Έντυπη Έκδοση

Η Ιστορία παραμένει ανοικτή στην επαναστατική πρόβλεψη του Μαρξ

Οταν το 1991, μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ, οι οπαδοί της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης βιάστηκαν να διακηρύξουν την οριστική διάψευση του Μαρξ και το «τέλος της Ιστορίας», τα πράγματα φαίνονταν να τους δικαιώνουν. Δεν πέρασαν 20 χρόνια και η παγκόσμια οικονομική κρίση, της οποίας ελάχιστοι είχαν προβλέψει την έλευση και τη διάρκεια, επανέφερε τον Μαρξ στο προσκήνιο. Σήμερα, με την κρίση αισίως στον πέμπτο της χρόνο, σχεδόν όλοι αναγνωρίζουν την αναφορικότητα και τη συνεισφορά του Μαρξ και λίγοι επιμένουν σε απαξιωτικές κρίσεις.

Σε τι όμως συνίσταται αυτή η αναφορικότητα και η συνεισφορά;

Ενα πρώτο ζωτικό στοιχείο είναι ότι, σε αντίθεση με τις τεχνικές αναλύσεις των νεοφιλελεύθερων οικονομικών, ο Μαρξ ανέλυσε σε βάθος τις αντιθέσεις και τις ταξικές συγκρούσεις του καπιταλιστικού συστήματος, από τις οποίες αυτό, όπως βεβαίωνε και όπως δείχνει η πρόσφατη εμπειρία, δεν μπορεί ποτέ να απαλλαγεί.

Ενα δεύτερο, εξίσου σημαντικό, αφορά την πρόγνωση του Μαρξ ότι ο καπιταλισμός δεν είναι η τελική μορφή της ανθρώπινης κοινωνίας, ούτε τελικό όριο της Ιστορίας, και ότι όταν οι αντιφάσεις του γίνουν ανεπίλυτες, πρέπει να ξεπεραστεί από μια νέα, σοσιαλιστική δομή, την οποία θα επιφέρει η κοινωνική επανάσταση του προλεταριάτου.

Η θεωρία του Μαρξ εμπεριέχει αυτές τις θεμελιώδεις παραδοχές. Στον Μαρξ όμως, σε αντίθεση με πολλούς μετέπειτα οπαδούς του, επρόκειτο για συναγωγές συνδεόμενες με μια βαθιά κριτική και αφομοίωση της προγενέστερης προοδευτικής σκέψης -αγγλική κλασική πολιτική οικονομία, Διαφωτισμός, γερμανική κλασική φιλοσοφία ώς τον Χέγκελ- και τη διαλεκτική βάσει αυτών επεξεργασία των προβλημάτων του καιρού του.

Αυτή η φιλοσοφική, κοσμοθεωρητική διάσταση και ευρύτητα της σκέψης του Μαρξ, και του στενού συνεργάτη του Ενγκελς, θεμελιώνει και τη μακροχρόνια επιρροή του. Προωθήθηκε αργότερα προς διάφορες κατευθύνσεις από τους πιο επιφανείς μαθητές του, όπως οι Πλεχάνοφ, Κάουτσκι, Λένιν, Λούξεμπουργκ, Μπουχάριν, Τρότσκι, Γκράμσι και Λούκατς, διαμορφώνοντας ένα ρεύμα ιδεών με ισχυρή απήχηση και πρακτικό αντίκτυπο στους κοινωνικούς αγώνες στον 20ό αιώνα.

Πολλά ερωτήματα θα μπορούσαν, βέβαια, να τεθούν: η Οκτωβριανή Επανάσταση ήταν μια επιβεβαίωση ή διάψευση της πρόβλεψης του Μαρξ; Ο μαρξισμός γενικά και η ερμηνεία του από τον Λένιν συνδέονται ή όχι με τις μετέπειτα σταλινικές ωμότητες και μαζικές εκκαθαρίσεις εκατομμυρίων; Και είναι συμβατή η αντίληψη του Μαρξ για την ιστορία και το ρόλο της εργατικής τάξης με τα πολυποίκιλα και χαοτικά ριζοσπαστικά κινήματα των ημερών μας;

Χωρίς να αποπειραθούμε μια απάντηση, σημειώνουμε μόνο ότι συχνά τα έχουν κακομεταχειριστεί οι πολέμιοι του Μαρξ, καταρρίπτοντας μια καρικατούρα της θεωρίας του.

Εκείνο που μπορεί εύλογα να ειπωθεί είναι ότι σήμερα, 130 χρόνια από το θάνατό του, η Ιστορία παραμένει ανοικτή στην επαναστατική πρόβλεψη του συγγραφέα του «Κομμουνιστικού μανιφέστου» και του «Κεφαλαίου». Οι παράγοντες της κοινωνικής αναταραχής και αλλαγής που ανέδειξε ο Μαρξ, εξακολουθούν να υφίστανται.

(*) Συγγραφέας, μέλος της Σ.Ε. της Μαρξιστικής Σκέψης

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Επιστήμη & Τεχνολογία
Στη στήλη
Ιστορικά
Άλλα θέματα στην κατηγορία Επιστήμη & Τεχνολογία της έντυπης έκδοσης
Αστρονομία και Διάστημα
Υπολογίζοντας το τέλος του κόσμου
Ξεκλειδώνουν τα μυστικά ενός... Παραπήγματος
Μαγνητικά πεδία με... ελευθέρας
Διατροφή και Διαιτολογία
Πράσινος κίνδυνος στο πιάτο μας
Το φαγητό λίγο πριν τον ύπνο, σκοτώνει
Πληροφορική και διαδίκτυο
Facebook και Google εισβάλλουν στον Τρίτο Κόσμο
Τηλεπικοινωνίες & ευρυζωνικότητα
Στα smartphones όλα τα λεφτά
Τα smartphones του αύριο... σήμερα
Υγεία
Ανακουφίζει η «κρύα» αιμοκάθαρση
Ενζυμο-κλειδί για την πρόληψη καρδιαγγειακού επεισοδίου