Έντυπη Έκδοση

Στο περιθώριο του μεσοπολέμου

Πόρνες και τσακισμένοι στρατιώτες σε έναν χορό απόλυτης καταστροφής, βγαλμένον από τη δεκαετία του 1920. Πέτρος Πικρός «Χαμένα κορμιά» και «Σα θα γίνουμε άνθρωποι». (ΑΓΡΑ)

Γεννημένος στην τελευταία πενταετία του 19ου αιώνα στην Κωνσταντινούπολη (από έμπορο πατέρα), μεγαλωμένος στην Ελβετία και σπουδασμένος στη Γαλλία και στη Γερμανία, όπου έκανε Ιατρική και Βιοχημεία, ο Πέτρος Πικρός, ο οποίος πέθανε το 1956 στην Αθήνα, αποτελεί μια μάλλον ξεχασμένη προσωπικότητα του λογοτεχνικού Μεσοπολέμου: κοσμοπολίτης και ταυτοχρόνως κομμουνιστής, θα αφοσιωθεί με πάθος στη δημοσιογραφία και στα γράμματα και θα ζωγραφίσει με τα μελανότερα χρώματα το κοινωνικό περιθώριο της εποχής του, αποκαλύπτοντας χωρίς καμία χειραγωγική πρόθεση την παθολογία του.

Πενήντα και παραπάνω χρόνια μετά το θάνατο του Πικρού, το έργο του ζωντανεύει εκ νέου χάρη σε μιαν ωραία πρωτοβουλία της Χριστίνας Ντουνιά και των εκδόσεων «Αγρα». Τρεις άψογα επιμελημένοι τόμοι, υπό τους τίτλους «Χαμένα κορμιά» (1922), «Σα θα γίνουμε άνθρωποι» (1924) και «Τουμπεκί» (1927), δίνουν στους νεότερους την ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με μια λογοτεχνία η οποία δεν έχει χάσει το παραμικρό από την αρχική φρεσκάδα και αμεσότητά της.

Μολονότι ενταγμένος στο Κομμουνιστικό Κόμμα, ο Πικρός σπεύδει να απομακρύνει από την πρώτη στιγμή τον επαναστατικό διδακτισμό από τα γραπτά του, φτάνοντας από ένα σημείο και πέρα σε ανοιχτή ρήξη με τις αρχές του σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Κανένα από τα πρωταγωνιστικά πρόσωπα του Πικρού δεν αποκτά σωτηριολογική προοπτική στα διηγήματα των δύο πρώτων τόμων (ο τρίτος ετοιμάζεται αυτό τον καιρό και θα κυκλοφορήσει εντός του τρέχοντος έτους).

Πόρνες (αμέτρητες και αφόρητα καταπιεσμένες ή δυστυχισμένες πόρνες), καραβοτσακισμένοι στρατιώτες, φυλακισμένοι (ορκισμένοι εγκληματίες ή τυχαίοι απατεώνες), κορίτσια που αυτοκτονούν παρατημένα από τον εραστή τους, τρομαγμένες παλλακίδες, άστεγοι και πεινασμένοι, καθώς και φθονεροί φονιάδες ή τρελαμένες σεξουαλικά γεροντοκόρες θα πιουν το ποτήρι της καταστροφής μέχρι την τελευταία σταγόνα, χωρίς την ελάχιστη ελπίδα ανακούφισης ή διαφυγής, αλλά και δίχως την παρήγορη χείρα της πολιτικής αρωγής.

Η επίμονη άρνηση του Πικρού να καθοδηγήσει πολιτικά τους παρίες του (λιγότερο, σίγουρα, απ' όσο το δοκιμάζουν την ίδια περίοδο ο Κωνσταντίνος Θεοτόκης ή ο Κώστας Παρορίτης) εγκλιματίζει αμέσως τα κείμενά του στον αντιηρωικό και αντιπατερναλιστικό λόγο των ημερών μας, τον οποίο, άλλωστε, ακουμπούν και με τις σαφώς προωθημένες αφηγηματικές τεχνικές τους: από ελεύθερο πλάγιο λόγο και έκκεντρη ή αποσπασματική πλοκή μέχρι παραληρηματική έκφραση και σκόπιμη, προφορικού τύπου συντακτική διαταραχή.

