Έντυπη Έκδοση

ΜΙΑ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ, 130 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ

«Η δικτατορία του προλεταριάτου» σε καιρό κρίσης

ΚΑΡΛ ΜΑΡΞ

Το Μάρτη του 1883 πέθανε σε ηλικία 65 ετών ο Κάρλ Μαρξ, γεννημένος στη πόλη Τρίερ της Γερμανίας, κοντά στα σύνορα με το Βέλγιο. Ο πατέρας ήταν ένας συντηρητικός Γερμανός εβραίος που είχε προσχωρήσει οικογενειακώς στον προτεσταντικό χριστιανισμό. Ο ίδιος διακρινόταν για την απόλυτη έλλειψη οποιασδήποτε θρησκευτικής πεποίθησης και εθνικής προσήλωσης.

Η μαρξιστική θεωρία μπορεί να διακριθεί σε δύο μέρη. Αυτό που αφορά ιστορικά και πολιτικά γεγονότα και το δεύτερο, που αφορά την οικονομική θεώρηση. (Φωτ. Ass. Press) Η μαρξιστική θεωρία μπορεί να διακριθεί σε δύο μέρη. Αυτό που αφορά ιστορικά και πολιτικά γεγονότα και το δεύτερο, που αφορά την οικονομική θεώρηση. (Φωτ. Ass. Press) Οι απόψεις του Μαρξ ήταν αυτές που καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό την ευρωπαϊκή σκέψη του 20ού αιώνα και σφράγισαν τις πολιτικές εξελίξεις στη Γηραιά Ηπειρο. Μέχρι σήμερα, το έργο του προκαλεί την αντίδραση των αυταρχικών αντιλαϊκών καθεστώτων. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι το «Κομμουνιστικό μανιφέστο» παραμένει απαγορευμένο στην Τουρκία, ως κατάλοιπο-επιβίωση της εθνικιστικής αντικομμουνιστικής κληρονομιάς του κεμαλισμού.

Δημόκριτος και Επίκουρος

Ο Μαρξ σπούδασε νομικά, ιστορία και φιλοσοφία. Στο Βερολίνο συνδέθηκε με την ομάδα των αριστερών χεγκελιανών φοιτητών και καθηγητών του Μπρούνο Μπάουερ. Ο τίτλος της διδακτορικής του διατριβής ήταν «Για τη διαφορά της περί φύσεως φιλοσοφίας του Δημόκριτου και του Επίκουρου», όπου συγκρίνονταν οι διαφορές των ατομικών θεωριών των δύο αρχαίων φιλοσόφων. Από την ηλικία των 24 ετών άσκησε οξεία ριζοσπαστική πολιτική παρέμβαση ως διευθυντής της εφημερίδας «Rheinische Zeitung» (Εφημερίδα του Ρήνου), προκαλώντας την μήνιν των πρωσικών αρχών που είχε ως αποτέλεσμα το κλείσιμο της εφημερίδας. Το πολιτικό περιβάλλον εκείνη την εποχή χαρακτηριζόταν από τον ακραίο γερμανικό απολυταρχισμό, που καλυπτόταν από μια επίφαση ψευδοκοινοβουλευτισμού.

Στη συνέχεια ο Μαρξ θα εγκατασταθεί στο Παρίσι, όπου ήρθε σε επαφή με τους Γάλλους σοσιαλιστές και ενστερνίστηκε το σοσιαλισμό. Από την εποχή αυτή χρονολογείται η βαθιά φιλία με τον Φρίντριχ Ενγκελς. Η δημόσια αντίθεσή του προς τον γερμανικό απολυταρχισμό θα επιφέρει την απέλασή του από τη Γαλλία. Θα εγκατασταθεί στις Βρυξέλλες, όπου θα εγκαταλείψει τη γερμανική υπηκοότητα και θα πάρει τη βελγική. Τότε (1845) θα συγγράψει με τον Ενγκελς τη μελέτη «Η γερμανική ιδεολογία». Το 1847 θα ασκήσει κριτική στις απόψεις του Προυντόν με το έργο «Αθλιότητα της φιλοσοφίας» και λίγο πριν από τη μεγάλη αντι-απολυταρχική επανάσταση του Φεβρουαρίου του 1848 στο Παρίσι, θα συγγράψει με τον Ενγκελς το «Κομμουνιστικό μανιφέστο». Κυνηγημένος για τις δημοκρατικές του ιδέες στη Γαλλία και τη Γερμανία, ο Μαρξ θα εγκατασταθεί στο Λονδίνο το 1849. Εκεί θα συγγράψει τα δύο σημαντικότερα έργα του: «Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας» και «Το κεφάλαιο» και θα πρωτοστατήσει στη δημιουργία της «Διεθνούς Ενωσης των Εργατών» (1864).

