Έντυπη Έκδοση

Ο έλληνας δικηγόρος

Ο επιστήθιος φίλος του Νέλσον Μαντέλα

Γιώργος Μπίζος

Οδύσσεια προς την ελευθερία

μτφρ.: Ρίτα Κολαΐτη

εκδ. Καστανιώτη, σ. 350, ευρώ 26,38

Τα οδυνηρά βιώματα παράλληλα με μνημειώδη έργα τέχνης είθισται να σφυρηλατούν ιδιαίτερες προσωπικότητες -ανήσυχα πνεύματα με αντισυμβατική δράση, που συνδέονται και διαμορφώνουν ιστορικές εξελίξεις. Η αυτοβιογραφική εξιστόρησή τους αναιρεί εκ προοιμίου την εγγενή ματαιοδοξία τέτοιου είδους αφηγήσεων, καθώς το νήμα τής ζωής τους ξετύλιξε ταυτόχρονα το ατέρμονο ιστορικό κουβάρι.

Η παρούσα αυτοβιογραφία του Γιώργου Μπίζου αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση ανάλογης εξιστόρησης, καθώς η ζωή του Μεσσήνιου δικηγόρου συνδέθηκε και εν πολλοίς καθόρισε τη σύγχρονη ιστορία και το συνταγματικό δίκαιο της Ν. Αφρικής.

Η Οδύσσεια προς την ελευθερία άρχεται από τα πρώιμα νεανικά του χρόνια όταν, σε ηλικία 13 ετών και με συνοδοιπόρο την παιδική αφέλεια, δραπετεύει με τον πατέρα του και επτά Νεοζηλανδούς από τον όλεθρο της γερμανικής κατοχής για να εγκατασταθεί μόνιμα στο Ντέρμπαν της Ν. Αφρικής.

Από τη «μαύρη ήπειρο», ο προσωπικός αγώνας για επιβίωση «συγχρωτίζεται» με την οδύσσεια ενός ολόκληρου λαού, οι προσδοκίες του οποίου ταυτίζονταν με τις αξίες και τα ιδανικά του εκκολαπτόμενου νομικού, την ακάματη επιδίωξη δικαιοσύνης, ισότητας και αξιοπρεπών συνθηκών διαβίωσης.

Ο μετέπειτα έμπιστος δικηγόρος και επιστήθιος φίλος του Νέλσον Μαντέλα υπήρξε, κατά την παραδοχή του Νοτιοαφρικανού ηγέτη, μια «γραμμή ζωής», ένας δίαυλος επικοινωνίας με τον έξω κόσμο, όσο ο τέως πρόεδρος της Νότιας Αφρικής βρισκόταν στη φυλακή και ενώ μάχονταν από κοινού για την ανεξαρτησία των αυτοχθόνων από τους επίγονους των «Ευρωπαίων φυλάρχων».

Στις πρώτες σελίδες του βιβλίου εντυπώνονται οι αναμνήσεις από τη γενέθλια γη της Μεσσηνίας, που ξετυλίγουν, ταυτόχρονα με τα προσωπικά βιώματα του αφηγητή, έναν ηθογραφικό και πολιτικοκοινωνικό χάρτη τής εν Ελλάδι προπολεμικής περιόδου.

Από την οικογενειακή του εστία, ο Γιώργος Μπίζος θα συνδεθεί έντονα με τη μορφή του πατέρα-κοινοτάρχη ενώ, από τα σχολικά του χρόνια, θα χαραχθούν ανεξίτηλα στη μνήμη του η δασκάλα και η αίθουσα με τους 140 μαθητές, όπου θα διδαχθεί μεταξύ άλλων τον αλληλοσεβασμό και την αρμονική συνύπαρξη.

Ο κοινοτάρχης θα ενσπείρει στον γιο του φιλελευθερισμό και κοινωνική συνείδηση, αξίες που θα ανθήσουν στα φοιτητικά χρόνια του Μπίζου και θα εκδηλωθούν κατά την άσκηση της δικηγορίας, καθιστώντας λειτούργημα το επάγγελμα του Ελληνα νομικού.

