Έντυπη Έκδοση

Η Αθήνα επί χάρτου

«Αρχίσαμε να κτίζωμε πολλά εξοχικά σπίτια και κατά το δυνατόν εξοχικού τύπου αστικά. Επιθυμούμε πάρα πολύ να δούμε τας Αθήνας μια σωστή κηπούπολη, κάθε σπίτι δηλαδή να έχει μια ωραία αυλή και ένα ωραίο κήπο».

Ονειρο ήταν και πάει, αυτό που εξέφραζε προς τους φίλους του του Αρχιτεκτονικού Συλλόγου του Βερολίνου ο Γουσταύος Εδουάρδος Σάουμπερτ τον Ιανουάριο του 1932. Ενα όνειρο που μοιράστηκε με τον αχώριστό του Σταμάτη Κλεάνθη.

Είναι και αυτή μια λεπτομέρεια που έχει τη σημασία της για όποιον ενδιαφέρεται για τις περιπέτειες που έζησε κάποτε η Αθήνα, όπως φαίνονται και από τον προσεγμένο τόμο, που σε επιμέλεια του αρχιτέκτονα και αρχαιολόγου Μανόλη Κορρέ, μόλις κυκλοφόρησε από τη «Μέλισσα» με τη συνεργασία της «Αττικής οδού». Τίτλος του «Οι πρώτοι χάρτες της πόλεως των Αθηνών».

Με μια πρώτη ματιά θα έλεγε κανείς πως το έργο απευθύνεται στον επιστήμονα ή έστω στον ορκισμένο αθηναιολάτρη. Κι όμως, πλήθος εργασίες (Μ. Κορρές, Αλ. Παπαγεωργίου-Βενέτας, Α. Ματθαίου, Κ. Μπίρης, Γ. Μαλούχου, Μ. Μπίρης, Ρ. Φατσέα) σχηματίζουν ένα μυθιστόρημα... αγωνίας. Κι αντιλαμβάνεται ακόμα ο αναγνώστης πως τίποτα δεν άλλαξε από συστάσεως ελληνικού κράτους, αφού το ατομικό κυριαρχούσε και τότε επί του κοινωνικού.

Στο πρώτο μέρος του τόμου αναλύονται οι χάρτες της πόλης με ιδιαίτερο βάρος σ' εκείνον των Κλεάνθη-Σάουμπερτ αλλά και στην κοινή πορεία των δύο από το Μόναχο, όπου σπούδασαν, ώς την Αθήνα. Πόσο κόστισε η πρώτη σχεδίαση της πόλης; Ιδού οι λογαριασμοί: «123 ημέρας, 4 εργάτας ανά ημέραν επί 3 πιάστρα έκαστος = 1.476 πιάστρα, 65 ημέρας, 5 εργάτας ανά ημέραν επί 3 πιάστρα έκαστος = 975 πιάστρα, σύνολον 2.451 πιάστρα. Ετεραι δαπάναι: 71 πιάστρα, τελικό σύνολον 2.522 πιάστρα».

Οι νέες οδοί χρειάζονταν και νέα ονόματα. Προτιμήθηκαν τα αρχαιοπρεπή με κάποιες εξαιρέσεις, όπως ας πούμε της πλατείας Λουδοβίκου (ο πατέρας του Οθωνος), που άλλαξε σε πλατεία Ελευθερίας, αλλά και της πλατείας Οθωνος, της κατοπινής Ομόνοιας. Αλλαγές όμως έγιναν και επί των αρχαίων ονομάτων, π.χ. η οδός Στοών σε Αρείου Πάγου ή η Αχαρνινή σε Πολυκλείτου. Τα ονόματα των οδών που αναφέρονταν σε αγίους έμειναν λίγο-πολύ τα ίδια. Και μια και αναφερθήκαμε σ' αυτούς, οι εκκλησίες ήσαν κατά τον χάρτη των Κλεάνθη-Σάουμπερτ 119 στη μικρή παλιά Αθήνα, πάμπολλες ερειπωμένες, που βεβαίως και κατεδαφίστηκαν για τις ανάγκες της νέας πόλης.

