Έντυπη Έκδοση

Πολιτική

Διάλογος

  • Διάλογοι για τα δικαιώματα των μεταναστών

    Η μετανάστευση είναι ένα πλανητικό φαινόμενο που προορίζεται να διαρκέσει, καθώς η απόσταση που χωρίζει τον φτωχό Νότο του κόσμου από τον πλούσιο Βορρά δεν μειώνεται αλλά μεγαλώνει.

    Πόλεμοι, πείνα, φτώχεια, εκμετάλλευση, ασθένειες, δημογραφική έκρηξη, καταστροφή του περιβάλλοντος ξεριζώνουν «της γης τους κολασμένους» από τις πατρίδες τους και τους σπρώχνουν στους δρόμους που οδηγούν προς τις χώρες της πλούσιας Δύσης. Εξάλλου, η κατάσταση του φτωχού Νότου είναι σε μεγάλο βαθμό το προϊόν πολιτικών και οικονομικών επιλογών των πλούσιων χωρών και της κυριαρχίας που αυτές ασκούν στην παγκόσμια οικονομία. Σε αυτή την αρχική αδικία έρχεται να προστεθεί και μία άλλη, καθώς οι μετανάστες γίνονται θύματα διακρίσεων, άνισης μεταχείρισης, άγριας και απάνθρωπης εκμετάλλευσης. Ο σεβασμός της αξιοπρέπειας του ανθρώπινου προσώπου έπρεπε να αποκλείει αυτόν τον υποβιβασμό του μετανάστη σε αντικείμενο, σε εμπόρευμα, σε σκλάβο ή υπηρέτη χωρίς δικαιώματα.

    Στο ιστορικό παρεθλόν, ο αποκλεισμένος από τα δικαιώματα ήταν ο προλετάριος. Και οι εργαζόμενες μάζες ήταν εκείνες που με τα κινήματά τους πίεζαν «από τα κάτω» για τη διεύρυνση των πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Σήμερα, είναι τα μεταναστευτικά κύματα των απόκληρων που ζητούν την αναγνώριση δικαιωμάτων. Οταν δεν αναγνωρίζονται ή παραβιάζονται ωμά τα δικαιώματα των ξένων, των μεταναστών, τότε δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για να αμφισβητηθούν τα δικαιώματα και οι ελευθερίες όλων.

    Στα δικαιώματα των μεταναστών και στη σύνδεσή τους με την ιδιότητα του πολίτη αναφέρονται τα τρία κείμενα που φιλοξενούν σήμερα οι «Διάλογοι»:

    *Ο Στέφανο Ροντοτά είναι ομότιμος καθηγητής του Αστικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο La Sapienza της Ρώμης.

    *Ο Τζορτζ Φρέντρικσον (1934-2008) ήταν καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ των Ηνωμένων Πολιτειών.

    *Ο Ντανίλο Ζόλο είναι καθηγητής Φιλοσοφίας του Δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Φλωρεντίας.

    Πολίτες του κόσμου

    «Πολίτες του κόσμου» έλεγαν, σε ένα παρελθόν όχι πάρα πολύ μακρινό. Ηταν τα πρόσωπα που είχαν εγκαταλείψει τα εδαφικά κλεισίματα, έφευγαν πέρα από τα σύνορα του κράτους-έθνους, δεν καλλιεργούσαν αποκλειστικούς δεσμούς με αυτόχθονες κουλτούρες. Επρόκειτο βέβαια για μιαν ελίτ.

    Αυτή η ελίτ ωστόσο έθετε υπό αμφισβήτηση μιαν ιδιότητα του πολίτη η οποία εξαντλούνταν στον δεσμό αίματος ή στη γέννηση σε έναν καθορισμένο τόπο, στο jus sanguinis ή στο jus soli, που φυλάκιζαν τον καθένα στην ταυτότητα η οποία τον έκανε γάλλο ή ιταλό ή γερμανό πολίτη και αποτελούσαν την αναγκαία προϋπόθεση για την απόλαυση των δικαιωμάτων.

