Έντυπη Έκδοση

Τέχνες & Πολιτισμός

Διαχρονικά

  • Ενας ναός... αρχαιοχριστιανικός

    Η Αγία Φωτεινή στην Αρχαία Μαντίνεια Το 1977 η παρούσα εφημερίδα έκανε μια εξόρμηση στους 52 νομούς της Ελλάδας, με ισάριθμους συντάκτες, προκειμένου να αναδειχτούν τα προβλήματά τους. Ελόγου μου χρεώθηκα την Αρκαδία, που συμβαίνει να είναι και ο νομός της γενέτειράς μου. Εγινε, νομίζω, καλή δουλειά απ' όλους μας (αν βελτιώθηκε κάτι... άλλη ιστορία...).

    Εκεί, σε μια περιδιάβαση στον κάμπο της αρχαίας Μαντίνειας, σ' ένα ξέφωτο κοντά στην Τρίπολη, βρεθήκαμε μπροστά σ' ένα περίεργο κατασκεύασμα, που προσδιοριζόταν ως ναός της Αγίας Φωτεινής. Οπου μερικά τμήματά του (τα περισσότερα) θύμιζαν αρχαίο μνημείο, άλλα χριστιανικό ναό και κάποια παραδοσιακό πετρόχτιστο κτίριο, σε μια περίεργη συνύπαρξη.

    Τότε έκανα μια απλή αναφορά. Τη θυμήθηκα όμως πρόσφατα διαβάζοντας στην, πλουσιότατη σε τοπική ύλη, τριπολιτσιώτικη μηνιάτικη εφημερίδα «Οδός Αρκαδίας» (που βγάζει ανελλιπώς εδώ και 18 χρόνια ο Νίκος Γαργαλιώνης) ένα εκτενές αφιέρωμα στον εν λόγω ναό (απ' όπου και η εικονιζόμενη φωτογραφία).

    Αξίζει, νομίζω, να αφιερώσω τα σημερινά Διαχρονικά στην Αγία Φωτεινή, καθώς, έπειτα από πολλές (συνεχιζόμενες) αντιγνωμίες είναι πλέον ένα από τα αξιοθέατα της περιοχής, ενώ αποτελεί και μια ένδειξη για το πώς δημιουργούνται και κάθονται κάποια πράγματα σε αυτό τον τόπο.

    «Αριστούργημα...», «έκτρωμα...»

    Η εισαγωγή του δημοσιεύματος της «Οδού Αρκαδίας» είναι ενδεικτική:

    «Αν δεν έχουν γραφεί για την εν Μαντινεία Αγία Φωτεινή, ένα σωρό κείμενα, άλλα υπέρ και άλλα κατά... δεκαετίες τρεις και τόσο... "Αριστούργημα", ο ένας, "έκτρωμα" ο άλλος, "θαύμα του αιώνα" ο Χαρίλαος, "τι κιτς, Θεέ μου", η Κλεονίκη, "αρχαιοπρεπές", η αρχαιολόγος, "ένα ακαθόριστο σύμπλεγμα", ο..., "το Βυζάντιο στο μεγαλείο του", ο έτερος κριτικός... Τι να πρωτοακούσεις και ποιον να πρωτοπιστέψεις...».

    Και περνάω σε συνοδευτική συνέντευξη με τον δημιουργό του έργου, που είναι ο αρχιτέκτονας (συν ζωγράφος-αγιογράφος) Κώστας Παπαθεοδώρου. Γεννημένος το 1937, με καταγωγή από το αρκαδικό Ατσίχωλο, με σπουδές σε Αθήνα, Βερολίνο και Βιέννη και επιρροές από τον ελληνοχριστιανικό και τον γερμανικό πολιτισμό, συνέλαβε, με την αποφασιστική συμβολή του Μαντινειακού Συνδέσμου, την ιδέα και ανέλαβε την κατασκευή του ναού. Συναίνεσε και ο τότε τοπικός μητροπολίτης Θεόκλητος, ο οποίος και τον θεμελίωσε το 1970. Οσο για τον νυν μητροπολίτη Αλέξανδρο: «Ισταται, θα έλεγα, ουδέτερος. Δεν μας ενοχλεί. Ισως να μην είναι και τόσο ενθουσιασμένος διότι βλέπει τα πράγματα μέσα από το δόγμα, το οποίο δόγμα έχει το γράμμα του νόμου».

