Έντυπη Έκδοση

ΕΘΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Το γιουσουρούμ θα γίνει παλάτι παραθαλάσσιο

Χρεοκοπημένη, χωρίς φύλαξη και πυρασφάλεια, η ΕΒΕ δεν γνωρίζει καν τι τεκμήρια διαθέτει

«Αλλο να τ' ακούς, κι άλλο να τα βλέπεις...». Ο δοκιμιογράφος Σταύρος Ζουμπουλάκης, από τους καλύτερους που διαθέτουμε, δεν έτρεφε ψευδαισθήσεις για την Εθνική Βιβλιοθήκη πριν αναλάβει πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της. Είχε ήδη διαπιστώσει, ως ερευνητής, το χαμηλό επίπεδο υπηρεσιών του ιδρύματος, είχε δει να το ζώνει μια γενικευμένη ανυποληψία, αλλά το χάος και την εγκατάλειψη που αντίκρισαν τις τελευταίες μέρες τα μάτια του δεν μπορούσε να τα φανταστεί.

Ο νέος πρόεδρος Σταύρος Ζουμπουλάκης στην «Ε» Ο νέος πρόεδρος Σταύρος Ζουμπουλάκης στην «Ε» Τώρα ξέρει: «Το ότι η Εθνική Βιβλιοθήκη δεν κάηκε τον Δεκέμβριο του 2008 ή κάποια άλλη στιγμή, είναι καθαρά θέμα τύχης. Η Εθνική Βιβλιοθήκη είναι αφύλακτη και απροστάτευτη. Δεν έχει καν σύστημα πυρόσβεσης. Για την ακρίβεια έχει ένα με... νερό, το οποίο, ευτυχώς για τα βιβλία, δεν λειτουργεί!».

- Τι κατάσταση επικρατεί στην Εθνική Βιβλιοθήκη σήμερα; Με τι ήρθατε αντιμέτωπος;

«Η κατάσταση είναι επιεικώς απαράδεκτη. Είναι ντροπή. Είναι μια κατάσταση για την οποία πρέπει να ντρεπόμαστε όλοι - όχι βέβαια όλοι στον ίδιο βαθμό. Ουσιαστικά, δεν υπάρχει Εθνική Βιβλιοθήκη. Δεν παίζει το ρόλο που της αρμόζει, αυτόν που παίζουν όλα τα αντίστοιχα ιδρύματα του εξωτερικού. Πρώτα απ' όλα, δεν ξέρει τι έχει. Κανείς δεν μπορεί να ορίσει τον αριθμό των τεκμηρίων της. Αλλοι μιλούν για 800.000 τεκμήρια, άλλοι για 1.300.000, άλλοι τα ανεβάζουν στα 2 εκατομμύρια. Οικονομικά, είναι χρεοκοπημένη. Επιχορηγείται με 390.000 ευρώ το χρόνο ενώ τα έξοδά της είναι σαφώς μεγαλύτερα. Απασχολεί 48 μόνιμους υπαλλήλους, οχτώ εκ των οποίων είναι άτομα με ειδικές ανάγκες. Υπάρχουν και 27 ακόμη αποσπασμένοι από την εκπαίδευση. Ξέρετε πόσους υπαλλήλους έχει η Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας; 2.700! Ο δε προϋπολογισμός της είναι 265.000.000 ευρώ! Πόσοι είναι οι συντηρητές χειρογράφων και βιβλίων; Τέσσερα άτομα, που δουλεύουν σε ένα δωματιάκι τόσο δα, με πενιχρά μέσα. Τρέχουσα εθνική βιβλιογραφία δεν εκπονείται. Από πού να αρχίσει κανείς και πού να τελειώσει;».

- Προ διετίας, η Αννα Διαμαντοπούλου, ως υπουργός Παιδείας υποσχόταν ένα φιλόδοξο πρόγραμμα ψηφιοποίησης για την ΕΒΕ, ώστε κάθε μαθητής, «μ' ένα φλασάκι», να έχει πρόσβαση σ' όλες τις συλλογές της. Προχώρησε αυτό το πρόγραμμα;

«Βρίσκεται σε απαράδεκτα χαμηλό σημείο. Το ποσοστό των ψηφιοποιημένων εφημερίδων βρίσκεται κάτω από το 10%. Των χειρογράφων το ίδιο. Των βιβλίων στο μηδέν».