    Οταν σήμερα μιλάμε για ιδιότητα του πολίτη και για τα δικαιώματα που τη συνοδεύουν, μάλλον σε αυτήν την πιο ανοιχτή και περιεκτική λογική αναφερόμαστε. Η ιδιότητα του πολίτη γίνεται έτσι μια ιδέα που ενοποιεί και όχι το εργαλείο που διαχωρίζει και διαιρεί τα πρόσωπα. Προσδιορίζει μια κοινή κληρονομιά η οποία ανήκει σε κάθε ανθρώπινη ύπαρξη, ένα σταυροδρόμι ποικίλων και πολύπλοκων διασταυρώσεων, που εμπλέκουν την πολιτικο-νομική ταυτότητα του υποκειμένου, τους τρόπους της συμμετοχής του στην πολιτική, το σύνολο των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεών του.

    Υπάρχουν δικαιώματα που απλώνουν τις ρίζες τους στην ίδια την ανθρωπότητα και που ποτέ δεν πρέπει να τα αρνούμαστε. Μπορούμε να αρνηθούμε την ιατρική θεραπεία μόνο και μόνο επειδή είναι ξένος αυτός που τη ζητάει; Μπορούμε να αποκλείσουμε ένα παιδί από το δικαίωμα στην εκπαίδευση μόνο και μόνο επειδή είναι τέκνο «παράνομων» μεταναστών; Μπορούμε να αποδεχθούμε το ότι στον «λαθρομετανάστη» δεν θα διασφαλιστεί η δίκαιη αμοιβή ή η θεμελιώδης ασφάλεια στην εργασία;

    Ιδού λοιπόν που η ιδιότητα του πολίτη υπερβαίνει τα τυπικά σχήματα και καταδεικνύει την ακαταλληλότητά τους. Η παλιά ιδέα της ιδιότητας του πολίτη δεν χάνεται, διατηρεί έναν ρόλο, αλλά όλο και πιο συχνά παρουσιάζεται σαν ένα εμπόδιο στην υλοποίηση εκείνων ακριβώς των δικαιωμάτων του προσώπου που είχε θελήσει να θεμελιώσει. Για να μας βγάλει από αυτή τη στενωπό, επανεμφανίζεται η ιδέα (ή ουτοπία;) μιας «οικουμενικής» ιδιότητας του πολίτη, η οποία μας επαναφέρει στο 212 μ.Χ., όταν ο Καρακάλλας, με ένα διάταγμά του, επεξέτεινε την ιδιότητα του ρωμαίου πολίτη σε όλους τους κατοίκους της αυτοκρατορίας (με κάποιες περιορισμένες εξαιρέσεις).

    Στο μεταξύ ωστόσο παρακολουθούμε προσπάθειες να προσεγγιστεί σε εθνική κλίμακα η νέα ουσιαστική ιδιότητα του πολίτη, που αποδίδει σε όλους έναν θεμελιώδη και σκληρό πυρήνα δικαιωμάτων και την παλιά τυπική ιδιότητα του πολίτη που επεκτείνεται σε έναν αυξανόμενο αριθμό προσώπων.

    Είναι κινήσεις που θέλουν να κάνουν πιο εύκολη την απόκτηση της ιδιότητας του πολίτη από τους μετανάστες, συμβάλλοντας έτσι στην ενσωμάτωσή τους στην κοινωνία που τους φιλοξενεί.

    Αυτή η ενσωμάτωση ωστόσο δεν πρέπει να θεωρείται ένα πλήρως υλοποιημένο αποτέλεσμα, αλλά μάλλον μια διαδικασία που πρέπει να καθοδηγείται διαρκώς από μια πολιτική διορατικότητα, που θα εμποδίζει τη διαμόρφωση εθνικών και πολιτισμικών γκέτο, σαν εκείνα που εμφανίστηκαν στη Μεγάλη Βρετανία.

    Η νέα ιδιότητα του πολίτη δεν πέφτει από τον ουρανό, δεν είναι τέκνο ενός αυτοκρατορικού διατάγματος ή της ευφυΐας ενός καλού νομοθέτη. Αποκαλύπτεται όλο και πιο καθαρά ως μια κατασκευή που οικοδομείται πάνω στον συγκεκριμένο τρόπο με τον οποίο τα πρόσωπα αντιλαμβάνονται την ανάγκη δικαιωμάτων, επιζητούν την αναγνώρισή τους, υλοποιούν την εφαρμογή τους.