    Ούτε ο ένας ούτε ο άλλος μητροπολίτης έχουν λειτουργήσει στην Αγία Φωτεινή. «Αυτό βέβαια είναι μια υποβάθμιση της Αγίας Φωτεινής. Δεν συμφωνώ μ' αυτόν τον υποβιβασμό, διότι έτσι υποβιβάζουμε ολόκληρο τον ελληνικό πολιτισμό. Οι εκκλησίες πρέπει να είναι έκθεση του πολιτισμού μας», διατείνεται ο κατασκευαστής.

    Με υλικά από λατομεία και κατεδαφίσεις οικημάτων, η εξωτερική κατασκευή τελείωσε το 1973 και τον επόμενο χρόνο συνεχίστηκε στο εσωτερικό, το τέμπλο, τα ψηφιδωτά δάπεδα, η εικονογράφηση, «που θυμίζουν λίγο την αρχαιότητα», από τον ίδιο τον Παπαθεοδώρου. Και υπάρχουν ακόμα κάποιες εκκρεμότητες (ένα φρέαρ παραέξω, ένα ηρώο, ο αύλειος χώρος).

    Γιατί Αγία Φωτεινή; «Η Αγία Φωτεινή είναι μια σύζευξη της Αρχαίας Ελλάδας με το χριστιανικό πνεύμα και ενδυνάμωση του χριστιανικού πνεύματος από την Αρχαία Ελλάδα (...). Αυτή η Αγία, που ονομάστηκε από τον Χριστό Φωτεινή, είναι η γυναίκα από τη Σαμάρεια, που στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο συνομιλεί με τον Χριστό στο φρέαρ του Ιακώβ».

    Και αρχαίοι σειληνοί

    Υπήρξαν και αρχαία ευρήματα στις εκσκαφές για τη θεμελίωση: Ενα ολόγλυφο ανάγλυφο με σειληνούς, που παραδόθηκε στην Αρχαιολογική Υπηρεσία, καθώς κι ένα μικρό αρχιτεκτόνημα. Ας σημειωθεί άλλωστε ότι εκεί κοντά βρίσκεται και το Αρχαίο Θέατρο Ορχομενού, όπου έχουν δοθεί και κάποιες παραστάσεις.

    Γράφει σε πόνημά του ο Παπαθεοδώρου: «Είχα υπέροχους βοηθούς από τα μέρη της Αρκαδίας και ήμουν από πάνω τους όλη την ημέρα. Δουλεύαμε από πολύ πρωί ώς αργά το απόγευμα. Κοιμόμασταν έξω από τον ναό σε αυτοσχέδιες καλύβες. Μάλιστα, όταν ζωγράφιζα και έφτιαχνα τα ψηφιδωτά δάπεδα μόνος μου κοιμόμουν μέσα στον ναό, όπου με ξυπνούσαν οι κουκουβάγιες και οι βάτραχοι από τις γύρω λίμνες».

    Και πιο κάτω: «Σε όλο το έργο έδινα μια πνοή παλαιότητας, για να είναι μεν καινούργιο, να αποπνέει όμως και τη χαρά των αναμνήσεων από την ιστορία, κυρίως δε την ελπίδα ότι ο κόσμος μπορεί ακόμη και σήμερα να ζωογονηθεί από μια καινούργια αρχαιότητα». *

    Ετσι & αλλιώς

    Στις 12 του περασμένου Δεκεμβρίου αναφερόμουν στα «Διαχρονικά» στον συγγραφέα Βαγγέλη Κατσάνη και στο θεατρικό του έργο «Οταν οι Ατρείδες», που ενώ είχε εγκριθεί να παιχτεί το καλοκαίρι του 1964 στο Ηρώδειο, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, απαγορεύτηκε από την κυβέρνηση επειδή έθιγε τον θεσμό της βασιλείας. «Ηταν η τελευταία χαρά που του δόθηκε, γιατί την επομένη, 13 Δεκεμβρίου, πέθανε...», με πληροφόρησε την περασμένη εβδομάδα η σύζυγός του.

