Έντυπη Έκδοση

Αναπαράσταση ενός εγκλήματος

Μια πρωτότυπη παράσταση κι ένα βιβλίο μάς μεταφέρουν στη Θεσσαλονίκη και συγχρόνως πίσω στο χρόνο. Το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος ετοιμάζεται να αναπαραστήσει στο δρόμο τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη, ενώ από τις εκδόσεις «Επίκεντρο» μόλις κυκλοφόρησε το αφήγημα του Γιώργου Αναστασιάδη «Το παλίμψηστο του αίματος».

Γιατρός, βαλκανιονίκης στο άλμα εις μήκος, βουλευτής της ΕΔΑ από το 1961, ιδρυτικό μέλος και αντιπρόεδρος της Ελληνικής Επιτροπής για τη Διεθνή Υφεση και Ειρήνη, ο Λαμπράκης είχε αναπτύξει έντονη πολιτική δραστηριότητα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Μόλις ένα μήνα πριν από τη δολοφονία του, παρά την απαγόρευση της αστυνομίας, είχε πραγματοποιήσει την 1η μαραθώνια πορεία ειρήνης, ενώ παρακρατικοί τον έσπρωχαν και τον έβριζαν. Συνελήφθη, κρατήθηκε, έγινε πρόσωπο της ημέρας στον ξένο τύπο.

Στις 22 Μαΐου του 1963 παρίσταται σε εκδήλωση που διοργανώνει στη Θεσσαλονίκη η Επιτροπή για τη Διεθνή Υφεση και Ειρήνη. Η πρόσφατη επίσκεψη του Ντε Γκολ είχε γεμίσει την πόλη αστυνομικούς, ένστολους ή με πολιτικά. Στη γωνία Ερμού και Βενιζέλου ένας από τους διάσπαρτους παρακρατικούς, τον χτυπά με ρόπαλο στο κεφάλι και τον τραυματίζει ελαφρά. Οι αστυνομικοί αδιαφορούν μέσα σε διάχυτη αντικομμουνιστική υστερία.

Η ομιλία τελειώνει, ο Λαμπράκης βγαίνει με ελάχιστους συντρόφους του, αλλά η αστυνομία κλειδώνει μέσα τους υπόλοιπους. Ο βουλευτής κατευθύνεται πεζός στα γραφεία της ΕΔΑ στην πλατεία Αριστοτέλους, όταν ένα τρίκυκλο πέφτει πάνω του και οι δυο επιβάτες τον χτυπούν με λοστό και σιδερογροθιά. Ο παρευρισκόμενος Μανόλης Χατζηαποστόλου, ο περίφημος «Τίγρης», σαλτάρει στο τρίκυκλο καθώς εκείνο φεύγει φρενιασμένα και συμπλέκεται με τους δυο τραμπούκους, Μανόλη Εμμανουηλίδη και Σπύρο Γκοτζαμάνη, ώσπου ένας ανύποπτος τροχονόμος το σταματά και τους συλλαμβάνει. Στις τέσσερις μέρες που μεσολαβούν μέχρι τον θάνατο του Λαμπράκη στο νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ, πλήθος κόσμου συρρέει στο νοσοκομείο απ' την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Σύντροφοί του, συνδικαλιστές, μέλη του κινήματος ειρήνης, ο Μίκης Θεοδωράκης.

Την κηδεία του βουλευτή παρακολουθούν στην Αθήνα 500 χιλιάδες διαδηλωτές. Οι σκανδαλώδεις αποκαλύψεις για τη συμμετοχή της αστυνομίας οδηγούν την κυβέρνηση Καραμανλή σε παραίτηση 20 μέρες μετά. Τον Σεπτέμβριο του 1963 ο ανακριτής Χρήστος Σαρτζετάκης και ο εισαγγελέας Παύλος Δελαπόρτας, εκτός από την καταδίκη των Γκοτζαμάνη και Εμμανουηλίδη, διατάζουν την προφυλάκιση ανώτατων αξιωματικών της χωροφυλακής γελοιποιώντας τα επιχειρήματα περί «τροχαίου». Στις εκλογές του Νοεμβρίου η Ενωση Κέντρου σχηματίζει κυβέρνηση και ιδρύεται η «Νεολαία Λαμπράκη» με πρόεδρο τον Θεοδωράκη. Η υπόθεση της δολοφονίας έγινε από τον Βασίλη Βασιλικό μυθιστόρημα, το περίφημο «Ζ». Το 1969 μεταφέρεται από τον Κώστα Γαβρά στον κινηματογράφο, με τους Ιβ Μοντάν, Ζαν Λουί Τρεντινιάν, Ειρήνη Παπά και προβάλλεται σ' όλο τον κόσμο, ενώ η μουσική του Μίκη ακούγεται παντού.