    Ετσι, ιδιότητα του πολίτη και δικαιώματα μπορούν και να απαλλάσσονται από την υποψία ή από την κατηγορία που βλέπει σε αυτά μιαν επιβολή από τα πάνω ξένων ή σε κάθε περίπτωση μη κοινών αξιών. Στην πραγματικότητα, ακριβώς η οικουμενικότητα των δικαιωμάτων του πολίτη μπορεί να μας προστατεύει από τις παγίδες μιας κακώς εννοούμενης πολυπολιτισμικότητας. Στις Ηνωμένες Πολιτείες παραχωρήθηκε πολιτικό άσυλο σε ένα κορίτσι, επειδή, αν γυρνούσε στην πατρίδα της, δεν θα μπορούσε να αποφύγει την τρομερή πρακτική της κλειτοριδεκτομής. Η σεξουαλική ελευθερία επομένως προστατεύεται από τη νέα ιδιότητα του πολίτη και θέτει υπό ριζική αμφισβήτηση τις πολιτισμικές εξαρτήσεις που θέλουν να την περιορίσουν. Η κουλτούρα των οικουμενικών δικαιωμάτων του προσώπου απαιτεί μια κοπιώδη ωρίμανση, αλλά είναι το αληθινό αντίδοτο στη βία των παραδόσεων, που θέλουν να συνεχίζουν να καταπατούν αυτά τα δικαιώματα.

    Τα πρόσωπα κινούνται συνεχώς στον κόσμο, εφαρμόζοντας πρώτα απ' όλα την πιο παλιά μορφή υπερεθνικής αναζήτησης δικαιωμάτων, τη μετανάστευση, για να εξασφαλίσουν τις ελάχιστες προϋποθέσεις επιβίωσης. Η περιουσία δικαιωμάτων του καθένα δεν είναι μόνον εκείνη, η περιορισμένη, που του προσφέρει η εθνική ιδιότητα του πολίτη.

    Εμπλουτίζεται χάρη στη δυνατότητα να ασκεί αλλού δικαιώματα που του αρνούνται στη χώρα του. Ετσι, η ιδιότητα του πολίτη διευρύνεται και είναι το προϊόν της ελεύθερης δράσης των προσώπων. Γινόμαστε πολίτες του κόσμου χάρη σε μια πρόσβαση στα δικαιώματα, η οποία υπερπηδάει τα σύνορα. Στην παγκόσμια διάσταση, η συνεχής κυκλοφορία των προσώπων συνεπιφέρει και μια κυκλοφορία αξιών και μοντέλων συμπεριφοράς, που ευνοεί τη βραδεία δημιουργία κοινών αναφορών. Μια παραγωγή «από τα κάτω» θεμελιωδών δικαιωμάτων καθιστά επιθυμητή και συγκεκριμένη την ανάδυση μιας οικουμενικής ιδιότητας του πολίτη. Σίγουρα δεν είναι τυχαίο το ότι, ασκώντας κριτική στην παγκοσμιοποίηση μέσω των αγορών, περάσαμε από τη ριζική της άρνηση στη διαφορετική λογική της παγκοσμιοποίησης μέσω των δικαιωμάτων.

    Ισοι απέναντι στο νόμο

    Από τις απαρχές του πολιτισμού οι οργανωμένες ανθρώπινες ομάδες έδειξαν την τάση να εγγυώνται την ασφάλειά τους διαχωριζόμενες από τις άλλες ομάδες και χαράσσοντας σύνορα ανάμεσα σε «πολίτες» και σε «ξένους».

    Και στο εσωτερικό κάθε ομάδας έτεινε να διαμορφώνεται μια ιεραρχική δομή, με τη διαφοροποίηση των εξουσιών και των συλλογικών ευθυνών. Η πόλις της αρχαίας Ελλάδας είναι ένα παράδειγμα αυτής της διπλής διαφοροποίησης. Ο πολίτης αντιτίθεται στον ξένο, αν και δεν είναι όλοι οι ξένοι ίσοι. Οι βάρβαροι -εκείνοι που δεν ξέρουν να μιλάνε- διακρίνονται από τους Ελληνες, οι οποίοι έχουν κοινή γλώσσα, θρησκεία και έθιμα. Ο βάρβαρος, καθώς δεν διαφοροποιείται αρκετά σε διανοητικά και ηθικά χαρίσματα από το ζώο, δεν μπορεί να συμμετέχει στη ζωή της πόλης.

