Έντυπη Έκδοση

Πολιτική

Ελεύθερο βήμα

  • Τα μέτρα και το άνομο κράτος

    Στην περασμένη «Κ.Ε.» γράψαμε σκέψεις για την ευθύνη που έχουν όλοι οι πολιτικοί παράγοντες λειτουργίας του πολιτεύματος στο επίπεδο διακυβέρνησης της χώρας σε κατάσταση κρίσης (κυβέρνηση, αντιπολίτευση, κόμματα, πολίτες).

    Σήμερα θα σταθούμε στο πρακτικά ακόμη μεγαλύτερης σημασίας πρόβλημα της εφαρμογής ή αποτελεσματικότητας των μέτρων.

    Σε ένα ευνομούμενο και καλά οργανωμένο σύγχρονο κράτος το πρόβλημα δεν θα υπήρχε καν. Στη ζοφερή, όμως, κατάσταση οργάνωσης και λειτουργίας που βρίσκεται ο κρατικός μηχανισμός της χώρας μας σε όλη την έκταση του δημόσιου τομέα, το πρόβλημα αποκτά πρωταρχική σημασία.

    Από την εφαρμογή των μέτρων εξαρτάται πρώτα απ' όλα η αντιμετώπιση ή μη της κρίσης, δηλαδή το «βουλιάζουμε» ή όχι. Εξαρτάται η αποκατάσταση ή η πλήρης καταβαράθρωση της αξιοπιστίας της χώρας, η θέση μας στην Ευρωπαϊκή Ενωση και στη διεθνή κοινότητα και γενικά ό,τι αφορά το πολιτικό και το οικονομικό μέλλον του ελληνικού λαού. Φοβούμαι -και εδώ έγκειται ο μέγας κίνδυνος- ότι το πρωταρχικό αυτό πρόβλημα δεν είναι σε όλη του την έκταση συνειδητοποιημένο. Αραιά στοιχεία του κυβερνητικού λόγου δείχνουν ότι το πρόβλημα είναι γνωστό στην κυβέρνηση. Δεν είναι, όμως, εμφανές, αν έχει αποφασιστεί και έχει αρχίσει ο απαιτούμενος σχεδιασμός.

    Οσον αφορά την αντιπολίτευση, ο πολιτικός της λόγος δείχνει ότι το πρόβλημα στο χώρο της δεν έχει συνειδητοποιηθεί, ώστε να συμβάλει εποικοδομητικά στην αντιμετώπισή του. Το ίδιο συμβαίνει και στα ευρύτερα στρώματα του λαού. Η άγνοια αυτή δεν είναι τυχαία. Οφείλεται σε ιστορικούς λόγους, που μια μικρή μερίδα φωτισμένων ιστορικών έχει αναδιφήσει και φωτίσει.

    Το νεότερο ελληνικό κράτος, από την ίδρυσή του, εξεφαύλιζε κάθε σύστημα οργάνωσης και λειτουργίας του, με αποτέλεσμα να διαμορφωθεί ένα άνομο κράτος. Η ανάπτυξη της ανομίας του κράτους συμβαδίζει με την ανάπτυξη αντίστοιχης ανομίας των πολιτών: Οι πολίτες, για την αντιμετώπιση της κρατικής ανομίας, ανομούν και το κράτος, για την αντιμετώπιση των άνομων πολιτών, επίσης ανομεί. Η κατάσταση αυτή έχει γίνει καθεστώς λειτουργίας του κρατικού μηχανισμού και των σχέσεων κράτους και πολιτών. Συγχρόνως έχει γίνει εθισμός και μοιρολατρία.

    Τούτος είναι ο λόγος της διαφοράς που παρουσιάζει μια κρατική υπηρεσία από μια τράπεζα ή μια πολυεθνική εταιρεία στο διπλανό κτίριο.

    Αυτό εξηγεί γιατί οι Ελληνες στο εξωτερικό διαπρέπουν και στο εσωτερικό γίνονται φαύλοι. Ελληνες και εκεί, Ελληνες και εδώ. Ο εθισμός στη μη λειτουργία και στη φαύλη λειτουργία του κράτους εξηγεί το έλλειμμα πολιτικής και κοινωνικής συνειδητοποίησης σχετικά με την εφαρμογή των μέτρων κατά της κρίσης.

    Μέχρι σήμερα, καμιά απολύτως κυβέρνηση δεν σκέφθηκε σοβαρά την ανάγκη ριζικής αναδιοργάνωσης του κράτους, που αποτελεί το μεγαλύτερο από τα μεγάλα έργα. Κανείς δεν σκέφθηκε καν να το αρχίσει. Ολοι έχουν μιλήσει για διαρθρωτικές αλλαγές, αλλά κανείς δεν σκέφθηκε ότι η πρώτη και απόλυτα αναγκαία διαρθρωτική μεταβολή είναι η διαρθρωτική μεταβολή του κράτους.

