Έντυπη Έκδοση

Στη σκιά της Ιστορίας

Ο Οϊγκεν Ρούγκε, συγγραφέας του βραβευμένου βιβλίου ''Τις μέρες που λιγόστευε το φως'', μιλά στο 7 για την ανατολική Γερμανία, πριν και μετά την ενοποίηση, για την Ελλάδα, την οποία επισκέφθηκε για πρώτη φορά, αλλά και για την Ανγκελα Μέρκελ

πό το 2011, που το πρώτο του μυθιστόρημα «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» απέσπασε το Γερμανικό Βραβείο Λογοτεχνίας, ο Οϊγκεν Ρούγκε -μαραθωνοδρόμος ούτως ή άλλως- επιδίδεται σε ένα ακόμη ακόμα μαραθώνιο συνεντεύξεων κι εκδηλώσεων και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Το ίδιο βιβλίο τον έφερε πρόσφατα και στην Ελλάδα και χάρη σ' αυτό -διαβάζεται με μια ανάσα!- επιδιώξαμε να τον συναντήσουμε.

Με μια γλώσσα λιτή και στρωτή κι ένα μοντάζ που θα ζήλευε το κινηματογραφικό σινάφι, ο 60χρονος συγγραφέας αφηγείται εδώ την ιστορία μιας υποδειγματικής σοσιαλιστικής οικογένειας -της δικής του οικογένειας. Με μητέρα Ρωσίδα και πατέρα διαπρεπή ιστορικό της ΛΔΓ με πολυετή θητεία σε γκουλάγκ της Σιβηρίας, ο Οϊγκεν Ρούγκε είχε ν' αντλήσει επίσης από τις περιπέτειες των παππούδων του, εξόριστων κομμουνιστών στο Μεξικό κι από τους θεμελιωτές της πρώην Ανατολικής Γερμανίας. Η δική του φυγή στη Δύση το '88 αποδείχτηκε μάλλον γόνιμη. Αφησε πίσω του τα μαθηματικά που είχε σπουδάσει κι άρχισε να γράφει θέατρο για το ραδιόφωνο.

Στο βιβλίο «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» συνυπάρχουν δαφνοστεφανωμένοι αξιωματούχοι του Κόμματος που κατήντησαν ανδρείκελα, χειραφετημένες κομμουνίστριες που στάθηκαν ώς τα γεράματα σαν βράχοι, σιωπηλοί διανοούμενοι οχυρωμένοι πίσω από το έργο τους, έφηβοι του '80 που πλήττουν θανάσιμα πίσω από το Τείχος, έφηβοι του 2000, στη Δύση πια, που άγονται και φέρονται, χωρίς έρμα... Πολυφωνικό, πολυπρισματικό, μ' εναλλαγές καταστάσεων και διλημμάτων, με υπόκωφο χιούμορ κι απανωτές συναισθηματικές εντάσεις, το βιβλίο του Ρούγκε ξεχειλίζει από τα μικρά κι ανθρώπινα που διαδραματίζονται στη σκιά της πολιτικής και της Ιστορίας, αυτά που μοιραζόμαστε, ενώ σβήνουν όσα κάποτε μας είχαν θαμπώσει: οι γονείς, οι έρωτές μας, οι ιδεολογίες. Στη Γερμανία έχει τυπωθεί σε περισσότερα από 350.000 αντίτυπα κι έχει μεταφραστεί σε 18 γλώσσες.

