Έντυπη Έκδοση

Από το όνειρο στην ανυπαρξία

Αστερόσκονη σε μια τρύπα του μυαλού

Αντριου Κρούμυ

Sputnik Caledonia

μτφρ.: Γιώργος Κυριαζής

εκδόσεις Πόλις, σ. 549, ευρώ 22

Ενα παιδί μεγαλώνει σε μια πόλη «γεμάτη τίποτα», «μια εντελώς πεπερασμένη πόλη». Πρόκειται για το Κένζι, ένα ανύπαρκτο μέρος της Σκωτίας, και το παιδί, ως γνήσιο θρέμμα μιας φαντασιώδους γενέτειρας, έχει αρκετή φαντασία ώστε να κάνει αστρικά ταξίδια, έτη φωτός μακριά από την αληθινή ζωή. Διότι στο άπειρο Σύμπαν όλες οι πιθανότητες υλοποιούνται και κανένα ενδεχόμενο δεν είναι απίθανο. Στην αρχή του μυθιστορήματος, ο Ρόμπερτ Κόιλ είναι εννιά χρόνων και με την εμμανή φαντασία του μπορεί να υπερφαλαγγίζει τα «γιατί» της υπερκινητικής του σκέψης, καταπατώντας με ενθουσιασμό τις ενστάσεις κάθε εύλογης αιτιότητας. Η αλλοπρόσαλλη διαπαιδαγώγηση του πατέρα του, του Τζο, επικουρεί τη διαλεκτική του φαντασία, καθώς και ο Τζο έχει μια αξιοθαύμαστη δεινότητα στην υπερπήδηση νοητικών εμποδίων και συνάμα μια σαφή εικόνα για τον Παράδεισο, ισοδύναμη με μια Λαϊκή Δημοκρατία της Βρετανίας. Ο γιος του εμπιστεύεται απολύτως την επάρκειά του όσον αφορά την επίλυση των ερωτημάτων του για την ερμηνεία της φύσης και ξέρει ότι θα μεγαλώσει για να γίνει κυβερνήτης ενός σοβιετικού διαστημόπλοιου. Ο αναστοχασμός για τα συμπαντικά μυστήρια συνιστά για το παιδί αδήριτη ανάγκη, καθώς ελπίζει πως οι ζητούμενες απαντήσεις θα του αποκαλύψουν με τη συνύφανσή τους έναν κόσμο παράλληλο και κατοπτρικό, όπου όλα θα είναι καλύτερα. Η παιδική ηλικία του Ρόμπερτ θα μπορούσε να συνοψιστεί στην αδημονία του για το θεσπέσιο εκείνο γλίστρημα από τον καθημερινό του χωροχρόνο.