Ο αφηγηματικός ιστός της παρούσας αυτοβιογραφίας θεωρούμε ότι χωρίζεται υφολογικά και θεματικά σε δύο μέρη, με διακριτή διαχωριστική γραμμή την άσκηση του δικηγορικού επαγγέλματος.

Οι παιδικές αναμνήσεις του Γιώργου Μπίζου στο πρώτο μέρος του βιβλίου ξαφνιάζουν ευχάριστα, καθώς κοινοποιούνται με αφηγηματική δεινότητα, που φλερτάρει ανά διαστήματα με το μυθιστορηματικό ύφος.

Αντίθετα, στο δεύτερο και εκτενέστερο τμήμα του βιβλίου, το ενδιαφέρον του αναγνώστη εστιάζεται σχεδόν αποκλειστικά στο μαρτυρικό περιεχόμενο των γραπτών του, που αποτυπώνουν, ταυτόχρονα με το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο της αφρικανικής χώρας, τα χρονικά ιστορικών δικών.

Ο αναπόφευκτος καταιγισμός ονομάτων και λεπτομερειακών αναφορών για δίκες-ορόσημα, με κατηγορούμενους τους σημερινούς ήρωες και ηγέτες του αφρικανικού κράτους, ενδεχομένως να κουράσουν ώς ένα σημείο τον αναγνώστη αλλά, ως αντιστάθμισμα αυτής της «αναγνωστικής καταπόνησης», κοινοποιούνται σπάνια ιστορικά ντοκουμέντα.

Ο Μεσσήνιος δικηγόρος θα αποτρέψει την επιβολή της επικρεμάμενης για τους αγωνιστές του ΕΑΚ (Εθνικό Αφρικανικό Κογκρέσο) θανατικής ποινής αντλώντας, παράλληλα με τεράστια φήμη, το άτυπο χρίσμα του σταθερού συνηγόρου στις μεγάλες πολιτικές δίκες που θα ακολουθήσουν.

Η γνωριμία του με τον συμφοιτητή και μετέπειτα ηγέτη του αφρικανικού κράτους, Νέλσον Μαντέλα, θα εξελιχθεί σε αρραγή φιλία, αρχής γενομένης από τη συνεργασία τους σε κοινές υποθέσεις και εν συνεχεία μέσω της σχέσης συνηγόρου - κατηγορουμένου, με τον Μπίζο να υπερασπίζεται, ταυτόχρονα με τη ζωή του Νέλσον Μαντέλα, τα καταπατημένα ανθρώπινα δικαιώματα των αυτοχθόνων.

Τα επόμενα χρόνια ο Νέλσον Μαντέλα θα εγκαταλείψει τη δικηγορία και θα ηγηθεί μυστικά του αντιστασιακού κινήματος. Τον Αύγουστο του 1962 η μεταμφίεσή του σε σοφέρ δεν θα αποτρέψει τη σύλληψή του ενώ, μετά το πέρας μιας δίκης-παρωδίας, θα του επιβληθεί ποινή πενταετούς φυλάκισης. Το επόμενο έτος η μοίρα θα επιφυλάσσει την ίδια κατάληξη και στα υπόλοιπα ηγετικά στελέχη του ΕΑΚ, που θα αντιμετωπίσουν πλέον στο σύνολό τους την απειλή της εσχάτης των ποινών.

Το κατηγορητήριο στην ιστορική δίκη της Ριβόνια (που πήρε το όνομά της από τον τόπο σύλληψης των κατηγορουμένων και εκδίκασης της υπόθεσης), στηρίχθηκε κυρίως σε άρθρα περί δολιοφθοράς, στρατολόγησης πολιτών και χρήσης εκρηκτικών υλών με σκοπό την κατάλυση της «νομιμότητας».