* Τι φλέβα νομίζετε ότι χτύπησε το βιβλίο σας; Πώς εξηγείτε την επιτυχία του;

- Η πρόσληψή του ήταν διαφορετική σε κάθε χώρα. Σ' εκείνες πάντως του πρώην ανατολικού μπλοκ, υπήρξαν αρκετοί που δήλωσαν ευγνώμονες, επειδή είδαν κάποιον να παίρνει στα σοβαρά τις ζωές τους. Παρ' όλο που το βιβλίο μου αφηγείται μια μελαγχολική ιστορία, μια ιστορία παρακμής, δεν παύει να μιλάει και για το πόσο όμορφη ήταν η ζωή στη ΛΔΓ. Ακόμα και σε συνθήκες δικτατορίας, είχε μια ποιότητα. Οι Ανατολικογερμανοί, έχοντας σχηματίσει μέσα από την τηλεόραση μια συγκεκριμένη εικόνα για το πώς ζούσαν στη Δύση, εκλάμβαναν τις δικές τους ζωές ως δεύτερης κατηγορίας. Η ζωή είναι αλλού. Αυτό πίστευαν. Αλλά δεν ήταν...

* Η πρώτη λέξη που σκέφτεται κανείς για την πρώην Ανατολική Γερμανία είναι η λέξη Στάζι. Εσείς, ζήτημα να την αναφέρετε μία φορά. Γιατί;

- Και στο δικό μου μυαλό, Στάζι και Ανατολική Γερμανία μαζί πάνε. Συνδέω μάλιστα τη Στάζι με την ελληνική λέξη «στάση», γιατί και η Στάζι στο ίδιο παρέπεμπε, στην ακινησία, στην άρνηση της προόδου. Η ΛΔΓ, από την κορυφή ώς τα νύχια, ήταν μια χώρα ακινησίας και στάσιμων υδάτων. Φυσικά υπήρχε και καταστολή. Ο καθηγητής ήρωάς μου δεν τολμά να υπερασπιστεί τον συνάδελφό του που έχει πέσει στη δυσμένεια του κόμματος. Αντίθετα, ψηφίζει για την απόλυσή του. Δεν θέλησα όμως να κάνω πολιτικές αναλύσεις στο βιβλίο. Αποχρώσεις ήθελα να δείξω. Ισως έτσι εξηγείται γιατί τόσο οι παλιοί, σταλινικοί κουμμουνιστές όσο και οι ακροδεξιοί το μίσησαν.

* Οι συνέπειες της ενοποίησης για ορισμένους ήρωές σας είναι ευνοϊκές. Πρόκειται για εξαίρεση, έτσι δεν είναι;

- Δεν θα 'λεγα με τίποτε πως χάρη στην ενοποίηση η καθημερινότητα των Ανατολικογερμανών έγινε καλύτερη από των Δυτικογερμανών! Υπήρξαν ωστόσο και καταστάσεις στα όρια του γκροτέσκου. Μέσα από το απίστευτο χάος που προκλήθηκε τότε, κάποιοι βγήκαν τυχεροί. Πολλοί, όμως, έχασαν ό,τι είχαν και δεν είχαν, όπως η Ιρίνα, που είχε επενδύσει τα πάντα σ' ένα σπίτι το οποίο τυπικά δεν της ανήκε ποτέ. Απ' όλους εκείνους που έφυγαν στη Δύση, άλλοι είχαν προσόντα που μπόρεσαν να τα αξιοποιήσουν, κι άλλοι έσπασαν τα μούτρα τους. Το σίγουρο είναι πως η Δύση που αντίκρισαν ήταν διαφορετική από τη Δύση που νόμιζαν.

* Η γενιά των γονιών σας εμφανίζεται στο βιβλίο ν' απολαμβάνει ιδιαίτερα το σεξ. Πόσο τυχαίο είναι αυτό;

- Δεν είναι σύμπτωση. Η καλή σεξουαλική ζωή της μεταπολεμικής γενιάς αντανακλά την επιθυμία των ανθρώπων να διασκεδάσουν κάπως, να ζήσουν όσα στερήθηκαν στα νιάτα τους. Η πληθωρική προσφορά πορνογραφίας στην εποχή μας δεν μας βοηθά ν' ανακαλύψουμε το βαθύτερο εγώ μας, την αληθινή μας προσωπικότητα. Στην πρώην Ανατολική Γερμανία δύο πράγματα έπρεπε να ξέρει κανείς: πώς να επισκευάζει μόνος το αυτοκίνητό του και πώς να φαντασιώνεται τον ερωτικό του κόσμο χωρίς βοήθεια. Υπήρχε η αίσθηση ότι το να κάνεις σεξ ήταν αντιεξουσιαστικό. Κάτι ανάλογο όμως δεν συνέβαινε και στη Δύση το '68;