    Ο Ελληνας αντίθετα μπορεί να παίρνει μέρος, αλλά μόνον από τη διαχωρισμένη θέση του «μέτοικου». Αυτός δεν είναι πολίτης, όπως δεν είναι πολίτες οι δούλοι, οι φτωχοί και οι γυναίκες. Η ιδιότητα του πολίτη, υποστηρίζει ο Αριστοτέλης, πρέπει να παραχωρείται μόνον στους ενήλικους και ελεύθερους άνδρες. Δεν ήταν πολύ διαφορετική και η ρωμαϊκή αντίληψη της ιδιότητας του πολίτη στη δημοκρατική εποχή.

    Η νεότερη αντίληψη της ιδιότητας του πολίτη αναδύεται χάρη στους θεωρητικούς της απόλυτης μοναρχίας, που γράφουν τα έργα τους μεταξύ του 16ου και του 17ου αιώνα, όπως ο Ζαν Μποντέν και ο Τόμας Χομπς. Η έννοια της ιδιότητας του πολίτη χάνει το νόημά της της συμμετοχής στους δημόσιους ρόλους και στις τιμές που συνδέονται με αυτούς.

    Το να είναι πολίτες ισοδυναμεί με το να είναι πιστοί και υπάκουοι υπήκοοι του μονάρχη, που υπόκεινται στους ίδιους νόμους ανεξάρτητα από τις διαφορές θρησκείας, γλώσσας και εθνικής καταγωγής. Με τις μεγάλες όμως αστικές επαναστάσεις του 17ου και 18ου αιώνα -και με τα έργα συγγραφέων όπως ο Τζον Λοκ και ο Ζαν Ζακ Ρουσό- η νεότερη έννοια της ιδιότητας του πολίτη επιβεβαιώνεται ως νομική ισότητα όλων των πολιτών ως υποκειμένων δικαίου, κατόχων της κυριαρχίας και μελών του έθνους. Ο μόνος «πρόδηλος» αποκλεισμός αφορά τις γυναίκες (και για πολύ καιρό ακόμα όσους δεν κατέχουν ιδιοκτησία).

    Πέρα από αυτές τις ανακολουθίες, η νεότερη ιδιότητα του πολίτη επιβεβαιώνεται ως η συμπύκνωση μιας σειράς υποκειμενικών δικαιωμάτων, που μπορούν να κατισχύουν ακόμα και ενάντια στις κρατικές αρχές.

    Εδώ βρίσκεται το βαθύτερο φιλοσοφικό και ανθρωπολογικό της νόημα, που εμπνέεται από την αντίληψη του Διαφωτισμού και των θεωριών του φυσικού δικαίου για το άτομο. Οι άνθρωποι είναι όντα ορθολογικά, ελεύθερα, ηθικά υπεύθυνα, ίσα απέναντι στο νόμο και οικονομικά ανεξάρτητα.

    Με αφετηρία τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα, το μοντέλο του φιλελεύθερου κράτους τείνει να πάρει μορφές που ορίζονται ως «φιλελευθερο-δημοκρατικές». Και σε αυτή τη διαδικασία, με αφετηρία τις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, ήρθε να προστεθεί μία ακόμη θεσμική εξέλιξη που, μετά την παρένθεση του φασισμού και του ναζισμού, οδήγησε στο «κοινωνικό κράτος». Παράλληλα επιβεβαιώθηκε μια νέα αντίληψη της ιδιότητας του πολίτη, η δημοκρατική-κοινωνική, που αποδίδει σε όλους τους πολίτες όχι μόνον τα ατομικά και πολιτικά, αλλά και τα «κοινωνικά δικαιώματα». Σε όλους αναλογεί ένας βαθμός εκπαίδευσης, ευημερίας και κοινωνικής ασφάλειας, που μετριέται με τα κριτήρια που κυριαρχούν στην πολιτική κοινότητα.

    Σήμερα, στις αρχές της τρίτης χιλιετίας, μετά την πλανητική νίκη της οικονομίας της αγοράς, ο σοσιαλδημοκρατικός οπτιμισμός φαίνεται να έχει χάσει το σφρίγος του. Τα κοινωνικά δικαιώματα χάνουν βαθμιαία τα γνωρίσματα της καθολικότητας και της νομικής αποτελεσματικότητας. Ορισμένοι συγγραφείς υποστηρίζουν όι οι διαδικασίες της παγκοσμιοποίησης, αφαιρώντας από τα κράτη σημαντικό μέρος των αρμοδιοτήτων τους, τείνουν να αναθέτουν σε αυτά μόνον την τήρηση της δημόσιας τάξης. Σε αυτό το πλαίσιο, ακόμη και το κοινωνικό κράτος θα έτεινε να παίζει κυρίως έναν καταπιεστικό ρόλο, μετατρεπόμενο σε «ποινικό κράτος».