    Πολλοί κυβερνώντες, λέγοντας για διαρθρωτικές μεταβολές, δεν εννοούν τη βελτίωση του κράτους, αλλά την απαλλαγή μας από αυτό με ξεπούλημα δημόσιων υπηρεσιών κοινής ωφέλειας και ζωτικής σημασίας για το κοινωνικό σύνολο. Οι λέξεις πολιτικών συνθημάτων προηγούμενων κυβερνήσεων «εκσυγχρονισμός» και «επανίδρυση του κράτους» όχι μόνο έμειναν κενές, αλλά ευτελίστηκαν ως πολιτικός λόγος.

    Η εγκληματική αυτή παράλειψη όλων των κυβερνήσεων από τη μεταπολίτευση και εδώ ήταν απλώς αιτία επιδείνωσης της χρόνιας ασθένειας του κράτους. Σήμερα, αν δεν αρχίσει -επιτέλους- η αναδιοργάνωση του κρατικού μηχανισμού, μπορεί να γίνει αιτία θανάτου της οικονομικής, τουλάχιστον, υπόστασής του. Η κρίση δίνει τη μοναδική ευκαιρία - που δεν είναι ευκαιρία, αλλά επιταγή.

    Αλλά ας πάμε στην πράξη αντιμετώπισης του προβλήματος. Η κυβέρνηση αποφάσισε τη λήψη μιας σειράς αυστηρών μέτρων για την άμεση αντιμετώπιση της κρίσης. Τα μέτρα αυτά είναι και κρίνονται ως μέτρα της σωστής κατεύθυνσης -εφόσον, βέβαια, εφαρμοστούν. Είναι φανερό ότι η εφαρμογή αυτή των μέτρων δεν μπορεί να μείνει στα χέρια των αρμόδιων υπηρεσιών του κρατικού μηχανισμού, όπως λειτουργούν μέχρι σήμερα. Εχουν άμεση ανάγκη την οργανωτική και τη νομοθετική παρέμβαση της κυβέρνησης στους αρμόδιους διοικητικούς μηχανισμούς.

    Διαφορετικά θα λειτουργήσουν ανεπαρκώς ή με φαυλότητα, όπως λειτούργησαν μέχρι σήμερα, και τα μέτρα δεν θα είναι αποτελεσματικά. Για παράδειγμα: τα μέτρα πάταξης της φοροδιαφυγής, της φοροαποφυγής και της είσπραξης οφειλόμενων φόρων, ποιος θα τα εκτελέσει; Οι διοικητικοί μηχανισμοί που δημιούργησαν και κάλυψαν αυτές τις παρανομίες; Τότε θα μείνουμε εκεί που είμαστε.

    Η πάταξη των αδικαιολόγητων δαπανών πώς θα πραγματοποιηθεί; Με απλές διοικητικές εντολές και απειλές κυρώσεων; Μα αυτές υπάρχουν ήδη χωρίς να εφαρμόζονται μέχρι σήμερα.

    Πώς θα σταματήσουν, για παράδειγμα, τα ατελείωτα και χωρίς έλεγχο ταξίδια υπαλλήλων στο εξωτερικό; Πώς θα ελεγχθούν οι ανεξέλεγκτες δαπάνες των νοσοκομείων και όλων των υπηρεσιών; Μόνο με εντολές και με απειλές κυρώσεων; Πώς θα καλυφθούν οι κενές θέσεις των υπηρεσιών λόγω των χιλιάδων μετατάξεων; Με νέους διορισμούς ή, όπως επιβάλλεται, με ανάκληση των μετατάξεων; Πώς θα ξέρει η κυβέρνηση ποιες υπηρεσίες λειτουργούν και ποιες όχι ή πού εφαρμόζονται τα μέτρα και πού όχι; Ολα αυτά θα τα μάθει στο τέλος, όταν δεν θα έχουν έλθει τα έσοδα ή δεν θα έχουν εξοικονομηθεί κονδύλια. Τότε, όμως, θα είναι πολύ αργά.

    Ενας τεράστιος πίθος Δαναΐδων, όπου χάνονται τα δημόσια έσοδα πριν καν γεννηθούν, είναι η διαφθορά, της οποίας η πάταξη, πολύ σωστά, αλλά και με πολλές προσδοκίες, ανηγγέλθη από στόματος του πρωθυπουργού.

    Πρέπει, όμως, να ξέρουμε ότι το 80% τουλάχιστον της διαφθοράς του Δημοσίου είναι νομοθετημένο. Οι ατέλειωτες χιλιάδες διατάξεις της δαιδαλώδους γραφειοκρατικής νομοθεσίας μας είναι διάτρητες από «τρύπες» και «παράθυρα» διαφθοράς.

    Αλλά και οι νέοι νόμοι που θεσπίζονται είναι διάτρητοι για διαφθορά, γιατί βάζουν το χέρι τους ή ασκούν την επιρροή τους εκείνοι που καρπώνονται τη διαφθορά. Πώς θα παταχθεί η διαφθορά εκεί τουλάχιστον που πονάει περισσότερο το δημόσιο ταμείο, αν δεν κλείσουν οι «τρύπες» αυτές με μια σοβαρή μελέτη από γνώστες της νομοθετικής διαδικασίας; Αυτό έπρεπε να έχει ήδη αρχίσει.