Τα υδρευτικό σύστημα της Αθήνας, το αποτελούμενο από αγωγούς και κρήνες, καταλαμβάνει ειδικό κεφάλαιο, με λεπτομέρειες που αφορούν π.χ. τις αρχαίες λάρνακες που μετασκευάζονταν σε γούρνες ή ας πούμε ένα σπόνδυλο των ιονικών κιόνων των Προπυλαίων που γλυμμένος εσωτερικά γινόταν στόμιο πηγαδιού. Ακολουθεί η ενότητα για τα σπίτια των Αθηνών, με φωτογραφική ή σχεδιαστική τους απεικόνιση (ελάχιστα αυτά που σώζονται σήμερα), καθώς και η «Περιπλάνηση στην Αθήνα του 1832», αδημοσίευτο μέχρι σήμερα κείμενο του 1940, του εκλειπώντος αρχιτέκτονα, πολεοδόμου και ιστορικού Κώστα Μπίρη, στον οποίο είναι αφιερωμένος ο τόμος. Αποθησαυρίζονται σ' αυτή λεπτομέρειες, όπως π.χ. η πρώτη φύτευση της ντομάτας στην Ελλάδα το 1820 από τον ηγούμενο των καπουτσίνων μοναχών Φρανσουά Φραγκίσκο, θέσεις εκκλησιών, σπουδαίων κατοικιών και λουτρών, όπως και η περιγραφή των δραστηριοτήτων στο σπίτι των Κλεάνθη - Σάουμπερτ.

Ο συγγραφέας αναφέρεται ακόμα στις σχολές της πόλης αλλά και στους διακεκριμένους κατοίκους της Αθήνας, ενώ αποκαλύπτει και από πού πήρε η Πλάκα το όνομά της. Οι Ελληνοαρβανίτες μισθοφόροι των Βενετών ήσαν γνωστοί ως Βαγκάριοι. Οταν έμειναν χωρίς μίσθωση, οι Τούρκοι, προκειμένου να έχουν την ησυχία τους, τους έδωσαν κτήματα και σπίτια για να ζήσουν, εγκατέστησαν δε κάποιες από τις καλύτερες οικογένειες ανάμεσά τους στην Αθήνα. Στη γλώσσα τους η παλιά πόλη ονομάστηκε Πλιακ, Αθήνα, ενώ στη γλώσσα όλων των Ελλήνων οι Βαγκάριοι έμειναν ως Γκαγκαρέοι.

Και μια ακόμα λεπτομέρεια, που άρχισε εκρηκτικά, για να μας γλυκάνει τελικά όλους. Ο Παυλής Αλέξης Μπαρουξής ήταν εκείνος που με το προϊόν του μπαρουτόμυλού του εφοδίαζε τους αγωνιστές στο διάστημα της προπαρασκευής της Επανάστασης. Οι δε απόγονοί του με το όνομα Παυλίδης, πλέον, στη θέση του πάλαι ποτέ μπαρουτάδικου έκτισαν εργοστάσιο... «τσικολάτας».

Ο τόμος ολοκληρώνεται με ειδικό κεφάλαιο για την ανέγερση των τότε ανακτόρων, της σημερινής Βουλής, και βέβαια με τις φωτογραφίες των χαρτών. Το φωτογραφικό υλικό είναι μοναδικό.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Πολεοδομία και Χωροταξία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Μουσική
Τσόμσκι και Σμυρναίικα
Ο τελευταίος των ρομαντικών
Αφιέρωμα: Οικονομική κρίση και Τέχνες
Επάγγελμα καλλιτέχνης: ζήσε Μάη μου
Συγγραφέας; Ναι, αλλά μόνο για χόμπι
Τους ρίχνουν στο φιλότιμο
«Σύνταξη θα πάρουμε στα ογδόντα»
Η ανέχεια επί της οθόνης
Μελανά χρώματα...
Βιβλίο
Η Αθήνα επί χάρτου
Κινηματογράφος
Οχι πια σεξ. Μόνο καλοί ρόλοι
Λογοτεχνία
«Αρνούμαι την πολυτέλεια της απόγνωσης»
Υπάρχει ελπίδα
Αυτοκριτική μιας χώρας
Εικαστικά
Ο Μιρό υψώνει πλακάτ
Αρχιτεκτονική
Το μουσείο της επανάστασης είναι γιαπί...
Αρχαία μνημεία - Σύγχρονη μόλυνση
Ο πολιτισμός στα σκουπίδια