    Αλλοι συγγραφείς υπογραμμίζουν την αυξανόμενη ένταση ανάμεσα στα δικαιώματα των πολιτών και στις προσδοκίες των μεταναστών, που συνωστίζονται στα σύνορα των αναπτυγμένων χωρών αναζητώντας μια καλύτερη ζωή. Με τη μαζική διείσδυσή τους στα διάκενα των νομικο-πολιτικών συστημάτων των δυτικών κοινωνιών, οι μετανάστες ασκούν μιαν ακατακίνητη πίεση προς την ισότητα. Και είναι η ίδια η έννοια της ιδιότητας του πολίτη που φαίνεται να αμφισβητείται από το βάσιμο αίτημά τους να γίνουν πολίτες με πλήρη δικαιώματα των χωρών στις οποίες ζουν και εργάζονται.

    Πρόκειται για μια πρόκληση πολύ ριψοκίνδυνη, επειδή η ίδια η διαλεκτική «πολίτη» και «ξένου» μεταβάλλεται από μια πίεση, η οποία αποδυναμώνει το αίσθημα του ανήκειν και της συλλογικής ταυτότητας και θέτει σε κρίση τις παραδοσιακές δομές του κράτους δικαίου. Σε αυτές τις δομές απευθύνεται το αίτημα μιας «πολυεθνικής» αναγνώρισης όχι μόνον των ατομικών δικαιωμάτων, αλλά και των ίδιων των εθνικών ταυτοτήτων των φιλοξενούμενων μειονοτήτων.

    Η απάντηση σε αυτές τις διεκδικήσεις από μέρους των κρατών και των αυτόχθονων πληθυσμών ενέχει τον κίνδυνο να γραφτούν μερικές από τις πιο σκληρές και αλγεινές σελίδες στην ιστορία της Δύσης. Αλλά η κοσμοπολιτική ρητορική που επιδοκιμάζει την ιδέα της κατάργησης των κρατών και της υπέρβασης των αξιών που απορρέουν από την ιδιότητα του πολίτη, στην προοπτική μιας παγκόσμιας διακυβέρνησης, δεν φαίνεται να προσφέρει κάποια αξιόπιστη και ευκταία προοπτική.

    Ο αμερικάνικος μύθος της ενσωμάτωσης

    Η ιδιότητα του πολίτη είναι ένα κινούμενο σύνορο, η έκβαση μιας διαδικασίας μέσω της οποίας επαναπροσδιορίζονται συνεχώς οι ομάδες, τα δικαιώματα και οι ισορροπίες μιας κοινωνίας.

    Η αμερικανική ιστορία είναι το πιο ισχυρό παράδειγμα που επιβεβαιώνει αυτή τη διαπίστωση. Γενικά θεωρείται ότι το ντοκουμέντο που θεμελιώνει την αμερικανική ιδιότητα του πολίτη είναι η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας του 1776, σύμφωνα με την οποία η μοναδική προϋπόθεση της ιδιότητας του πολίτη είναι το να ανήκει κανείς στο ανθρώπινο γένος.

    HNaturalization Act του 1790 προσδιόριζε ως προϋποθέσεις για την απόκτηση της ιδιότητας του πολίτη δύο χρόνια διαμονής στις ΗΠΑ, έναν «καλό χαρακτήρα» και τον όρκο πίστης στο Σύνταγμα. Αλλά το δικαίωμα στην ιδιότητα του πολίτη περιοριζόταν στους «ελεύθερους λευκούς». Αποκλείονταν από αυτό οι μαύροι και οι ινδιάνοι. Επομένως ήδη από τις απαρχές της ιστορίας αυτής της χώρας η ιδέα της ιδιότητας του πολίτη συνδέεται αδιάσπαστα με εκείνη της φυλής, του χρώματος του δέρματος.