Μετά την καταστολή της Παρισινής Κομμούνας, δηλαδή της εργατικής επαναστατικής κυβέρνησης που είχε δημιουργηθεί στο Παρίσι μετά την εξέγερση της εθνοφρουράς και των εργατών της πόλης (1871), θα συγγράψει το «Εμφύλιος πόλεμος στη Γαλλία».

Οι καταχρήσεις του μαρξισμού

Ο όρος «μαρξισμός» συμπεριλαμβάνει το σύνολο των θεωριών και των απόψεων που διατύπωσε ο Καρλ Μαρξ και απηχούν την προσωπική του θεώρηση, τις πνευματικές επιρροές του περιβάλλοντος χώρου και τις κοινωνιολογικές δυνατότητες που είχε η εποχή που έζησε. Η μαρξιστική θεωρία μπορεί να διακριθεί σε δύο μέρη. Αυτό που αφορά ιστορικά και πολιτικά γεγονότα και το δεύτερο, που αφορά την οικονομική θεώρηση.

Για τον Μαρξ, η αντίληψη της Ιστορίας πρέπει να εκλαμβάνεται ως μια διαρκής εξέλιξη, ως αποτέλεσμα κοινωνικών διεργασιών που απορρέουν από τη σχέση που έχει η παραγωγή και η ανταλλαγή των αγαθών. Θεωρεί ότι οι κινητήριες δυνάμεις που επιφέρουν νομοτελειακές αλλαγές βρίσκονται αποκλειστικά και μόνο στις οικονομικές σχέσεις που καθορίζουν τις ανθρώπινες κοινωνίες. Η ανάλυση της δομής του σύγχρονου κεφαλαιοκρατικού συστήματος, με την κάρπωση της υπεραξίας που παράγουν οι εργάτες από τους κατέχοντες τα μέσα παραγωγής, αποτέλεσε μία από τις κυριότερες συμβολές του.

Σύμφωνα με τον Μαρξ, ο μηχανισμός της αλλαγής είναι η πάλη των τάξεων, η διαρκής σύγκρουση των διαφόρων κοινωνικών ομάδων που έχουν αποκλίνοντα συμφέροντα. Θεωρεί επίσης ότι το τελευταίο στάδιο της εξέλιξης θα χαρακτηρίζεται από τη «δικτατορία του προλεταριάτου», δηλαδή την κυριαρχία εκείνης της παραγωγικής τάξης που διαμορφώνεται σε συνθήκες ωρίμανσης των κοινωνιών. Για τον Μαρξ δεν νοείται διαμεσολαβητής μεταξύ της εργατικής τάξης και της εξουσίας. Η αντίληψη της αντιπροσώπευσης της εργατικής τάξης με ένα οργανωμένο με ιεραρχικό και στρατιωτικό τρόπο κόμμα αποτελεί μια μεταγενέστερη ιδέα, του Βλαδίμηρου Ι. Λένιν (1903), που έτυχε σφοδρής κριτικής ως αντιμαρξιστική θεώρηση.

Στις προσθήκες του Λένιν, που θα κωδικοποιηθούν στα βιβλία του «Τι να κάνουμε;» και «Ενα βήμα μπρος, δύο βήματα πίσω», θα ασκήσει σφοδρή κριτική η Ρόζα Λούξεμπουργκ με το κείμενό της «Μαρξισμός ή λενινισμός», όπου ουσιαστικά θα προβλέψει με εξαιρετική οξύνοια τις επιπτώσεις των παραβιάσεων της μαρξιστικής κοσμοθεωρίας. Θα γράψει: «Ο υπερσυγκεντρωτισμός που ζητάει ο Λένιν είναι γεμάτος από το αποστειρωμένο πνεύμα του επιστάτη. Το πνεύμα αυτό δεν είναι θετικό, ούτε δημιουργικό...».

(*) Διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας, μαθηματικός

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Επιστήμη & Τεχνολογία
Στη στήλη
Ιστορικά
Άλλα θέματα στην κατηγορία Επιστήμη & Τεχνολογία της έντυπης έκδοσης
Αστρονομία και Διάστημα
Υπολογίζοντας το τέλος του κόσμου
Ξεκλειδώνουν τα μυστικά ενός... Παραπήγματος
Μαγνητικά πεδία με... ελευθέρας
Διατροφή και Διαιτολογία
Πράσινος κίνδυνος στο πιάτο μας
Το φαγητό λίγο πριν τον ύπνο, σκοτώνει
Πληροφορική και διαδίκτυο
Facebook και Google εισβάλλουν στον Τρίτο Κόσμο
Τηλεπικοινωνίες & ευρυζωνικότητα
Στα smartphones όλα τα λεφτά
Τα smartphones του αύριο... σήμερα
Υγεία
Ανακουφίζει η «κρύα» αιμοκάθαρση
Ενζυμο-κλειδί για την πρόληψη καρδιαγγειακού επεισοδίου