    Εαν θέλει η κυβέρνηση -είναι βέβαιο ότι θέλει- τα μέτρα αντιμετώπισης της κρίσης να φέρουν αποτέλεσμα, πρέπει να αρχίσει αμέσως την απολύτως αναγκαία νομοθετική και οργανωτική παρέμβαση στον κρατικό μηχανισμό.

    Η παρέμβαση αυτή χρειάζεται αυτή τη στιγμή στις υπηρεσίες εκείνες που είναι αρμόδιες για να εφαρμόσουν τα μέτρα που θα σώσουν τη χώρα από την οικονομική καταστροφή. Δύο είναι οι βασικοί άξονες της παρέμβασης στους αρμόδιους μηχανισμούς: Η νομοθετική εξυγίανση και η εγκαθίδρυση συστήματος αυστηρού εσωτερικού και εξωτερικού ελέγχου, όπως στις μεγάλες επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα.

    Η απαραίτητη αυτή παρέμβαση μπορεί να γίνει γρήγορα, φτηνά και σωστά αν αξιοποιηθούν άμεσα οι οργανωμένοι επιστημονικοί φορείς του κράτους. Μόνο στον πανεπιστημιακό χώρο υπάρχουν πάνω από δεκαπέντε επιστημονικά και ερευνητικά ινστιτούτα και εργαστήρια, που καλύπτουν την απαιτούμενη γνώση για την αναδιοργάνωση όλων σχεδόν των τομέων του κρατικού μηχανισμού.

    Είναι εξειδικευμένα στην εφαρμοσμένη έρευνα και στην εφαρμογή της επιστημονικής γνώσης, διαθέτουν τη δυνατότητα χρησιμοποίησης των πιο έμπειρων παλαιών και των πιο ικανών νέων επιστημόνων και, επιπλέον, είναι κρατικά και μη κερδοσκοπικά. Κανείς δεν τα χρησιμοποιεί!

    Η χρησιμοποίησή τους σήμερα θα αποτελέσει αφενός μεν τον πιο σωστό τρόπο αναδιοργάνωσης κρατικών υπηρεσιών και εξυγίανσης της νομοθεσίας και αφετέρου εκπλήρωση της συνταγματικής υποχρέωσης του κράτους να προάγει την έρευνα και την επιστήμη.

    Για την αντιμετώπιση της κρίσης, η παρέμβαση αυτή είναι εκ των ων ουκ άνευ. Εχει, όμως, και ένα άλλο πλεονέκτημα: Θα αποτελέσει συγχρόνως τον πιλότο για το σχεδιασμό και την -επιτέλους- αναδιοργάνωση του κράτους. Χωρίς αυτή την παρέμβαση στον κρατικό μηχανισμό, σελίδα για την Ελλάδα δεν γυρίζει. Η κρίση, φοβούμαι, θα την γυρίσει προς τα πίσω.

    * Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ είναι ομότιμος καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Πολιτική
Άλλα θέματα στην κατηγορία Πολιτική της έντυπης έκδοσης
Αγρότες
Ολα ανοιχτά στα μέτωπα των τρακτέρ
Οι πέντε «φυλές» των συνδικαλιστών του Κάμπου
Ευρωπαϊκή Ενωση
Στις πλάτες του Θαπατέρο
Τρία σενάρια στήριξης της ευρωζώνης
Χοντρό παιχνίδι κόντρα στο ευρώ
Οι «φιλέλληνες» του Νταβός
Κυβέρνηση
Το κρυφό χαρτί των 5,5 δισ.
Βαρύς Φλεβάρης για τον Γιώργο
Υποτίμησαν τους αντιπάλους
Εξεταστικές επιτροπές
Το «πελατολόγιο» των εξεταστικών
Υπόθεση Βατοπεδίου
Ακυρες οι πωλήσεις των ακινήτων απ' το Βατοπέδι
Δομημένα ομόλογα
Δομημένη εγκληματική οργάνωση «Ακρόπολις»
ΛΑΟΣ
Χέρι-χέρι με τον Καρατζαφέρη
Νέα Δημοκρατία
Αποστάσεις ασφαλείας από τον Καραμανλή
ΠΑΣΟΚ
Ενας είναι στο κόμμα
Συνέντευξη: Αννα Διμαντοπούλου
«Το παγόβουνο είναι μπροστά μας»
Συνέντευξη: Νίκος Κωνσταντόπουλος
«Ο ΣΥΡΙΖΑ φαίνεται σαν παλιωμένος πίνακας»
ΣΥΡΙΖΑ
Συνέδριο η βάση διάσπαση η τάση
Ελληνοτουρκικές σχέσεις
Ελληνοτουρκικές σχέσεις στις παλιές, καλές εποχές
Υπουργείο Εσωτερικών
Εσωτερική υπόθεση η μειονότητα της Θράκης
Κυπριακό
Και όμως κινείται