Ο Αντριου Κρούμυ, ένας από τους σπουδαιότερους αγγλόφωνους συγγραφείς σήμερα, συνθέτει ένα αριστουργηματικό μυθιστόρημα, με πρώτη ύλη τους αγωνιώδεις διασκελισμούς της ανθρώπινης διάνοιας στην προσπάθειά της να δεξιωθεί το άλογο. Στη μυθοπλαστική επιφάνεια του βιβλίου απλώνονται σαν αστρικό μωσαϊκό τα ιερογλυφικά της κβαντομηχανικής, οι ανεπανάληπτοι σπασμοί ηρωικών εγκεφάλων, που ρίγησαν από τα υπερκόσμια κύματα εκείνης της άφθαστης μοναδικότητας, της υπερχρονικής μονάδας, της γενεσιουργού αιτίας του Σύμπαντος· ιερογλυφικά τα οποία μεγεθύνει σε πραγματικότητες η φαντασία ενός αγοριού, που ήξερε πως θα αγαπούσε περισσότερο τη ζωή, αν σε αυτήν ενυπήρχαν όψεις πιο μεγαλειώδεις από εκείνες που ζούσε το ίδιο. Ενα παιδί με ταραχώδες μυαλό, απρόσβλητο ακόμη από τους καταναγκασμούς της νόησης και τις κατακρημνίσεις του φαντασιακού, που στην ενήλικη ζωή υποχρεώνεται σε χαμηλές πτήσεις, είναι ο ιδανικός εκφραστής μειζόνων αποριών. Ο Ρόμπερτ υποβάλλει τον εαυτό του σε μια δοκιμασία πίστης, αναζητώντας έναν άλλο κόσμο, πέρα στο Διάστημα, διότι έχει βεβαιωθεί πως οι απαντήσεις που αποζητεί, δεν γίνεται να χωρούν σε ένα μέρος τόσο μικρό όσο αυτό, όπου γεννήθηκε. Κλεισμένος στο ντουλάπι κάτω από τον νεροχύτη εκτίθεται στο απόλυτο σκοτάδι ενός στενόχωρου γαλαξία, καρδιοχτυπώντας για την πολυπόθητη εκτόξευση, ενώ τα βράδια, στις παρυφές του ύπνου, περιδιαβάζει με τη βελόνα ενός ραδιογραμμόφωνου άγνωστους σταθμούς του κόσμου, ο οποίος του απλώνει το χέρι μέσα από διαφορετικές συχνότητες. Στο φωτισμένο καντράν «κάθε πόλη ήταν κι ένας πλανήτης, και πατώντας απλώς ένα από τα κουμπιά που άλλαζαν τη ζώνη συχνοτήτων, μπορούσε να μετακινηθεί μέσα στον Γαλαξία με την ταχύτητα του φωτός». Και μέσα στη μοναχική του περιπλάνηση το αγόρι άκουγε πολλές φορές τη φωνή του Κόκκινου Αστρου, της δικής του ουτοπίας, ίδια ένα κάλεσμα και μαζί ιερή επαγγελία. Τις στιγμές αυτές δεν ήταν παρά «ένας σαστισμένος ταξιδιώτης σε έναν παράξενο κόσμο», ο οποίος «δεν μπορούσε να ξαναβρεί το κοσμικό του σπίτι παρά μόνο μέσω ενός τυχαίου συντονισμού, που μια μέρα, αν ήταν πολύ τυχερός, ίσως τον οδηγούσε στη θαλπερή συχνότητα που αναζητούσε».

Ο σοσιαλιστικός παράδεισος που φαντασίωνε ο Τζο για τη Σκωτία, γίνεται ένας κόσμος πραγματικός στο δεύτερο μέρος του μυθιστορήματος. Τώρα ο Ρόμπερτ είναι δεκαεννιά χρόνων και έχει καταταγεί σε μια στρατιωτική βάση στο Κένζι, όπου εκπαιδεύεται για την αποστολή του στο Κόκκινο Αστρο. Συνεπώς, όπως ο πατέρας του, ζει και αυτός το όνειρό του. Η εκπαίδευσή του είναι εκλεκτικιστική, «διανοητική και ηθική, επιστημονική και ιδεαλιστική». Οι νόμοι της Φυσικής, για παράδειγμα, δεν έχουν προτεραιότητα έναντι της ποίησης του Γκαίτε. Ενα τηλεσκόπιο μπορεί να ταξιδέψει το βλέμμα το ίδιο μακριά με ένα ποίημα. «Είτε μέσα από ένα κομμάτι γυαλί είτε σε ένα έργο του Σαίξπηρ ή ακόμη σε ένα κουαρτέτο εγχόρδων του Μπετόβεν, αυτοί οι άλλοι κόσμοι μάς βοηθούν να πατάμε πιο γερά στον κόσμο που βρίσκεται κάτω απ' τα πόδια μας». Βέβαια, ο Ρόμπερτ ενδιαφερόταν μόνο για τον κόσμο από πάνω του και κρυφοκοίταζε τα αστραποβολήματα του ουρανού με τη διακαή ευχή να απολυτρωνόταν κάποτε από την τυραννία της βαρύτητας. Ωστόσο, η μαθητεία του αποδεικνύεται πρωτίστως εγκεφαλική, στο μέτρο που συνίσταται στη σπουδή στη διαλεκτική βάση του κόσμου, στην εμπέδωση του γεγονότος ότι τα πάντα συνδέονται μεταξύ τους και ότι το καθένα χωριστά βρίσκει το νόημά του μέσα στο όλον. Αυτή η θεμελιακή αρχή διατρέχει και το μυθιστόρημα του Κρούμυ, το οποίο αναπτύσσεται προς άπειρες διακλαδούμενες κατευθύνσεις, στοιχειοθετώντας ένα στερέωμα ιδεών. Τα τρία μέρη του βιβλίου διαλέγονται μεταξύ τους μέσα από διαρκείς μεταμορφώσεις και εσωτερικές αναφορές που επαναδιατυπώνονται. Ο Κρούμυ οργανώνει το μυθιστόρημά του κατ' εικόνα και ομοίωσιν του Σύμπαντος και το αποτέλεσμα είναι μαγευτικό. Οσο ο Ρόμπερτ μυείται στην προετοιμασία του διαστρικού του ταξιδιού τόσο εντονότερα έχει την αίσθηση πως στο Κόκκινο Αστρο θα φτάσει τελικά μόνο με τη σκέψη. Ωστόσο, στην κατακλείδα του δεύτερου μέρους θα ξανακούσει την εξωγήινη ερυθρή φωνή και τότε λογική και φαντασία θα σβήσουν οριστικά.