* Το μυθιστόρημά σας ούτε πολλή νοσταλγία εκπέμπει ούτε όμως και αυστηρή κριτική διάθεση. Πώς καταφέρατε αυτή την ισορροπία;

- Εδώ μέτρησε η απόσταση. Ακόμα και οι δικές μου πολιτικές απόψεις συνεχώς μεταβάλλονταν. Είχα ανάγκη ν' αποστασιοποιηθώ, ώστε να μπορώ να μπω στο πετσί κάθε ήρωα.

* Ενας γνωστός Ελληνας συγγραφέας, στο τελευταίο του μυθιστόρημα, αντιμετωπίζει με συμπάθεια τον Ερικ Χόνεκερ. Ποια είναι η πρώτη σας σκέψη ακούγοντάς το;

- Το πώς φέρονται οι άνθρωποι έχει να κάνει και με το πώς είναι διαρθρωμένη η κοινωνία. Ο Χόνεκερ ως άνθρωπος θα μπορούσε να είναι συμπαθητικός, αλλά ο ρόλος που του έδωσε η κοινωνία ήταν καταστροφικός και απάνθρωπος.

* Το ότι η Ανγκελα Μέρκελ προέρχεται από την πρώην Ανατολική Γερμανία αντανακλάται στη δημόσια εικόνα της;

- Εγώ το καταλαβαίνω. Σ' έναν πρώην Ανατολικογερμανό η Μέρκελ θυμίζει «θείτσα», αν και σ' εμένα θυμίζει την πρώτη μου δασκάλα στο νηπιαγωγείο. Δεν νιώθω υπόλογος για την πολιτική της Μέρκελ, δεν την ψήφισα. Και για τον Σόιμπλε θα ντρεπόμουν αν τον είχα ψηφίσει, αλλά ούτε αυτόν τον ψήφισα. Αυτό που συμβαίνει σήμερα στην Ελλάδα, την Κύπρο αλλά και στην ίδια τη Γερμανία είναι η εφαρμογή της παλιάς γνωστής μεθόδου, που ιδιωτικοποιεί τα κέρδη και κοινωνικοποιεί τις ζημίες.

* Η πιο ευάλωτη γενιά, όπως φαίνεται στο βιβλίο σας, είναι αυτή του Μάρκους, γιου του μυθιστορηματικού σας alter ego.

- Ναι, αυτά τα παιδιά ενηλικιώθηκαν σε μια εποχή όπου όλα κατέρρευσαν. Υπήρξαν ορισμένα που άρπαξαν τις ευκαιρίες που τους δόθηκαν, αλλά τα περισσότερα δεν ήξεραν προς τα πού να προσανατολιστούν. Ο ρόλος της οικογένειας εδώ είναι καθοριστικός. Στη δική μου οικογένεια επικοινωνούσαμε μεταξύ μας. Από μικρός συνειδητοποίησα ότι κάθε ιδεολογία κρύβει κάτι αναληθές μέσα της. Παντού υπάρχουν ιδεολογίες. Στη Δύση, όμως, δεν είναι τοιχοκολλημένες, γι' αυτό και υπάρχουν άνθρωποι που νομίζουν πως ούτε καν υφίστανται... Ενώ στην πρώην Ανατολική Γερμανία, όπου οι ιδεολογίες ήταν παρούσες παντού, εφ' όσον σου έκοβε, έβρισκες τρόπο να μένεις μακριά τους.