Ο Μπίζος περιγράφει την προετοιμασία, το παρασκήνιο, αποσπάσματα από τις ακροαματικές διαδικασίες, καθώς και διαλόγους-ντοκουμέντα που είχε ο ίδιος με τους κατηγορουμένους. Η συμβολή του Ελληνα δικηγόρου και της μετέπειτα νομπελίστριας συγγραφέως, Ναντίν Γκόρντιμερ, όσον αφορά την υπερασπιστική γραμμή και τη σύνταξη της απολογίας του Νέλσον Μαντέλα, υπήρξε καθοριστική.

Στον θρυλικό του επίλογο, ο Αφρικανός ηγέτης σχεδίαζε αρχικά να προκαλέσει τους δικαστές ώστε να του επιβάλουν τη θανατική καταδίκη, καθώς θεωρούσε ότι η αυτοθυσία του θα προκαλούσε τη διεθνή κατακραυγή και τον λαϊκό ξεσηκωμό. Η ομόθυμη παρέμβαση του Μπίζου και της Γκόρντιμερ υπήρξε σωτήρια και αναίρεσε τις απονενοημένες σκέψεις του Μαντέλα.

Εστιάζοντας στον σαφή διαχωρισμό ηθικής και νομικής ενοχής, ο κατηγορούμενος μετετράπη σε κατήγορο της «λευκής» αδιαλλαξίας και εκφραστή ενός εθνικού κινήματος λαϊκής βάσης, αποκλειστικό μέλημα του οποίου υπήρξε η κατάργηση των φυλετικών διακρίσεων. Αρνούμενος τους χαρακτηρισμούς του κομμουνιστή και του τρομοκράτη και κατόπιν παραινέσεως του Μπίζου και της Γκόρντιμερ, ο Νέλσον Μαντέλα καταλήγει χαρακτηριστικά:

«Εχω αφιερώσει όλη μου τη ζωή στον αγώνα του αφρικανικού λαού. Εχω πολεμήσει ενάντια στη λευκή αλλά και στη μαύρη κυριαρχία. Εχω λατρέψει το ιδανικό μιας δημοκρατικής και ελεύθερης κοινωνίας στην οποία όλοι οι άνθρωποι θα συνυπάρχουν αρμονικά και με ίσες ευκαιρίες. Είναι ένα ιδανικό για το οποίο ελπίζω να ζήσω και να το υλοποιήσω. Μα αν χρειαστεί, είναι ένα ιδανικό για το οποίο είμαι έτοιμος να δώσω τη ζωή μου».

Οι συνέπειες του απαρτχάιντ αποτυπώνονται στους διαλόγους της ακροαματικής διαδικασίας, καθώς και σε άγνωστα περιστατικά από την καθημερινότητα των αυτοχθόνων.

Ο Γιώργος Μπίζος περιγράφει τη φυλετική αντιμετώπισή τους από ένα κράτος προσχηματικά φιλελεύθερο αλλά δομικά και κατ' ουσίαν ρατσιστικό, με τη στελέχωσή του να περιλαμβάνει πλειοψηφικά τα ανθρώπινα απολιθώματα του μακρινού παρελθόντος, που αποτέλεσαν τους κύριους εμπνευστές και εκφραστές του απαρτχάιντ, των θεσμοθετημένων δηλαδή φυλετικών διακρίσεων.

Ο προσχηματικός ωστόσο φιλελευθερισμός στη Ν. Αφρική παρείχε στον Μπίζο και στους αγωνιστές του ΕΑΚ το απαραίτητο χάσμα-πεδίο δράσης ώστε να ανασυνταχθούν και να δώσουν την ύστατη δικαστική μάχη.

Η εκμετάλλευση των αυτοχθόνων της Ν. Αφρικής και η διαρκής αναζήτηση ελευθερίας, ισονομίας και αξιοπρέπειας προκαλούν αναπόφευκτα έναν υπαινικτικό συσχετισμό με ορισμένα εμβόλιμα γεγονότα που αφηγείται ο Μπίζος από τη σύγχρονη ελληνική ιστορία και τα οποία γνώρισε είτε πληροφοριακά είτε βιωματικά.