- Οι δικοί μας εκδότες δεν είναι υποχρεωμένοι να στέλνουν στην ΕΒΕ τρία αντίτυπα από κάθε νέο τους τίτλο;

«Ναι. Πόσοι τα στέλνουν όμως; Υπάρχει κανείς να το ελέγξει αυτό; Απ' ό,τι φαίνεται, οι μόνοι συνεπείς είναι οι εκδότες βιβλίων που διεκδικούν κρατικά βραβεία, γιατί προϋπόθεση για αυτό είναι να έχει το βιβλίο καταλογογραφηθεί στην Εθνική. Εκεί που είναι ακόμη χειρότερα τα πράγματα είναι στα περιοδικά και στις εφημερίδες, ιδίως του επαρχιακού Τύπου. Ενα πολύ μικρό ποσοστό τους πρέπει να φτάνει στην Εθνική Βιβλιοθήκη».

- Εν πάση περιπτώσει, τα έντυπα που παραλαμβάνονται ταξινομούνται, μπαίνουν στα ράφια, τίθενται στη διάθεση των χρηστών;

«Και εκεί η κατάσταση είναι αποκαρδιωτική. Ενα γιουσουρούμ είναι η Εθνική Βιβλιοθήκη, με τη διαφορά ότι στο κανονικό γιουσουρούμ, ο παλαιοβιβλιοπώλης ξέρει πολύ καλά τι έχει και τι δεν έχει μέσα στην απίστευτη ακαταστασία του μαγαζιού του, και ό,τι έχει και του το ζητήσεις θα σου το φέρει αμέσως. Τι να τα κάνεις τα τεκμήρια, τι σημασία έχει ο αριθμός τους, αν είναι αδύνατον να τα εντοπίσεις και να τα θέσεις στην υπηρεσία των χρηστών της Βιβλιοθήκης;».

- Δεχτήκατε λοιπόν την πρόκληση, μήπως και γίνει κάτι καλό...

«Ναι, γιατί υπάρχει τώρα ένα δεδομένο: ένας σοβαρός και αξιόπιστος εταίρος, το Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος».

- Πώς φαντάζεστε λοιπόν ότι θα λειτουργήσει αυτό το γιουσουρούμ στο παραθαλάσσιο παλάτι που σχεδίασε ο Ρέντζο Πιάνο;

«Θεωρώ πως η κυβέρνηση έχει ανάγκη από μεγάλα έργα και πως γι' αυτόν ακριβώς το λόγο θα ασκεί διαρκώς πίεση, ώστε όλες οι διαδικασίες να προχωρούν κανονικά. Υπάρχει άλλωστε πάντα και ο όρος ανάκλησης της δωρεάς εκ μέρους του Ιδρύματος Νιάρχου».

- Επικοινωνία μεταξύ της Εθνικής Βιβλιοθήκης και του Ιδρύματος Νιάρχου υφίσταται; Ή μήπως ο νέος ρόλος της ΕΒΕ σχεδιάζεται ερήμην της;

«Αρχή του Ιδρύματος είναι τα δημόσια έργα που γίνονται με δική του δωρεά να παραδίδονται μετά την ολοκλήρωσή τους στο Δημόσιο και να λειτουργούν με ευθύνη του Δημοσίου. Βάσει αυτής της αρχής, το Ιδρυμα δεν αναμιγνύεται καθόλου στη λειτουργία της ΕΒΕ, παρακολουθεί όμως με ενδιαφέρον όσα συμβαίνουν εκεί. Για την ώρα, όπου χρειάστηκε, η συνεργασία ήταν άψογη».

«Αν η Ελλάδα είχε βιβλιοθήκες, θα ήταν άλλη χώρα» λέει ο Σταύρος Ζουμπουλάκης, που οραματίζεται μια νέα Εθνική Βιβλιοθήκη όπου «θα χτυπά η καρδιά της έρευνας» «Αν η Ελλάδα είχε βιβλιοθήκες, θα ήταν άλλη χώρα» λέει ο Σταύρος Ζουμπουλάκης, που οραματίζεται μια νέα Εθνική Βιβλιοθήκη όπου «θα χτυπά η καρδιά της έρευνας» - Ποιες είναι οι δικές σας προτεραιότητες;

«Προτεραιότητα αυτή τη στιγμή έχει η ολοκλήρωση της διαδικασίας, η οποία έχει ήδη ξεκινήσει, για την πλήρωση της θέσης του γενικού διευθυντή. Αυτός θα επωμιστεί κατά πρώτο λόγο το κύριο έργο της ΕΒΕ, σε αυτή τη μεταβατική περίοδο, που είναι ασφαλώς ο σχεδιασμός και η οργάνωση της μεταφοράς της στο νέο κτήριο στο Φαληρικό Δέλτα. Εννοείται πως ώς τότε η Βιβλιοθήκη πρέπει να λειτουργεί με ασφάλεια και όσο γίνεται καλύτερα».