Στο καταληκτικό μέρος του μυθιστορήματος ο Ρόμπερτ έχει μεταφερθεί από τον ανύπαρκτο κόσμο του ονείρου του στην ανυπαρξία. Στην πραγματική ζωή, όπου τα πιο φωτεινά αστέρια είναι τα νεκρά, λευκοί νάνοι, λαμπρότεροι ωστόσο από οτιδήποτε ορατό και μεγαλύτεροι από οτιδήποτε επίγειο μεγάλο, η μόνη μαύρη τρύπα που γνώρισε ο εγκέφαλός του ήταν ο καρκίνος, που τον σκότωσε σε ηλικία δεκαεννέα ετών. Μια νύχτα, κοντά στην επέτειο του θανάτου του, ο πατέρας του, διαλυμένος από το πένθος, μεγαλύτερο χρονικά κατά έξι χρόνια από τον νεκρό γιο του, αρπάζεται από την ίδια φαντασία, που πριν από είκοσι πέντε χρόνια ακριβώς είχε μεταμορφώσει το ψυχορράγημα του Ρόμπερτ σε επιθανάτιο ταξίδι προς ένα άστρο, τον Πλούτωνα πιθανότατα. Εκείνη τη νύχτα, ο Τζο σκεφτόταν πως αν μπορούσε να γυρίσει τον χρόνο πίσω, θα πήγαινε «νεότερος μέσα στη θλίψη του και δυνατότερος μέσα στον θυμό του, στην ημέρα που αποτέφρωσαν τον Ρόμπι, και ακόμη πιο πίσω, μέσα στα χρόνια, ώσπου να δει πάλι τον γιο του μικρό παιδί, να κρύβεται στο ντουλάπι κάτω από τον νεροχύτη λέγοντας πως είναι το διαστημόπλοιό του». Αλλά ακόμα και αυτή η λυτρωτική οπισθοχώρηση δεν θα τον γλίτωνε εν τέλει από τον πόνο, γι' αυτό ο Τζο καταλαβαίνει πως το μόνο σημείο που θα τον παρηγορούσε στ' αλήθεια είναι η πρώτη στιγμή της ζωής του, η δική του απαρχή και μοναδικότητα, και τότε εκλιπαρεί νοερά κάποιον σπλαχνικό ληστή να τον απαλλάξει από όλα όσα είχε ζήσει, «πάρτε τα, κι αφήστε μου μόνο το γλυκό, αθώο ξεκίνημα».

