Έντυπη Έκδοση

Η κοινωνία της βίας

Δύο μυθιστορήματα με εντελώς διαφορετικές αφετηρίες και προϋποθέσεις (το ένα από τη Γαλλία των μέσων του 19ου αιώνα, το άλλο από την Αμερική του Μεσοπολέμου) εικονογραφούν με σπάνια ακρίβεια και ζωντάνια τη σκληρότητα μιας κοινωνίας που είναι έτοιμη να καταβροχθίσει οποιονδήποτε έχει αποκλειστεί από τα προνόμια της κοινωνικής και της οικονομικής εξουσίας.

Ε. & Ζ. de Goncourt

Ζερμινί Λασερτέ (Germini Lacerteux)

μτφρ.- πρόλογος-σημειώσεις: Εφη Κορομηλά εκδόσεις Νεφέλη, σ. 331

Ελάχιστα ήταν τα θετικά σχόλια που απέσπασε το μυθιστόρημα των αδελφών Γκονκούρ Ζερμινί Λασερτέ όταν πρωτοδημοσιεύτηκε εν έτει 1865. Το θέμα του ήταν δύσκολο και προκλητικό. Μια υπηρέτρια, η Ζερμινί Λασερτέ, αφοσιωμένη με σπάνια προσήλωση στην κυρία της, αποδεικνύεται διπλή προσωπικότητα: από τη μια μεριά, η τάξη της πειθαρχημένης ζωής και των ευπρεπών κανόνων του νοικοκυριού, από την άλλη, ένας ακόλαστος βίος, πνιγμένος στις καταχρήσεις, τα σαρκικά πάθη, τα ερωτικά ή τα οικονομικά σκάνδαλα και τους συνεχείς πειρασμούς, που ρίχνουν τη Ζερμινί σε απίστευτες περιπέτειες και μετατρέπουν τον βίο της σε σωστό κολαστήριο. Τι ακριβώς ήθελαν να κάνουν οι αδελφοί Γκονκούρ μ' ένα τόσο έξαλλο μυθιστορηματικό πρόσωπο, ριγμένο σ' έναν τόσο σκοτεινό και αμαρτωλό δρόμο; Σίγουρα, όχι να σκανδαλίσουν, αλλά ούτε και να συνετίσουν ή να διαπαιδαγωγήσουν.

Πεποίθηση των αδελφών Γκονκούρ ήταν πως ο συγγραφέας οφείλει να κάνει με τη λογοτεχνία ό,τι κάνει ο ερευνητής με τις φυσικές επιστήμες: να αντιμετωπίσει χωρίς καλλωπιστικούς φακούς την πραγματικότητα, αφαιρώντας από το σώμα της οποιοδήποτε φτιασίδι και βάζοντας στην άκρη κάθε ηθική προκατάληψη. Η πραγματικότητα για τους Γκονκούρ, όπως και για ολόκληρο το κίνημα του νατουραλισμού, το οποίο συστηματικά προετοίμασαν και εξέθρεψαν, με κορυφαίο μεταξύ των εκπροσώπων του τον Εμίλ Ζολά, πρέπει να γίνει αντικείμενο ανελέητης διερεύνησης, προκειμένου να βγάλει στην επιφάνεια όλα τα κρυμμένα ή τα αποσιωπημένα συστατικά της. Και πραγματικότητα στον τρόπο με τον οποίο ζητούν οι Γκονκούρ ως συγγραφείς να αντιμετωπίσουν τον κόσμο δεν είναι οι καλοί τρόποι των αστών, τα ευγενικά ψέματα των σαλονιών και η ατσαλάκωτη γραμμή των καλοραμμένων κοστουμιών, αλλά ο καυτός κόσμος των παραμερισμένων και των περιθωριοποιημένων, το βίαιο σύμπαν όσων έτυχε να αποκλειστούν από τα προνόμια της κοινωνικής και της οικονομικής εξουσίας. Σ' ένα τέτοιο παρεμποδισμένο σύνολο ανήκει και η Ζερμινί Λασερτέ, σ' ένα τέτοιο πλέγμα αιτιών ανάγονται οι ακατονόμαστες πράξεις της και οι απεγνωσμένες επιλογές της.

