Έντυπη Έκδοση

Τέχνες & Πολιτισμός

Βίοι και Πολιτείες

  • Μπρίνγιαρ Λία

    Πιο πολύπλοκη και επικίνδυνη η Αλ Κάιντα απ' ό,τι πιστεύουμε

    Η Αλ Κάιντα κάνει πάλι την εμφάνισή της. Είναι όμως η ίδια οργάνωση που εκτέλεσε το χτύπημα της 11/9; Ποια είναι σήμερα η μορφή και η ισχύς της; Ο Νορβηγός ερευνητής Μπρίνγιαρ Λία, από τους καλύτερους γνώστες του τρομοκρατικού φαινομένου, εξηγεί τον μετασχηματισμό τής Αλ Κάιντα

    Δικής του έμπνευσης ήταν ο χριστουγεννιάτικος εφιάλτης που έζησαν οι επιβάτες της πτήσης; Αυτό ισχυρίζεται ο ηγέτης της οργάνωσης, σε ηχογραφημένο μήνυμά του που μεταδόθηκε πριν από μια εβδομάδα από το δίκτυο Αλ Τζαζίρα. Αν και η αυθεντικότητα του μηνύματος δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί, το πιθανότερο είναι ότι πράγματι στον Μπιν Λάντεν ανήκει η φωνή που αναλαμβάνει την ευθύνη και απευθύνεται στον πρόεδρο τον ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα, απειλώντας ότι θα συνεχιστούν οι επιθέσεις εναντίον αμερικανικών στόχων.

    Είναι τα πράγματα έτσι όπως ο Μπιν Λάντεν θέλει να πιστέψουν οι συμπαθούντες την οργάνωση στη Μέση Ανατολή και τη Νοτιοανατολική Ασία; Εκείνο που αξίζει να μας απασχολήσει, είναι ότι πρόκειται για την πρώτη διεθνή απόπειρα μιας από τις παραφυάδες της Αλ Κάιντα, λέει ο Μπρίνγιαρ Λία, επικεφαλής της έρευνας για τη διεθνή τρομοκρατία και την παγκόσμια τζιχάντ στο Νορβηγικό Κέντρο Αμυντικών Ερευνών. Συγγραφέας της βιογραφίας του Αμπού Μασάμπ Αλ-Σουρί -του «πιο διάσημου άγνωστου θεωρητικού της Αλ Κάιντα», όπως έχει χαρακτηριστεί- που θεωρείται από τις σημαντικότερες μελέτες πάνω στο φαινόμενο της παγκόσμιας τζιχάντ.

    Για πολλούς η ερώτηση είναι απλή: Υπάρχει μια κοσμοθεωρία της Αλ Κάιντα;

    «Ναι, υπάρχει. Το σημαντικότερο για την Αλ Κάιντα είναι να ενώσει τους μουσουλμάνους όλου του κόσμου κάτω από τη σημαία της τζιχάντ. Με τον όρο τζιχάντ, εννοούν τον ένοπλο αγώνα ενάντια κυρίως στη Δύση αλλά και ενάντια στα καθεστώτα του μουσουλμανικού κόσμου τα οποία θεωρούν ότι δεν κυβερνούν σύμφωνα με τους κανόνες του Ισλάμ. Σύμφωνα με το βασικό ιδεολογικό δόγμα της Αλ Κάιντα, το Ισλάμ δέχεται επίθεση -ο ισλαμικός κόσμος βρίσκεται υπό άμεση στρατιωτική κατοχή από δυνάμεις των σταυροφόρων, των απίστων ή των αποστατών- και η μόνη ρεαλιστική απάντηση σε αυτή την επίθεση είναι η τζιχάντ».

    Είναι κοινός τόπος ότι η επιχειρησιακή ικανότητα της Αλ Κάιντα έχει περιοριστεί σημαντικά. Υπάρχουν, όμως, αναλυτές οι οποίοι θεωρούν ότι, αντιθέτως, σήμερα είναι πιο επικίνδυνη καθώς έχουν προκύψει πολλές παραφυάδες της. Τι από τα δύο ισχύει;