- Τι θ' απογίνει το ιστορικό κτήριο της Πανεπιστημίου;

«Δεν είναι του παρόντος. Ολες οι εθνικές βιβλιοθήκες του εξωτερικού που μεταφέρθηκαν σε καινούργια κτήρια, επιφύλαξαν μια ουσιαστική λειτουργία στα παλιά ιστορικά κτήριά τους, ανάλογα με τους θησαυρούς τους».

- Γενικό διευθυντή πότε λέτε ότι θ' αποκτήσει η Βιβλιοθήκη; Από το 2005 μένει χωρίς διευθυντή.

«Πράγματι, από τότε λειτουργεί με αναπληρωτές διευθυντές. Οπου να 'ναι θα δημοσιευθεί η προκήρυξη για τη θέση. Πρέπει να προσελκύσουμε σπουδαίους ανθρώπους να υποβάλουν υποψηφιότητα. Από τη μεριά μας θα εγγυηθούμε το αδιάβλητο της διαδικασίας επιλογής. Ως το τέλος Ιουνίου πιστεύω ότι η διαδικασία θα έχει ολοκληρωθεί».

- Ποιο θα έπρεπε να είναι, για σας, το βασικό προσόν του νέου διευθυντή;

«Σίγουρα όχι οι γνώσεις βιβλιοθηκονομίας, ούτε απαραίτητα κάποιο διδακτορικό δίπλωμα. Χρειαζόμαστε έναν άνθρωπο με παιδεία, σκέψη και διοικητικές ικανότητες, ικανό να σχεδιάσει, να εμπνεύσει, να καθοδηγήσει και να πείσει για τη σημασία του όλου εγχειρήματος, όχι μόνο το προσωπικό της Εθνικής Βιβλιοθήκης αλλά την κοινωνία ολόκληρη».

- Πώς αντιλαμβάνεσθε εσείς το περίφημο άνοιγμα της ΕΒΕ στην κοινωνία;

«Αν με την περίφημη εξωστρέφεια και το άνοιγμα στην κοινωνία εννοούμε να κάνει η ΕΒΕ ό,τι και τα λογής λογής βιβλιοπωλεία, εκδηλώσεις δηλαδή για την παρουσίαση βιβλίων, τότε εγώ προσωπικά είμαι αντίθετος. Η ΕΒΕ δεν μπορεί να γίνει "Ιανός". Οι μεγάλες εθνικές και πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες της Ευρώπης είναι από τη φύση τους εσωστρεφείς θεσμοί, είναι οι καθεδρικοί ναοί της μελέτης και της έρευνας. Δεν εισβάλλει μέσα εκεί ο θόρυβος του κόσμου, αλλά επικρατεί η σιωπή της μελέτης. Οσο για τις εκδηλώσεις, αυτές πρέπει να αποτελούν μεγάλα πνευματικά γεγονότα, στα οποία θα αξιοποιούνται οι θησαυροί της και θα καλούνται να μιλήσουν σε αυτές κορυφαίες πνευματικές προσωπικότητες.

Η Εθνική Βιβλιοθήκη δεν μπορεί επίσης να λειτουργεί μόνο ως εθνικό θησαυροφυλάκιο, ούτε απλώς σαν λαϊκό αναγνωστήριο. Πρέπει να είναι ο χώρος όπου χτυπάει η καρδιά της έρευνας. Στις εθνικές και στις μεγάλες πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες της Ευρώπης και της Αμερικής εκπονούνται οι διδακτορικές διατριβές, ειδικά στις ανθρωπιστικές επιστήμες, εκεί γράφονται οι μελέτες. Αν η Ελλάδα είχε βιβλιοθήκες, θα ήταν μια άλλη χώρα. Η εικόνα της Εθνικής Βιβλιοθήκης αποκαλύπτει πολλά για αυτό που είμαστε σήμερα. Από την εποχή της Μελίνας Μερκούρη κι έπειτα, επικράτησε ένας πολιτιστικός λαϊκισμός. Πολιτισμός θεωρήθηκε η διοργάνωση λαϊκών συναυλιών στις κωμοπόλεις της χώρας. Υποτιμήθηκε η λειτουργία των μεγάλων θεσμών. Χωρίς αυτούς όμως δεν γίνεται πολιτισμός. Η μετακόμιση της ΕΒΕ στο νέο κτήριο δεν πρόκειται να μεταμορφώσει το ερευνητικό πεδίο από τη μια στιγμή στην άλλη, αλλά εκατοντάδες ερευνητές θα μπορούν επιτέλους να εξυπηρετηθούν στην έρευνά τους. Αυτή είναι η δύναμη των μεγάλων πολιτιστικών θεσμών: δεν αντανακλούν απλώς το πολιτιστικό επίπεδο μιας κοινωνίας αλλά και το διαμορφώνουν, είναι ικανοί να δημιουργούν νέες πραγματικότητες».