Διαβάζοντας κάποιος σήμερα το μυθιστόρημα των αδελφών Γκονκούρ μένει συχνά με την εντύπωση πως η Ζερμινί Λασερτέ είναι προϊόν εργαστηρίου: πως είναι κομμένη και ραμμένη στα μέτρα ενός συγγραφικού προγράμματος, το οποίο έχει αναλάβει πάση θυσία να αποδείξει τη σχέση αιτίου και αιτιατού που συντρίβει τους ανθρώπους του, αφήνοντάς τους παγιδευμένους σε μιαν άτεγκτη, σιδερένια μοίρα. Σύμφωνοι, αλλά αυτός είναι ο ορίζοντας του νατουραλισμού, αυτές είναι οι προδιαγραφές επί τη βάσει των οποίων πορεύτηκαν τόσο οι Γκονκούρ όσο και οι ποικιλώνυμοι μαθητές τους σε όλη τη διάρκεια του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα. Το θέμα με όλα τα στρατευμένα λογοτεχνικά έργα (και η Ζερμινί Λασερτέ είναι στρατευμένη λογοτεχνία πέραν πάσης αμφιβολίας) βρίσκεται αλλού: στο κατά πόσο κατορθώνουν στο τέλος να διασώσουν την πειστικότητα, την αλήθεια, τη ζωντάνια και την αμεσότητα των χαρακτήρων τους. Οι Γκονκούρ έχουν από αυτή την άποψη σίγουρα να προσφέρουν στον σύγχρονο αναγνώστη ένα ολοκληρωμένο, γεμάτο πολύχρωμες αντιθέσεις και ανάγλυφες καταστάσεις μυθιστόρημα, που θυμίζει κάτι το οποίο στον καιρό μας έχει επανέλθει με δραματικό τρόπο στην επικαιρότητα: την αμέριστη σκληρότητα μιας κοινωνίας που είναι έτοιμη να κατασπαράξει ή να στείλει εις το πυρ το εξώτερον οιονδήποτε δεν έχει τρόπο να υπομείνει την επανάκαμψη (μαζί και την επέλαση) των ταξικών της διαχωρισμών.

Οι Γκονκούρ μεταφράζονται για πρώτη φορά στην Ελλάδα κι έχουν ευτυχήσει στη μετάφραση της Εφης Κορομηλά, που συνοδεύει τη δουλειά της με έναν σύντομο, αλλά εξαιρετικά πυκνό και διεξοδικό πρόλογο.

Ρέιμοντ Τσάντλερ

Ο μεγάλος ύπνος

πρόλογος: Ιαν Ράνκιν, μτφρ.: Φίλιππος Χρυσόπουλος, εκδόσεις Κέδρος, σ. 321

Ο Μεγάλος ύπνος δημοσιεύτηκε το 1939 και είναι το πρώτο μυθιστόρημα του Ρέιμοντ Τσάντλερ. Πρόκειται για το μυθιστόρημα το οποίο γεννά τον Φίλιπ Μάρλοου, έναν από τους πιο διάσημους ήρωες στην ιστορία της αστυνομικής λογοτεχνίας παγκοσμίως. Ο Μάρλοου, που είναι 33 ετών, μοναχικός καβαλάρης και καχύποπτος απέναντι στους πάντες, συναντά τον στρατηγό Στένργουντ και αναλαμβάνει την εξιχνίαση μιας υπόθεσης η οποία συνδέεται ευθέως με τις δύο κόρες του. Τα πάντα παίζουν εδώ: φόνοι, εκβιασμοί, βρόμικο χρήμα, ναρκωτικά, υψηλή κοινωνία και βδελυρός υπόκοσμος. Πιστός στην παράδοση που εγκαινίασε ο Ντάσιελ Χάμετ, σίγουρα, όμως, λιγότερο μονοκόμματος από εκείνον, ο Τσάντλερ δεν θα επιτρέψει στον Μάρλοου να λύσει ήσυχα και ωραία το αίνιγμά του, προφυλαγμένος πίσω από την αταραξία ενός μυαλού εξασκημένου στο να συμπληρώνει σταυρόλεξα, όπως ο Σέρλοκ Χολμς ή ο Ηρακλής Πουαρό. Ο Μάρλοου θα εμπλακεί επικίνδυνα στη δράση, θα φτάσει πολλές φορές κοντά στον θάνατο και θα κατορθώσει μόνον έπειτα από άπειρα ρίσκα να φτάσει σε αίσιο πέρας (αν φτάνει ποτέ σε κάποιο αίσιο πέρας ένας ήρωας της μαύρης λογοτεχνίας).