    Οταν το Κογκρέσο, το 1870, αναγνώρισε στους απογόνους των αφρικανών μεταναστών το δικαίωμα να γίνουν πολίτες (ένας τρόπος για να ανταμειφθούν οι απελευθερωμένοι δούλοι που έμειναν πιστοί στην Ενωση κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου), διατήρησε μια ρήτρα αποκλεισμού απέναντι στους Ασιάτες που, με αφετηρία το 1849, είχαν αρχίσει να καταφθάνουν μαζικά στην Καλιφόρνια. Μεταξύ του 1890 και του 1910, ορισμένες πολιτείες του Νότου θα εγκρίνουν μια σειρά νόμους που στην πράξη αρνούνταν στους Αφροαμερικανούς το δικαίωμα ψήφου. Η Immigration Act του 1924 καθόρισε ποσοστά εισόδου στις ΗΠΑ, που προέβλεπαν διακρίσεις εις βάρος των Νοτιοευρωπαίων σε σχέση με τους Γερμανούς ή τους Σκανδιναβούς. Θεωρούσαν πράγματι ότι μια μαζική εισροή Ιταλών, Ελλήνων, Σλάβων θα έβλαπτε την εθνική κουλτούρα και την εθνική γενετική κληρονομιά.

    Μόνον κατά την περίοδο που ξεκινάει από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και φτάνει ως τη δεκαετία του 1970 παρακολουθούμε έναν εν μέρει νικηφόρο αγώνα για την επέκταση της ιδιότητας του πολίτη σε ομάδες που προηγουμένως αποκλείονταν. Το 1920 το δικαίωμα ψήφου επεκτάθηκε στις γυναίκες. Το 1921 η ιδιότητα του αμερικανού πολίτη εξασφαλίζεται σε όλους τους ιθαγενείς Αμερικανούς. Και μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο γίνεται ορμητική η μάχη για τη νομική και πολιτική ισότητα των Αφροαμερικανών, που κορυφώνεται με τη Civil Rights Act και με τη Voting Rights Act των ετών 1964-65. Η πάλη για την ιδιότητα του πολίτη υπήρξε επομένως στις Ηνωμένες Πολιτείες μια μακρά και ακόμη ανολοκλήρωτη διαδικασία κυρίως για τους Αφροαμερικανούς. Η άσκηση των πολιτικών δικαιωμάτων, η μη τυπική αλλά ουσιαστική νομική προστασία, η συμμετοχή στη ζωή της κοινότητας απαίτησαν κόπο, επιμονή, απώλεια ανθρώπινων ζωών.

    Για αιώνες η αμερικανική έννοια της ιδιότητας του πολίτη ταύτιζε τους λευκούς με τους μόνους φορείς μιας γενικής ανθρωπότητας, επομένως με τους μόνους στους οποίους έπρεπε να αναγνωριστούν πλήρη δικαιώματα. Οι μαύροι, οι Ινδιάνοι, οι Ασιάτες ήταν αντίθετα «φυλές» και σαν τέτοιες δεν διέθεταν εκείνα τα οικουμενικά γνωρίσματα που είναι αναγκαία για να ασκούν την υπευθυνότητα της δημοκρατικής ιδιότητας του πολίτη. Σε αυτό το σημείο, ακόμα και σήμερα, η αμερικανική ιδιότητα του πολίτη δείχνει χαρακτηριστικά που είναι αξιοσημείωτα διαφορετικά από εκείνα των ευρωπαϊκών χωρών.

    Στη Γερμανία ταυτότητα και ιδιότητα του πολίτη απλώνουν τις ρίζες τους σε μια μορφή εθνικισμού που τείνει να αποκλείει τους ξένους. Στη Γερμανία ισχύει το δίκαιο του αίματος, με βάση το οποίο ένα πρόσωπο με μακρινή γερμανική καταγωγή μπορεί να έχει πρόσβαση στην ιδιότητα του πολίτη, ενώ τα παιδιά των Τούρκων που κατοικούν 40 χρόνια στη Γερμανία συναντούν πολλές δυσκολίες στην πολιτογράφησή τους. Στη Γαλλία η αληθινή διαχωριστική γραμμή είναι πολιτισμική. Η γαλλική οικουμενιστική παράδοση τείνει να μην υψώνει φραγμούς φυλής, αλλά μάλλον προσχώρησης στις αρχές της γαλλικής δημοκρατίας.