Υπάρχει, όμως, τώρα και ένα άλλο παιδί, το οποίο την ίδια εκείνη ημέρα φεύγει από το σπίτι του, με την προσμονή να δει όλο τον κόσμο και να διατρέξει τις άπειρες επιλογές του. Το παιδί πιστεύει πως η αλήθεια είναι ζήτημα επιλογής ή, αλλιώς, ένα δημιούργημα του μυαλού, και πως το παράλογο αξίζει σε κάθε περίπτωση την εμπιστοσύνη μας. Γι' αυτό, άλλωστε, κατάφερε να αναγνωρίσει τον Ρόμπερτ Κόιλ -ένα φάντασμα από το υπερπέραν, εξίσου άυλο με μια αστρική φωνή- και του επέτρεψε να γίνει πατέρας του, βαφτίζοντας εκείνον, τον διαπλανητικό γιο του, Φήλιξ. Σε έναν άλλο μυθοπλαστικό κόσμο, όπως στο μυθιστόρημα Μόμπιους Ντικ του Κρούμυ, θα μπορούσαν να είναι ο Ρόμπερτ Σούμαν και ο γιος του Φήλιξ. Ο ψευδώνυμος Φήλιξ, αν είχε τη δυνατότητα να περιηγηθεί με ένα τηλεχειριστήριο στο μενού επιλογών της ζωής, θα διάλεγε ασυζητητί την «Τρελή ζωή». Ακόμη, όμως, δεν ήξερε πως δεν χρειάζεται να πας μακριά για να συναντήσεις το απρόσμενο. Αρκούν ένα κορίτσι και ένα φιλί για να εκτοξευτείς σε ένα αντίστροφο Σύμπαν, όπου όλα τα οικεία στέκουν αναποδογυρισμένα και συναρπαστικά. Λίγο πριν αφανιστεί από το θανατερό του όνειρο, το εμπύρετο αποκύημα της αρρώστιας του, ο Ρόμπερτ έστειλε στο Κόκκινο Αστρο το όνομα ενός κοριτσιού, έτσι ώστε να σμίξουν μέσα στην έσχατη εκπνοή οι δύο φαντασιώσεις με τις οποίες πορεύτηκε προς την αντίπερα όχθη. Στην αγκαλιά της φασματικής του αγαπημένης ο Ρόμπερτ ανακάλυψε πως «το όριο και ο σκοπός των πάντων» είναι το άλλο σώμα, με ακτινοβολία υπεριώδη και βαρυτική έλξη απροσμάχητη. «Βρίσκονταν τόσο ψηλά, ώστε αυτό τον αιθέρα που μοιράζονταν θα μπορούσαν να τον αποκαλέσουν Διάστημα, και σε τούτο το μέρος εκείνη έδωσε φωνή στις σκέψεις του». Του είπε: «Σ' αγαπώ».

Ο Αντριου Κρούμυ ατενίζει στις σελίδες ένα εκτυφλωτικό ηλιακό σύστημα, όπου η μείζων πυρφόρος δύναμη είναι η αγάπη. Η διάνοια παραμένει ένας πλανήτης ετερόφωτος. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Με τον Γιώργο Πίττα στα πανηγύρια
Στον παλμό των αδύναμων
Κωνσταντινούπολη, παλίμψηστο «σώμα»
Αγγελοι φευγαλέοι σε αλάνες, δίχως χάρτη
Ο ανορθολογισμός στην πολιτική και η περιεχομενική σύλληψη της δημοκρατίας
Παραμύθια για μεγάλα παιδιά που ελπίζουν
Ελεγείες σαν ήχοι από ρεύματα αέρος πάνω σε σώματα
Το κουβάρι της μεταπολεμικής Ιστορίας μας
Μπορείς να αγαπάς χωρίς μνήμη;
Ενα ιστορικό θρίλερ πρώτης ποιότητας
Τρομοκρατία στη Θεσσαλονίκη
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Με τον Γιώργο Πίττα στα πανηγύρια
Στον παλμό των αδύναμων
Κωνσταντινούπολη, παλίμψηστο «σώμα»
Αστερόσκονη σε μια τρύπα του μυαλού
Αγγελοι φευγαλέοι σε αλάνες, δίχως χάρτη
Ο ανορθολογισμός στην πολιτική και η περιεχομενική σύλληψη της δημοκρατίας
Παραμύθια για μεγάλα παιδιά που ελπίζουν
Ελεγείες σαν ήχοι από ρεύματα αέρος πάνω σε σώματα
Το κουβάρι της μεταπολεμικής Ιστορίας μας
Μπορείς να αγαπάς χωρίς μνήμη;
Ενα ιστορικό θρίλερ πρώτης ποιότητας
Τρομοκρατία στη Θεσσαλονίκη
Συνέντευξη: Βασίλης Βασιλικός
Αναμνήσεις βουτηγμένες στο μελάνι
Άλλες ειδήσεις
Η απόδειξη του προπατορικού αμαρτήματος
Σημειώματα εν εξελίξει 2.
The long goodby