Συγκεκριμένα, οι παιδικές αναμνήσεις από τη δικτατορία του Μεταξά και οι αποσπασματικές αναφορές γνωστών ή άγνωστων περιστατικών από τη γερμανική κατοχή και τον ελληνικό εμφύλιο διαθέτουν έναν σύνθετο κοινό παρονομαστή με τις αφηγούμενες εξελίξεις στο Ντέρμπαν. Ο αφηγητής επιτυγχάνει να εστιάσει στα διαφυλετικά κίνητρα των ανθρώπινων πράξεων και μέσω μιας συμβολικής αντιστοιχίας να ενισχύσει το λογοτεχνικό ύφος του βιβλίου.

Η αυτοβιογραφία του Ελληνα νομικού δεν προβάλλει την ουτοπία μιας ιδεατής πολιτείας αλλά τις διαφυλετικές αξίες της διαρκούς επαγρύπνησης και της αντισυμβατικής δράσης, που δεν διαγράφουν την ανθρώπινη κακία αλλά συλλειτουργούν στον περιορισμό ή έστω στην προσωρινή εξάλειψή της.

Ο Γιώργος Μπίζος δεν παγιδεύεται σε φθηνούς συναισθηματισμούς λαϊκίστικης προέλευσης, αλλά απορρίπτει το φυλετικό στοίβαγμα ηρώων και αντιηρώων που είθισται σε ανάλογες εξιστορήσεις, καθώς η ανθρώπινη φαυλότητα δεν φέρει χρώμα.

Ο αφηγητής εκφράζει υπαινικτικά ότι ο γεωγραφικός και χρονικός παράγοντας δεν επηρεάζει τόσο τη φύση των πράξεων αλλά τη συσχέτιση και τον επαναπροσδιορισμό των εκάστοτε ρόλων: θυτών και θυμάτων, εξουσιαστών και εξουσιαζόμενων. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Αν θες να ζήσεις ...τρεις φορές
Μια ποίηση με ένα είδος ηρωισμού
Λογική και περιεχόμενο στην ανάλυση της κοινωνίας
Με ακουστική χάρη
Βίος και πολιτεία σε ερείπια
Η μαγική βιογραφία του Μπέργκμαν
Ανήσυχες ψυχές στον Αδη
Η εν-σωμάτωση του Αλλου
Ηλεκτρονικές εκδόσεις: θα κυκλοφορούν και... δερματόδετες;
Η πουλημένη και λεηλατημένη «ευτυχία» μιας παθιασμένης...
Το κυβιστικό πορτρέτο ενός δημιουργού μετά το «θάνατό» του
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Από τις 4:00 στις 6:00
Τέλος δεν υπάρχει στη μουσική
Φανατικός φίλος της μελωδίας
Κριτική βιβλίου
Αν θες να ζήσεις ...τρεις φορές
Μια ποίηση με ένα είδος ηρωισμού
Λογική και περιεχόμενο στην ανάλυση της κοινωνίας
Με ακουστική χάρη
Βίος και πολιτεία σε ερείπια
Η μαγική βιογραφία του Μπέργκμαν
Ανήσυχες ψυχές στον Αδη
Η εν-σωμάτωση του Αλλου
Ηλεκτρονικές εκδόσεις: θα κυκλοφορούν και... δερματόδετες;
Η πουλημένη και λεηλατημένη «ευτυχία» μιας παθιασμένης...
Ο επιστήθιος φίλος του Νέλσον Μαντέλα
Το κυβιστικό πορτρέτο ενός δημιουργού μετά το «θάνατό» του
Συνέντευξη: Διαμαντής Καράβολας
Το περιοδικό και οι εκδόσεις Φαρφουλάς
Φιλοσοφία
Η «ελληνική μοίρα» του Κώστα Αξελού
Άλλες ειδήσεις
Παρουσίαση βιβλίου
Συνταγές επιβίωσης για αλλιώτικα παιδιά
Χώρα
Του σκοταδιού τη ζάχαρη
Η κόρνα