Γεννημένος στην Αμερική, με σπουδές στην Ευρώπη και με μεγάλη εμπειρία από την απασχόλησή του σε εταιρείες πετρελαιοειδών, ο Τσάντλερ, που θα ζήσει μια δύσκολη ζωή και θα υποφέρει μέχρι το τέλος από βαρύ αλκοολισμό, φιλοτεχνεί στον Μεγάλο ύπνο την εικόνα μιας αγρίως κατακερματισμένης και έκδοτης κοινωνίας. Πρόκειται για την κοινωνία η οποία έχει πληγεί τα μάλα από το οικονομικό κραχ του 1929 και υφίσταται τις παρατεταμένες συνέπειες μιας κρίσης που εξαπλώνεται σε πολλαπλά επίπεδα. Η παντοδυναμία του χρήματος, η διαφθορά και η σήψη όλων των κοινωνικών θεσμών, οι μοιραίες γυναίκες, όπως οι κόρες του στρατηγού Στένργουντ, που δεν θα διστάσουν να τσακίσουν οποιονδήποτε σταθεί εμπόδιο στην ξέφρενη πορεία τους, όπως και οι διάφοροι κομπάρσοι, που θα ταιριάξουν γάντι με τον μικρόκοσμό τους στη γενική εικόνα της εξαχρείωσης, αποτελούν τα μόνιμα σημεία αναφοράς του Τσάντλερ, ο οποίος θα περιβάλει, παρ' όλα αυτά, τον Μάρλοου με μιαν αδιόρατα ρομαντική αχλύ: μιαν αχλύ-αντίβαρο στη σκοτεινιά και το κενό που βασανίζουν αδιάκοπα τους ήρωες του Μεγάλου ύπνου, ένα αντίδοτο-έκπληξη που επιτρέπει στον συγγραφέα να φτάσει με τις δυνάμεις του κινητοποιημένες στο φουλ μέχρι τις μέρες μας. Αξιόπιστη και ρέουσα, η μετάφραση του Φίλιππου Χρυσόπουλου. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Μια ολομερής θεώρηση
Τέσσερα αστέρια για παιδιά
Στην ξενιτιά της δημιουργικής μοναξιάς
Λογοτεχνικές ανταποκρίσεις με υπογραφή Χέμινγουεϊ
Ενας θυμωμένος άνθρωπος
Γαρίφαλα της νύχτας, δάκρυα της πόλης
Στρατηγικές επιβολής, τακτικές εκτροπής
Προσεγγίσεις σε μια θεωρία του πολιτισμού
Η επιστροφή στη Φύση ως τρόπος καταπολέμησης της ύφεσης μέσω Γερμανίας
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Μια ολομερής θεώρηση
Τέσσερα αστέρια για παιδιά
Στην ξενιτιά της δημιουργικής μοναξιάς
Λογοτεχνικές ανταποκρίσεις με υπογραφή Χέμινγουεϊ
Ενας θυμωμένος άνθρωπος
Γαρίφαλα της νύχτας, δάκρυα της πόλης
Η κοινωνία της βίας
Στρατηγικές επιβολής, τακτικές εκτροπής
Προσεγγίσεις σε μια θεωρία του πολιτισμού
Η επιστροφή στη Φύση ως τρόπος καταπολέμησης της ύφεσης μέσω Γερμανίας
Οψεις της ανάγνωσης
Ο,τι δεν «πικραίνει» το μάτι
Από τις 4:00 στις 6:00
Ενας τραγουδιστής για τη θλίψη και τα όνειρα
Άλλες ειδήσεις
«Νανά»
Συνταγές επιβίωσης για δύσκολους καιρούς