    «Υπάρχει μια ολόκληρη συζήτηση γύρω από την ισχύ της Αλ Κάιντα, αλλά νομίζω ότι σημασία έχει η οπτική γωνία μας. Μπορούμε να περιγράψουμε την Αλ Κάιντα σαν τρία ξεχωριστά, αλλά διαπλεκόμενα φαινόμενα. Πρώτα έχουμε την ηγεσία που βρίσκεται στα σύνορα Αφγανιστάν-Πακιστάν. Επειτα έχουμε τις παραφυάδες στο Ιράκ, την Υεμένη, το ισλαμικό Μπαγκρέμπ, ή άλλες οργανώσεις που δεν χρησιμοποιούν το όνομά της, αλλά παρ' όλα αυτά συνδέονται ή είναι ιδεολογικά συγγενείς με την Αλ Κάιντα - όπως είναι η Φατάχ αλ Ισλάμ στον Λίβανο ή η Αλ Σαμπάμπ στη Σομαλία. Και τέλος, σε ένα άλλο επίπεδο, έχουμε την Αλ Κάιντα ως κίνημα -αναφέρομαι στους συμπαθούντες την Αλ Κάιντα σε ολόκληρο τον κόσμο. Υπάρχει μια πολυπληθής ομάδα από ανθρώπους με πολύ χαλαρούς δεσμούς μεταξύ τους, οι οποίοι ωστόσο έχουν μεγάλη σημασία για την Αλ Κάιντα, καθώς συγκροτούν πυρήνες υποστήριξής της. Αυτό, λοιπόν, που έχει ενδιαφέρον σήμερα είναι ότι η ηγεσία της οργάνωσης είναι αναμφισβήτητα πιο αδύναμη από ό,τι ήταν πριν από πολύ λίγα χρόνια».

    Αυτό σε τι οφείλεται;

    «Οφείλεται και στα οικονομικά προβλήματα, αλλά και στις απώλειες που έχουν υποστεί από τις αμερικανικές επιθέσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών στο Πακιστάν. Η Αλ Κάιντα έχει χάσει έτσι πολλά από τα μεσαία στελέχη της. Αυτός είναι ένας ακόμη λόγος για τον οποίο έχουν ενισχύσει το ρόλο τους τα παρακλάδια της οργάνωσης -για την ακρίβεια, αυτές οι θυγατρικές είναι πλέον πιο σημαντικές από την Αλ Κάιντα στο σύνολό της. Ειδικά η Αλ Κάιντα της Αραβικής Χερσονήσου, όπως και του Μαγκρέμπ. Αυτές οι παραφυάδες τής οργάνωσης πέυχαν όχι μόνο να επιβιώσουν και να ανασυνταχθούν, αλλά και να ενισχύσουν πολύ τη δύναμή τους».

    Πόσο ανεξάρτητες είναι αυτές οι παραφυάδες από την κεντρική ηγεσία;

    «Ολες αυτές οι θυγατρικές βρίσκονται σε επαφή με το κέντρο, αλλά η συχνότητα ποικίλλει από ομάδα σε ομάδα. Το θεωρώ απίθανο να λειτουργούν εντελώς ανεξάρτητα. Εκείνο που πρέπει να προσέξουμε είναι ότι την 11η Σεπτεμβρίου του 2001 όλες αυτές οι θυγατρικές είτε ήταν ανύπαρκτες είτε έπαιζαν πολύ περιθωριακό ρόλο. Σήμερα αυτά τα παραρτήματα, ας πούμε, της Αλ Κάιντα είναι πάρα πολύ πιο σημαντικά. Και είναι ακριβώς αυτά που θα εξασφαλίσουν την επιβίωσή της με τη μία ή την άλλη μορφή, ακόμη και στην περίπτωση που η σημερινή ηγεσία εκλείψει. Αυτή η οριζόντια ανάπτυξη της Αλ Κάιντα είναι που προκαλεί ανησυχία. Από την άλλη, είναι φανερό ότι στην Αίγυπο και το Πακιστάν η οργάνωση παρουσιάζει κάμψη».

    Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι πια σε θέση να φέρει σε πέρας μαζικά τρομοκρατικά χτυπήματα; Παρά την αποτυχημένη απόπειρα των Χριστουγέννων;

    «Απόπειρα που απέτυχε από καθαρή τύχη. Εκείνο που έχει ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι σχεδιάστηκε και οργανώθηκε από την Αλ Κάιντα της Υεμένης. Μέχρι τώρα δεν είχαμε δει τέτοιου είδους διεθνή τρομοκρατική επίθεση από παραφυάδα της Αλ Κάιντα. Οι περισσότερες κατά τόπους οργανώσεις επιχειρούν εντός των συνόρων της χώρας όπου έχουν την έδρα τους ή σε γειτονικά κράτη. Αυτό ήταν το τυπικό επιχειρησιακό μοτίβο της Αλ Κάιντα στην Αραβική Χερσόνησο, στο Ιράκ, το Μαγκρέμπ. Αυτό το τελευταίο χτύπημα, λοιπόν, εναντίον ενός δυτικού στόχου είναι μια νέα εξέλιξη».