Η παράσταση του ΚΘΒΕ, στα ίχνη των Ρίμινι Πρότοκολ, βασίζεται σε 100 εθελοντές που θα αναζητηθούν στις 120 θεατρικές ομάδες της πόλης, τις δραματικές σχολές, τα πανεπιστήμια. Με σχετικές άδειες από την αστυνομία και τον δήμο, το δρώμενο θ' ακολουθήσει τα γεγονότα εκείνης της ημέρας. Σε μεγάλες οθόνες στους δρόμους του κέντρου θα προβάλλεται αρχειακό υλικό και εικόνες από την επιτόπου αναπαράσταση. Το κοινό θα συμμετάσχει στο θέαμα ακολουθώντας τους ηθοποιούς. Θα καταλήξουν σε ολονυχτία στο ΑΧΕΠΑ, όπου θα συμμετάσχουν μουσικά συγκροτήματα, ενώ ηθοποιοί θα απαγγέλλουν ποίηση. Θα ακουστούν πολιτικά αλλά και πολυφωνικά τραγούδια από γυναίκες της Βόρειας Ελλάδας.

Ομως στην... ευάλωτη εθνικιστικά Θεσσαλονίκη ποιες δονήσεις μπορεί να προκαλέσει η αναβίωση της μνήμης από τη δολοφονία του Λαμπράκη; Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του ΚΘΒΕ Σωτήρης Χατζάκης πιστεύει ότι η πόλη είναι έτοιμη να συμφιλιωθεί και να επουλώσει παλιές πληγές:

«Δεν πρέπει να ξεχνάμε τις συνθήκες που γέννησαν τον φόβο για τον "από βορρά κίνδυνο"σ, από την εποχή ακόμα των μακεδονικών αγώνων. Η πόλη θέλει να ξαναβρεί την πολυπολιτισμικότητά της χωρίς να χάσει την εθνική της συνείδηση. Θέλει να βγάλει τους σκελετούς απ' την ντουλάπα και να την αερίσει... Να σπάσει το ταμπού αυτού του επικού, ακροδεξιού κλίματος που δεν πρόσφερε τίποτα στους Θεσσαλονικείς. Η παράσταση απευθύνεται σ' όλους τους πολίτες, κυρίως στους νέους. Να ξέρουν το πώς και γιατί, ώστε να συνειδητοποιήσουν το νόημα της ειρήνης. Γιατί και σήμερα έχουμε στρατεύματα στη Βοσνία, το Αφγανιστάν και αλλού».

Την ιστορία της πόλης περιδιαβαίνει και ο καθηγητής και συγγραφέας Γ. Αναστασιάδης στο βιβλίο του «Το παλίμψηστο του αίματος», φωτίζοντας πολιτικές δολοφονίες και εκτελέσεις στο πέρασμα του αιώνα, με σημείο εκκίνησης τη δολοφονία του βασιλιά Γεωργίου Α' το 1913. Στέκεται στις εκτελέσεις του Μεσοπολέμου, τους δολοφονημένους διαδηλωτές στο κέντρο της πόλης στις απεργίες του '36, τα σκοτεινά χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου, τον αφανισμό 50 χιλιάδων Εβραίων της πόλης, τις αθρόες εκτελέσεις στους χώρους γύρω από το Γεντί Κουλέ και το στρατόπεδο Παύλου Μελά. Κυρίαρχη θέση έχει επίσης η δολοφονία του αμερικανού δημοσιογράφου Τζορτζ Πολκ, με την μετέπειτα κατασκευή ενόχων από τις αστυνομικές αρχές.

Πρόθεση του συγγραφέα, η αναζωογόνηση της ιστορικής μνήμης: «Κάποτε πρέπει να ξεπεράσουμε τα φαντάσματα της "εποχής των δολοφόνων" όχι φυσικά με την λήθη και την "μπουλντόζα της λησμονιάς" αλλά με την δημιουργική επίγνωση ότι όλα αυτά τα γεγονότα που ακόμη μας στοιχειώνουν, έχουν ενσωματωθεί πλέον στην καθημερινή ζωή και μας εγκαλούν για περισσότερη εγρήγορση και αντίσταση στους νεοβάρβαρους που απειλούν την σκέψη και την ψυχή μας». 7

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Θέατρο
Σχετικά θέματα: Θέατρο
Θέατρο και εξουσία: Επικίνδυνες σχέσεις
Η Κάλλας των άλλων
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Αρχιτεκτονική
Ταξίδι μέσα από τα αρχιτεκτονικά σχέδια
Αφιέρωμα
Τα μνημεία δεν είναι παρελθόν
Η γοητεία του μπετόν στο Μπενάκη
Η ελπίδα έρχεται πεζή
Η «φούσκα» του Ψυρρή
Αθήνα: νέες ιδέες για παλιά προβλήματα
Αφ' υψηλού
Βιβλίο
Λεβέντης ή καιροσκόπος;
Οταν δύει ο ήλιος
Θέατρο
Θέατρο και εξουσία: Επικίνδυνες σχέσεις
Η Κάλλας των άλλων
Αναπαράσταση ενός εγκλήματος
Κινηματογράφος
Ο σκηνοθέτης των γυναικών
Μουσική
Σκυτάλη στη σόουλ
Συντήρηση έργων τέχνης
Η έμπνευση στο μικροσκόπιο
Χορός
Η χαμένη άνοιξη του ελληνικού χορού