    Εμεινα εμβρόντητος για το αναπάντεχο τέλος -στα 74 του, από ανακοπή- του σημαντικού αυτού συγγραφέα, που έφυγε όπως έζησε: διακριτικά και αθόρυβα (ούτε καν μια αναφορά στα Μ.Ε.). Του οφείλω κάτι περισσότερο, ένα από τα κοντινά Σάββατα, εν όψει και μιας εκδήλωσης που του ετοιμάζεται.

    ***

    Αρκετές οι αντιδράσεις για το διπλανό, το προπερασμένο Σάββατο, θέμα, το σχετικό με τους ανεφάρμοστους νόμους για τις ξενόγλωσσες επιγραφές και ονομασίες σε ελληνικές επιχειρήσεις και προϊόντα. Η πιο χαρακτηριστική, από τον διευθυντή της δεκαπενθήμερης εφημερίδας «Αντιφωνητής» της Θράκης. Κώστα Καραΐσκο, ο οποίος αναφέρει ότι εδώ και πέντε χρόνια έχουν κάνει παρεμβάσεις στους Δήμους Κομοτηνής και Αλεξανδρούπολης για την εφαρμογή των εν λόγω νόμων, αλλά μάταια. Δεν έχει γίνει δηλαδή τίποτε από αυτούς που είναι υποχρεωμένοι να τους τηρούν. Καλά τα λέμε, λοιπόν, αλλά φωνή βοώντος...

    Παιδιά είχαμε διαβάσει στα «Κλασικά Εικονογραφημένα» τον «Αόρατο άνθρωπο» του Ουέλς -και αργότερα σε βιβλίο. Και τώρα ιδού, κυκλοφορεί σε μετάφραση Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη, σε επιμέλεια Ν.Δ. Τριανταφυλλόπουλου και Λαμπρινής Τριανταφυλλοπούλου, με τίτλο «Ο Αόρατος» (εκδ. Κίχλη). Το ανακάλυψαν οι προαναφερόμενοι ερευνητές (ο Ν.Δ. Τριανταφυλλόπουλος είναι, ως γνωστόν, ο επιμελητής των «Απάντων» του Παπαδιαμάντη), έπειτα από επίμονη έρευνα, καθότι ανυπόγραφο, στα αρχεία της εφημερίδας «Αστυ», όπου δημοσιεύθηκε το 1901 σε συνέχειες. Για τους λάτρεις του συγγραφέα της «Φόνισσας» είναι μια επιπλέον απόλαυση καθώς, όπως επισημαίνουν, «διατηρεί απαραμείωτη τη χάρη της παπαδιαμαντικής γραφής».

    ΣΗΜ.: «Πώς είσαι;» «Στο νομίζειν»

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συνέντευξη: Κάτια Ζυγούλη
«Δεν είμαι μοιραία, εξαρτώμαι από τον Σάκη»
Θέατρο
Η αρμονία της διαφορετικότητας
Μουσική
Μουσικό ταξίδι στους δρόμους της Λισαβόνας
Κριτική θεάτρου
Μπέζος, ένας κουρασμένος επιβήτορας
Εκθεση
Βαν Γκογκ: αποκάλυψη τώρα
Συνέντευξη: Χαράλαμπος Μπούρας
Να κατεδαφιστεί το παλιό Μουσείο Ακρόπολης
Χορός
Το Φεστιβάλ Καλαμάτας έχει το παλάτι του
Συνέντευξη: Γιάννης Βογιατζής
«Υποκλίνομαι σε ηθοποιούς που δεν ξέρει ο κόσμος...»