος, ένας κουρασμένος επιβήτορας

*«Δον Ζουάν» Εθνικό Θέατρο - Κεντρική Σκηνή

Ο περιβόητος Ισπανός σάτυρος, ο θεομπαίχτης, απατεώνας και βλάσφημος Δον Ζουάν, δεν υπήρξε μόνο κατακτητής γυναικών. Υπήρξε κυρίως γητευτής συγγραφέων.

Ξεκινώντας από τον λαϊκό μύθο και επιστρέφοντας μέσω της λογοτεχνίας πίσω σε αυτόν, ο Δον Ζουάν μπόρεσε να εκφράσει σε μια ενιαία ρομαντική μορφή το γοητευτικό και επικίνδυνο, το ελκυστικό και ετεροκαταστροφικό. Και συγκέντρωσε γύρω του, στην αυλή του, τους συγγραφείς που ερωτοτροπούσαν με το κρυφό και φανερό πάθος της εποχής τους.

Ο Μολιέρος, όμως, είναι αυτός που εμβάπτισε τον Δον Ζουάν σε μια κοινωνία που νιώθει πια το δέρμα της να αλλάζει κάτω από τις περούκες και το βαρύ μακιγιάζ. Με έναν μυστήριο τρόπο, απρόσμενο για κωμωδία, έκανε τον ήρωά του προπομπό των καταραμένων ποιητών που θα 'ρθούν, ικανό να προκαλεί την κόλαση και να χάνεται στις φλόγες της καθαγιασμένος. Αλλοτε ρομαντικός και άλλοτε κυνικός, παραμένει ένας αινιγματικός Δον Ζουάν, που αποφασίζει να κλειστεί στον μύθο του και να μείνει πεισματικά εκεί, αλώβητος και απροσπέλαστος, άγνωστος και ανέγγιχτος ώς το τέλος. Παράξενη πράγματι απόφαση για κάποιον που φημίζεται για το άνευ ορίων δόσιμό του στην ερωτική επαφή.

Πράγματι, ο Δον Ζουάν είναι ο ήρωας της υπαρκτικής ελευθερίας, ενάντια στους θεσμούς και τις συμβάσεις, κόντρα στον ευνουχισμένο υποκριτή Σγαναρέλο, σε πείσμα της υποτέλειας και της συμβιβαστικής τακτικής του. Αυτό, ωστόσο, που προτείνει η ανάγνωση του Αιμίλιου Χειλάκη βρίσκεται κατά τη γνώμη μου αλλού. Στηρίζεται στην εμφάνιση του Γιάννη Μπέζου. Να λοιπόν, ένας Δον Ζουάν εκτός του μύθου του, ώριμος και κουρασμένος επιβήτορας, με εμφανή αλλά κοινή, καθημερινή γοητεία. Να ένας Δον Ζουάν που αν τον βλέπαμε θα αναρωτιόμασταν ίσως με φθόνο: «Μα καλά, αυτός;...». Αήθης, αχαρακτήριστος, αταξινόμητος ο Δον Ζουάν του Μπέζου περιμένει, αν δεν ζητάει κιόλας, την ετυμηγορία της εποχής του. Την επιχειρεί πρώτα ο Σγαναρέλος, ύστερα η Ελβίρα, έπειτα οι υπόλοιποι. Του αναθέτουν από κοινού το χρέος της αποπλάνησης, της εξαπάτησης, της διακόρευσής τους.

Καθώς ο Σγαναρέλος γράφει την ιστορία τού Δον Ζουάν, αποκαλύπτει κάτι για τον ίδιο και την εποχή του. Ο Δον Ζουάν του Μπέζου θα μπορούσε από μόνος του να είναι απλώς ένας κωμικός τύπος, ένας καρδιοκατακτητής του συρμού, αν η εποχή του Μολιέρου δεν τον ήθελε να παλεύει με τις φλόγες της κόλασης και να μένει ώς το τέλος όρθιος, ικανοποιώντας τις ηθικές επιταγές μαζί με τις εσώτατες επιθυμίες της.

Προτείνει άραγε κάτι σ' εμάς σήμερα η ηδονιστική ελευθερία του; Χρειάζεται να φτάσουμε μέχρι τον Ζενέ για να αισθανθούμε ότι η πολιτεία μας τον έχει ανάγκη, όπως ο άρρωστος οργανισμός έχει ανάγκη τη φαρμακεία του δηλητηρίου. Αυτό τον Δον Ζουάν παρακολουθούμε να γίνεται στη σκηνή του Εθνικού «δημόσιο θέαμα», να ανεβαίνει στο φαντασιακό θέατρο του δικού μας κόσμου. Οταν η παράσταση τελειώσει, ο Σγαναρέλος και όλοι εμείς μαζί του μπορούμε να επιστρέψουμε στην τριβή της υλικής μας πραγματικότητας: «Τα μιστά μου!...».

Κάποιος άλλος στη θέση του Μπέζου θα έπαιζε την ερμηνεία -ο έμπειρος ηθοποιός επιλέγει την πολύσημη απουσία της. Δίπλα του ο Σγαναρέλος του Χειλάκη γίνεται ο σχολιαστής ακόλουθος με τις καταπιεσμένες ορμές και τις ετοιμοφόρετες ηθικές του. Η Ελβίρα της Αθηνάς Μαξίμου διαλύεται στην κραυγή της διαψευσμένης γυναίκας, που δεν μετανοεί για ό,τι έκανε αλλά για ό,τι έχασε.

Δεν αμφιβάλλω πως η παράσταση φανερώνει μιαν αυτοματική διάθεση πρόκλησης και, ίσως, έναν επιπόλαιο σκηνοθετικό φόρτο. Το σκηνικό όμως του Αγγελου Μέντη είναι θαυμάσιο, ένα κινούμενο, ζωντανό τοπίο που καθορίζει την ιδιωτική και δημόσια σφαίρα. Και η προβληματική του έργου είναι αληθινά ενδιαφέρουσα και τολμηρή. Στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού είναι ζήτημα αν μπορεί μια σκοτεινή κωμωδία να αναδειχθεί. Μπορεί όμως να δεχθεί -παρά τις όποιες αντιφάσεις- το βάρος της εποχής μας. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική θεάτρου
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συνέντευξη: Κάτια Ζυγούλη
«Δεν είμαι μοιραία, εξαρτώμαι από τον Σάκη»
Θέατρο
Η αρμονία της διαφορετικότητας
Μουσική
Μουσικό ταξίδι στους δρόμους της Λισαβόνας
Κριτική θεάτρου
Μπέζος, ένας κουρασμένος επιβήτορας
Εκθεση
Βαν Γκογκ: αποκάλυψη τώρα
Συνέντευξη: Χαράλαμπος Μπούρας
Να κατεδαφιστεί το παλιό Μουσείο Ακρόπολης
Χορός
Το Φεστιβάλ Καλαμάτας έχει το παλάτι του
Συνέντευξη: Γιάννης Βογιατζής
«Υποκλίνομαι σε ηθοποιούς που δεν ξέρει ο κόσμος...»