Ξεκίνησε ως «αποθήκη βιβλίων»

Εργο του Ιωάννη Καποδίστρια, η πρώτη Εθνική Βιβλιοθήκη από τη σύσταση του ελληνικού κράτους -η «Αποθήκη βιβλίων» όπως την αποκαλούσαν- λειτούργησε στο Ορφανοτροφείο της Αίγινας, όπου σπούδαζαν τα ορφανά των αγωνιστών του '21.

Πρώτος της επιστάτης υπήρξε ο Γ. Γεννάδιος, ο οποίος το 1832 ζήτησε τη μετεγκατάστασή της στο Κεντρικό Σχολείο του νησιού και δυο χρόνια αργότερα μεταφέρθηκε στη νέα πρωτεύουσα, την Αθήνα. Το ιστορικό κτήριο της οδού Πανεπιστημίου, που σχεδιάστηκε από τον Χάνσεν και ανεγέρθηκε υπό την επίβλεψη του Τσίλερ, τη φιλοξενεί από το 1903.

Στις συλλογές της, όπως συγκροτήθηκαν ύστερα από διαδοχικές δωρεές, περιλαμβάνονται πάνω από 4.500 χειρόγραφοι κώδικες από τον 9ο ως το 19ο αιώνα, 25.000 φάκελοι και 100.000 έγραφα από την εποχή της Τουρκοκρατίας, καθώς και αρχεία προσωπικοτήτων, όπως του Σολωμού, του Βικέλα ή του Σικελιανού. Το δυστύχημα ωστόσο είναι πως, ακόμα και εν έτει 2013, η μονίμως υποχρηματοδοτούμενη Εθνική Βιβλιοθήκη στη συλλογική μας συνείδηση δεν έχει ξεπεράσει το στάδιο της «αποθήκης». Είναι χαρακτηριστικό ότι τα τελευταία δεκατρία χρόνια δεν δίνει καν στοιχεία για την τρέχουσα βιβλιογραφία...

Η παρατεινόμενη κατάντια της ΕΒΕ, την οποία είχε στηλιτεύσει από το '99 ο καθηγητής Βασίλης Κρεμμυδάς ως πρόεδρος του εφορευτικού της συμβουλίου, δεν φαίνεται να απασχόλησε ιδιαίτερα τον πολιτικό κόσμο. Μολονότι επιτακτικό, το αίτημα της επέκτασης και του εκσυχρονισμού της παραπεμπόταν στις ελληνικές καλένδες, επειδή το πολιτικό κόστος της αδράνειας των ιθυνόντων ήταν μηδενικό. Αυτό ακριβώς είναι και το στοίχημα σήμερα: μια κοινωνία όπως η δική μας, που δεν διατηρεί και τις καλύτερες σχέσεις με το βιβλίο, απαίδευτη στην έρευνα και στερημένη από ένα δίκτυο δημόσιων βιβλιοθηκών, να μπορέσει να αξιοποιήσει όσο καλύτερα γίνεται το υπερσύγχρονο κτήριο που προσφέρει το Ιδρυμα Νιάρχου ως νέα έδρα της ΕΒΕ.

Στο νέο Εφορευτικό Συμβούλιο της Εθνικής Βιβλιοθήκης υπό την προεδρία του Σταύρου Ζουμπουλάκη, αντιπρόεδρος ορίστηκε ο Μάνος Δημητρακόπουλος, επικεφαλής του Κοινωφελούς Ιδρύματος Κοινωνικού και Πολιτιστικού Εργου της Χαλυβουργικής, και μέλη ο Διονύσης Καψάλης, διευθυντής του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τράπεζας, η Μαρία Γεωργοπούλου, διευθύντρια της Γενναδείου Βιβλιοθήκης και ο Λεωνίδας Δημητριάδης-Ευγενίδης, πρόεδρος του Ιδρύματος Ευγενίδη. Σ.Π.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Δημόσιες Βιβλιοθήκες
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Κινηματογράφος
«Ενας άνθρωπος δολοφονήθηκε μπροστά μου!»
Εσωτερική ένταση
Η «Χιονάτη», ερωτικό γράμμα στο ευρωπαϊκό σινεμά
Θέατρο
Δεν έχουμε στην Ελλάδα έναν Μπολιβάρ
Βιβλίο
Κρυμμένος και ατελής
Μεταξύ φωτός και σκότους
Ο Καβάφης του Δημήτρη Γέρου
«Η ένωσις είναι η φυσική λύσις»
Επίσκεψη από τον Κωνσταντίνο Κωνσταντόπουλο*
Βιβλιοθήκες
Το γιουσουρούμ θα γίνει παλάτι παραθαλάσσιο
Άλλες ειδήσεις
Η επιστήμη συναντά την τέχνη