* Τι εικόνα έχετε για την Ελλάδα;

- Δεν είχα ξανάρθει. Ως δραματουργός, την αισθανόμουν πάντα ως την πατρίδα του Αισχύλου και του Διονύσου. Τη σκεφτόμουν σε σχέση με τους αρχαίους, παρ' ότι ήξερα ότι η σύγχρονη Ελλάδα είναι κάτι τελείως διαφορετικό. Ολοι έχουμε τις προκαταλήψεις μας, το θέμα είναι πόσο πρόθυμοι είμαστε να τις αναθεωρήσουμε. Εντυπωσιάστηκα από την αρχιτεκτονική της Θεσσαλονίκης. Είχα την αίσθηση ότι έβλεπα στην πόλη ίχνη πολλών διαδοχικών πολιτισμών. Από το δωμάτιο του ξενοδοχείου μου αντίκριζα την κορυφή του Ολύμπου, την κατοικία των Θεών. Κι έξω στους δρόμους, αυτοκίνητα, φαστ φουντ, κόκα κόλα... Αλλόκοτο!

* Τι λέτε, θα γράψετε επόμενο μυθιστόρημα;

-Το 'γραψα ήδη, αρχές Ιουνίου κυκλοφορεί. Αμέσως μετά τη βράβευσή μου, απέκτησα τη συνήθεια να γράφω τουλάχιστον μια-δυο ώρες την ημέρα, κρυφά απ' όλους, έτσι για να 'χω κάτι για τον εαυτό μου... Προσπάθησα ν' αποφύγω κάθε σύγκριση με «Τις μέρες που λιγόστευε το φως». Η επιτυχία δίνει ασφάλεια, αλλά πραγματικά ευτυχής νιώθω όταν έχω γράψει μια ωραία σελίδα. Τώρα έχω μπροστά μου τρεις βδομάδες περιοδεία στην Αμερική και... τεράστια ανάγκη για ξεκούραση. 7

*Ευχαριστούμε το μεταφραστή -και του Ζέμπαλντ μεταξύ άλλων- Γιάννη Καλιφατίδη για τη βοήθειά του στην πραγματοποίηση της συνέντευξης.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Βιβλίο
Τραγουδώντας το θάνατο
Η επάνοδος του φασισμού
Εικαστικά
Γενέθλια τέχνης της Γκιόκο Ονο
Τα πορτρέτα του Ουίλσον
Εικαστικές οφθαλμαπάτες
Ανεργίτσα και πειναλέων
''Τελευταίες πινελιές'' της Οπυς Ζούνη
Θέατρο
Η Ελλάδα εμπνέει αλλά και πληγώνει
Στα χρόνια της κατοχής
Καυστικό σχόλιο για την υποκρισία
Ο ...''Τζόρνταν'' επιστρέφει
Ρωμαίος και Ιουλιέτα στη Λυρική
Ο Ελλην Βρυκόλαξ
Κρυφακούω συστηματικά
Κινηματογράφος
Γοητεύει ηθοποιούς και σκηνοθέτες...
Αλήθειες και μύθοι για τον Δράκουλα
Διαφοροποιημένη η Κέιτ Γουίνσλετ
Επιστρέφει με δύο ταινίες ο Ρέντφορντ
Η εκεδίκηση της μυστηριώδους γαλλίδα
Αρωμα από φιλμ νουάρ
Η Χιονάτη στη Σεβίλη
Το παρελθόν επιστρέφει
Γίγαντες σε 3D
Ερωτας και μυστήριο
ΜΑΡΙΑ ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ
Λογοτεχνία
Στη σκιά της Ιστορίας
Μουσική
Οχι στα μουσικά γκέτο
Χατζιδάκις με τραγούδια και σχόλια
Η ''ευλογημένη'' έρχεται στην Αθήνα
''Ντελικατέσεν'' με τη Misia
7+1 νύχτες με Αλεξίου
Ροκ διήμερο από τα παλιά
Ρεπορτάζ
Διατηρητέα μόνο τα μπαρ