    Τι σηματοδοτεί αυτή η εξέλιξη για τη δράση της Αλ Κάιντα;

    «Η Αλ Κάιντα αναγκάστηκε να μετασχηματιστεί προκειμένου να επιβιώσει σε ένα πολύ εχθρικό προς αυτήν περιβάλλον ασφαλείας. Η ικανότητά της να επιβιώνει οφείλεται ακριβώς σε αυτή την ευελιξία. Ηταν εντελώς διαφορετική στο ξεκίνημά της, το 1988. Τα πρώτα χρόνια η Αμερική δεν βρισκόταν στην κορυφή της λίστας με τους εχθρούς της οργάνωσης. Δεν ήταν παρά το 1996-1998 που κήρυξε ανοιχτά τον πόλεμο στις ΗΠΑ. Κι εκείνο που συνέβη μετά την 11/9 ήταν ότι κατάφερε να μετατρέψει τοπικές και περιφερειακές ένοπλες οργανώσεις σε θυγατρικές της. Αυτή η εξέλιξη είναι που θα κάνει την Αλ Κάιντα να συνεχίσει να μας απασχολεί και στο μέλλον: η ικανότητά της να κεφαλαιοποιεί τις κατά τόπους εντάσεις και να τις στρέφει ενάντια στους δικούς της εχθρούς. Ωστόσο, από εδώ και πέρα δεν θα είναι το ίδιο εύκολο να παρουσιάζει τις ΗΠΑ ως τον πανταχού παρόντα και παντοδύναμο εχθρό. Στην περίπτωση χωρών όπως, για παράδειγμα, η Σομαλία, μπορεί η οργάνωση να εξακολουθεί την αντιαμερικανική ρητορική, όμως ο εχθρός της είναι η προσωρινή κυβέρνηση της χώρας και η Αιθιοπία. Υπάρχει ένα όριο στην ικανότητα που έχει η Αλ Κάιντα να εξάγει με επιτυχία την άποψή της για τον κόσμο. Αυτό που πιστεύω ότι θα δούμε στο μέλλον είναι ένα πολύ πιο πολυπρόσωπο κίνημα της Αλ Κάιντα. Αλλά οι παραφυάδες θα συνεχίσουν να διαφέρουν πολύ μεταξύ τους -για παράδειγμα η Αλ Κάιντα της Αλγερίας είναι πολύ διαφορετική από την οργάνωση στην Υεμένη. Η συνοχή αυτού του συνεταιρισμού όσο πάει και θα μειώνεται. Σε αυτό θα συνέτεινε ακόμη περισσότερο μια απόφαση των ΗΠΑ να αποχωρήσουν από το Ιράκ και το Αφγανιστάν και να αρχίσουν να ασκούν την εξωτερική πολιτική τους στην περιοχή μέσω των συμμάχων τους εκεί».

    Ο μετασχηματισμός της Αλ Κάιντα πώς έχει επιδράσει στην τακτική τής οργάνωσης να στρατολογεί νέα μέλη στη Δύση;

    «Η Αλ Κάιντα στρατολογούσε στη Δύση ήδη πολύ πριν από την 11/9. Και συνεχίζει. Δεν μπορώ να πω με βεβαιότητα αν έχει αυξηθεί ή όχι ο αριθμός των ανθρώπων που στρατολογούνται. Πάντως, η πλειονότητα των ανδρών που στρατολογούνται έχουν την πρόθεση να πάρουν μέρος στην τζιχάντ στον ισλαμικό κόσμο, όχι στη Δύση. Και έχω την εντύπωση ότι το είδος της εκπαίδευσης που τους παρέχεται σήμερα στα σύνορα Πακιστάν - Αφγανιστάν δεν είναι της ίδιας ποιότητας με την εκπαίδευση που έκανε στα μέλη της η Αλ Κάιντα πριν από την 11/9. Επειτα, μην ξεχνάτε ότι δεν αισθάνονται απόλυτα ασφαλείς με όσους στρατολογούν - φοβούνται τους κατασκόπους. Αλλωστε οι πληροφορίες που έχουμε για την Αλ Κάιντα δεν προέρχονται αποκλειστικά από συλλήψεις, παρακολουθήσεις και δορυφόρους. Καμία τρομοκρατική οργάνωση δεν είναι απολύτως αδιαπέραστη».