    Ηαμερικανική ιδιότητα του πολίτη έχει, αντίθετα, πολύ περισσότερο φυλετικά χαρακτηριστικά. Αναφέρω ένα παράδειγμα. Οι μετανάστες από την Αϊτή έγιναν δεκτοί πιο φιλόξενα στη Γαλλία σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες εξαιτίας της γαλλόφωνης παιδείας τους. Μια αυστηρή προσχώρηση στις αρχές του Ισλάμ οδήγησε όμως τους Γάλλους να θεωρούν δύσκολα αφομοιώσιμους τους πληθυσμούς της βόρειας Αφρικής. Στις Ηνωμένες Πολιτείες αντίθετα, παρά την 11η Σεπτεμβρίου, το Ισλάμ είναι σε ταχεία αύξηση και αυτό δεν προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία στον πληθυσμό. Αυτή η έλλειψη πολιτισμικής ακαμψίας οδήγησε στις Ηνωμένες Πολιτείες στην αφομοίωση εκατομμυρίων μεταναστών, αλλά και σε μια δεύτερης κατηγορίας ιδιότητα του πολίτη για πολλούς από αυτούς. Στην Ευρώπη, τα κυριότερα εμπόδια στην παραχώρηση της ιδιότητας του πολίτη παραμένουν η ελλιπής ελαστικότητα των εθνικών πολιτισμών και η άρνηση των ταυτοτήτων να επιτρέψουν τη διασταύρωση με άλλες.

    Στις Ηνωμένες Πολιτείες σήμερα αντιμετωπίζουμε μια νέα πρόκληση. Πρόκειται για το αίτημα για εθνικότητα και για ιδιότητα του πολίτη από μέρους έντεκα εκατομμυρίων μεταναστών χωρίς νόμιμη άδεια παραμονής. Οι μισοί τουλάχιστον από αυτούς προέρχονται από το Μεξικό. Οπως και στο παρελθόν, η αφομοίωσή τους δεν θα είναι εύκολη. Ορισμένοι διαμαρτύρονται για την επιμονή με την οποία οι Μεξικανοί μένουν πιστοί στην κουλτούρα τους και στις παραδόσεις τους. Αλλά, άλλη μία φορά, η ιδιαίτερη πολιτισμική ελαστικότητα του αμερικανικού πλαισίου είναι εκείνη που θα τους επιτρέψει να διατηρήσουν μια διπλή ταυτότητα. Σε δυο ή τρεις γενεές αυτοί οι άνθρωποι θα μιλούν αγγλικά, όπως και όλες οι άλλες ομάδες πριν από αυτούς. Το αληθινό ζητούμενο είναι η πραγματική και όχι μόνον τυπική ένταξή τους στην κοινωνία, η συγκεκριμένη άσκηση των δικαιωμάτων που συνδέονται με την ιδιότητα του πολίτη.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Πολιτική
Άλλα θέματα στην κατηγορία Πολιτική της έντυπης έκδοσης
Αγρότες
Ολα ανοιχτά στα μέτωπα των τρακτέρ
Οι πέντε «φυλές» των συνδικαλιστών του Κάμπου
Ευρωπαϊκή Ενωση
Στις πλάτες του Θαπατέρο
Τρία σενάρια στήριξης της ευρωζώνης
Χοντρό παιχνίδι κόντρα στο ευρώ
Οι «φιλέλληνες» του Νταβός
Κυβέρνηση
Το κρυφό χαρτί των 5,5 δισ.
Βαρύς Φλεβάρης για τον Γιώργο
Υποτίμησαν τους αντιπάλους
Εξεταστικές επιτροπές
Το «πελατολόγιο» των εξεταστικών
Υπόθεση Βατοπεδίου
Ακυρες οι πωλήσεις των ακινήτων απ' το Βατοπέδι
Δομημένα ομόλογα
Δομημένη εγκληματική οργάνωση «Ακρόπολις»
ΛΑΟΣ
Χέρι-χέρι με τον Καρατζαφέρη
Νέα Δημοκρατία
Αποστάσεις ασφαλείας από τον Καραμανλή
ΠΑΣΟΚ
Ενας είναι στο κόμμα
Συνέντευξη: Αννα Διμαντοπούλου
«Το παγόβουνο είναι μπροστά μας»
Συνέντευξη: Νίκος Κωνσταντόπουλος
«Ο ΣΥΡΙΖΑ φαίνεται σαν παλιωμένος πίνακας»
ΣΥΡΙΖΑ
Συνέδριο η βάση διάσπαση η τάση
Ελληνοτουρκικές σχέσεις
Ελληνοτουρκικές σχέσεις στις παλιές, καλές εποχές
Υπουργείο Εσωτερικών
Εσωτερική υπόθεση η μειονότητα της Θράκης
Κυπριακό
Και όμως κινείται