    Ο Αμπού Αλ Σουρί -ο αρχιτέκτονας της παγκόσμιας τζιχάντ, όπως τον αποκαλείτε στο βιβλίο που γράψατε για αυτόν- είναι ένας θεωρητικός της Αλ Κάιντα που δεν ανταποκρίνεται στο στερεότυπο του φονταμενταλιστή αγωνιστή της τζιχάντ. Αντιθέτως, αποκαλύπτεται ως ένας διανοούμενος με πολύ αναλυτική και εκλεπτυσμένη σκέψη. Είναι εξαίρεση;

    «Αν κανείς μελετήσει τις βιογραφίες πολλών από τους θεωρητικούς και τους σχεδιαστές της στρατηγικής τής τζιχάντ, θα διαπιστώσει ότι πολλοί ανάμεσά τους δεν έχουν καμία σχέση με τους στενόμυαλους φανατικούς που έχουμε στο νου μας. Η περίπτωση ενός διανοουμένου όπως ο Αλ Σουρί αποδεικνύει ότι το κίνημα της Αλ Κάιντα είναι πολύ ευρύτερο και πολύπλοκο από ό,τι τείνουμε να πιστεύουμε. Πολλοί και διαφορετικοί τύποι ανθρώπων μπορούν να βρουν τη θέση τους μέσα σε μια οργάνωση σαν την Αλ Κάιντα. Δεν μιλάμε, όπως πολλοί φαντάζονται, για χιλιάδες υποταγμένα μέλη που ακολουθούν πιστά τον ηγέτη τους. Δεν είναι καμιά θρησκευτική σέχτα η Αλ Κάιντα. Εχει στις τάξεις της πρόσωπα με πολύ ισχυρές απόψεις, τις οποίες εκφράζουν ανοιχτά».

    Αρα, ακόμη και η σύλληψη του Οσάμα Μπιν Λάντεν δεν πρόκειται να σημάνει και την αρχή του τέλους της.

    «Οχι, δεν θα είναι το τέλος της. Ωστόσο, το πλήγμα θα είναι πολύ βαρύ αν η οργάνωση χάσει έναν από τους δύο ηγέτες της. Ειδικά ο Μπιν Λάντεν, είναι σύμβολο. Είναι ο νούμερο ένα καταζητούμενος στον πλανήτη, οι Αμερικανοί χρόνια τώρα πασχίζουν να τον συλλάβουν και εκείνος διαφεύγει. Κάτι που για πολλούς αποτελεί μυστήριο».

    Αποτελεί και για εσάς μυστήριο το γεγονός ότι παραμένει ασύλληπτος;

    «Νομίζω ότι το γεγονός ότι διαφεύγει είναι μια τρανταχτή απόδειξη ότι η Αλ Κάιντα είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια μικρή ομάδα φανατικών. Πίσω από την Αλ Κάιντα υπάρχει ένα ευρύ κίνημα συμπαθούντων, οι οποίοι δεν είναι πρόθυμοι να συνεργαστούν με τις πακιστανικές αρχές ή τους Αμερικανούς, άνθρωποι που εύχονται ή ελπίζουν να συνεχίσει να υπάρχει η οργάνωση. Ειδικά στο Πακιστάν, αυτό θα έλεγα ότι είναι φανερό».

    Λέτε δηλαδή ότι η Αλ Κάιντα είναι μια οργάνωση με την οποία θα πρέπει να συνηθίσουμε να ζούμε;

    «Ναι, έτσι θα το διατύπωνα. Δεν υπάρχει τρόπος να εξαφανίσουμε οριστικά τις τρομοκρατικές οργανώσεις - ή έστω δεν υπάρχει τρόπος τον οποίο θα θέλαμε στις δημοκρατίες να δοκιμάσουμε. Πρέπει να μάθουμε να διαχειριζόμαστε την κατάσταση και να προστατευόμαστε χωρίς να κάνουμε συμβιβασμούς στις πολιτικές ελευθερίες μας. Είναι πολύ σημαντικό να καταφέρουμε να περιγράψουμε και να αναλύσουμε τους κινδύνους με αντικειμενικότητα, αποφεύγοντας να υπερβάλουμε το μέγεθος της απειλής». *

    Info:

    Brynjar Lia, «Architect of Global Jihad. The Life of Al-Qaida Strategist Abu Mas'ab al-Suri», Columbia University Press

    «Εχει ικανότητα να πουλά ένα απλοϊκό μήνυμα»

    Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη αναφορά της Αμερικανικής Στρατιωτικής Ακαδημίας, το 85% των θυμάτων της Αλ Κάιντα στον κόσμο, μεταξύ 2004-2008, δεν ήταν Δυτικοί. Εξάλλου όλοι οι αναλυτές της τρομοκρατίας παρατηρούν ότι τα περισσότερα θύματα της οργάνωσης είναι μουσουλμάνοι. Αυτό πώς έχει επιδράσει στην απήχηση της οργάνωσης στον ισλαμικό κόσμο;

    «Της έχει στοιχίσει σε ένα βαθμό, αλλά υπάρχει μια παραδοχή μεταξύ των ανθρώπων που διάκεινται φιλικά προς την οργάνωση, ότι πολλοί από τους μουσουλμάνους που δολοφονούνται είναι αποστάτες. Οταν δολοφονεί πολίτες, η Αλ Κάιντα προβάλλει τον ισχυρισμό ότι δούλευαν για τους Αμερικανούς. Αλλοτε χρησιμοποιούν το επιχείρημα ότι τα αθώα θύματα έτυχε να βρίσκονται στο λάθος μέρος τη λάθος ώρα, αλλά είναι μάρτυρες και θα πάνε στον παράδεισο. Επίσης, λένε ότι ο εχθρός τους σκοτώνει ακόμη περισσότερους αμάχους. Τέλος, μην ξεχνάτε ότι τα στοιχεία για τον αριθμό, τη θρησκευτική πίστη και την εθνικότητα των θυμάτων δημοσιεύονται κατά κύριο λόγο στη Δύση. Δεν θα ήμουν, λοιπόν, καθόλου σίγουρος για τη βαρύτητα που έχουν μεταξύ των ανθρώπων που συμπαθούν την Αλ Κάιντα. Σήμερα, στο μεταξύ, αποφεύγουν να βιντεοσκοπούν αποκεφαλισμούς ομήρων ή εκτελέσεις συνεργατών. Και πρόσφατα έχω δει προπαγανδιστικά βίντεο στα οποία παρακολουθούμε τον σχεδιασμό, υποτίθεται, μιας επίθεσης που ακυρώνεται την τελευταία στιγμή προκειμένου, όπως λένε, να μην προκαλέσουν θύματα μεταξύ των αμάχων».

    Αναφέρεστε κάθε τόσο στους συμπαθούντες την Αλ Κάιντα. Τι είναι αυτό που την καθιστά συμπαθή στα μάτια τους;

    «Εχω γράψει σχετικά με τους λόγους για τους οποίους πολλοί άνθρωποι βρίσκουν ελκυστική την ιδεολογία της Αλ Κάιντα. Θεωρώ, λοιπόν, ότι υπάρχουν δυο - τρία στοιχεία που παίζουν καθοριστικό ρόλο. Το ένα είναι ο λαϊκισμός που χαρακτηρίζει τη γλώσσα της Αλ Κάιντα. Το μήνυμα της Αλ Κάιντα είναι πολύ απλοϊκό: το Ισλάμ δέχεται επίθεση. Αυτό είναι το μήνυμα, τόσο απλό. Νομίζω ότι δύσκολα θα βρει κανείς πολλούς μουσουλμάνους που διαφωνούν με αυτήν τη θέση. Μπορεί να μη συμφωνούν απολύτως, αλλά θα έλεγα ότι οι περισσότεροι θα συμφωνούσαν ότι σε πολλά μέρη του κόσμου οι μουσουλμάνοι υποφέρουν. Υποφέρουν είτε από αυταρχικά καθεστώτα είτε εξαιτίας δυτικών παρεμβάσεων είτε από τον συνδυασμό τους. Το δεύτερο στοιχείο αφορά την αποδεδειγμένη ικανότητα της οργάνωσης να πουλήσει αυτό το μήνυμα μέσω της επιδέξιας χρήσης των μίντια».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συνέντευξη: Κάτια Ζυγούλη
«Δεν είμαι μοιραία, εξαρτώμαι από τον Σάκη»
Θέατρο
Η αρμονία της διαφορετικότητας
Μουσική
Μουσικό ταξίδι στους δρόμους της Λισαβόνας
Κριτική θεάτρου
Μπέζος, ένας κουρασμένος επιβήτορας
Εκθεση
Βαν Γκογκ: αποκάλυψη τώρα
Συνέντευξη: Χαράλαμπος Μπούρας
Να κατεδαφιστεί το παλιό Μουσείο Ακρόπολης
Χορός
Το Φεστιβάλ Καλαμάτας έχει το παλάτι του
Συνέντευξη: Γιάννης Βογιατζής
«Υποκλίνομαι σε ηθοποιούς που δεν ξέρει ο κόσμος...»