Μοιρασμένος μεταξύ ελληνικού ρεαλισμού και ευρωπαϊκού νατουραλισμού ή εξπρεσιονισμού (βλ. και τις σχετικές εισαγωγικές παρατηρήσεις της Ντουνιά), ο Πικρός είναι σε κάθε περίπτωση ένας συγγραφέας τον οποίο οφείλουμε να κοιτάξουμε ξανά και από την αρχή. Θα μας εντυπωσιάσουν, αν μη τι άλλο, η οξύτητα και το βάθος του.

Ενας ξεχασμένος ερευνητής

Ο Ηλίας Αλ. Σταύρου, που γεννήθηκε στην Κέρκυρα το 1873 και πέθανε στην Αθήνα το 1932, υπήρξε ένας ορκισμένος ερευνητής του κερκυραϊκού πολιτισμού.

Τόσο με τα λογοτεχνικά του κείμενα όσο και με τις γλωσσικές και τις παιδαγωγικές του μελέτες, ο Σταύρου τόνισε την προσήλωση των κερκυραίων λογίων στις αξίες του δημοτικισμού, όπως προήλθαν από την παράδοση του Σολωμού και του κύκλου του, σε μια περίοδο κατά τη διάρκεια της οποίας τίποτε δεν ήταν αυτονόητο ως προς το ίδιο ζήτημα στις αναζητήσεις και τα ιδανικά του αθηναϊκού κέντρου.

Το έργο του έρχεται ξανά στην επιφάνεια, χάρη στην έκδοση των απάντων του, που κυκλοφόρησαν πριν από λίγον καιρό, υπό τον τίτλο «Τα ευρισκόμενα», από την Εταιρεία Κερκυραϊκών Σπουδών, με τη χορηγία της Εθνικής Τράπεζας, σε φιλολογική επιμέλεια και εισαγωγή του Θ. Πυλαρινού. Παράλληλα με τα «Ευρισκόμενα» κυκλοφορεί και η μελέτη του Πυλαρινού «Ηλίας Αλ. Σταύρου. Ο Κερκυραίος δημοτικιστής λογοτέχνης», όπου, πέρα από την προσωπικότητα του Σταύρου, αναδεικνύεται και η βαθμιαία ενσωμάτωση της επτανησιακής διανόησης στον εθνικό ιστό: φαινόμενο το οποίο καταλαμβάνει σίγουρα μια σημαντική θέση στην ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, δείχνοντας με ποιον τρόπο η κρατική ομογενοποίηση κατέληξε να δημιουργήσει μια περιφερειακή λογοτεχνική οντότητα.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Τυπογραφείο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
53η Μπιενάλε Βενετίας
Ο καλλιτέχνης είναι γυμνός
Η μηχανή των ποιητών
Αγορά βιβλίου
Εκρηξη στο μυθιστόρημα
Αστυνομικό μυθιστόρημα
Στη θάλασσα με τους ντετέκτιβ
Βιβλίο
Αρειανοί στον πλανήτη Μελιτζάν
Η αγία ελληνική οικογένεια
Αντίο, κύριε Ζούκερμαν
Γερμανικό Θέατρο του Βερολίνου
Ανθρωποι και ποντίκια
Εκθεση
Με το πενάκι του Φελίνι
Εκθεση ζωγραφικής
Με πέτρα, νερό και έντονα χρώματα
Θέατρο
Μια παράσταση σαν συναυλία
Κινηματογράφος
Ξαφνικά φέτος το καλοκαίρι
Προσοχή, πτώμα στον κήπο
Κοινοτικές επιδοτήσεις
820 εκατ. ευρώ ζητούν διαχειριστή
Μουσική
Ρόκερ απ' τον τόπο σου
Ακολουθώντας τα είδωλα
Συνέντευξη με τη Μόνικα Μπελούτσι
Monica Bellucci
Συνέντευξη: Μίκαελ Χάνεκε
Τα παιδικά χρόνια του φασισμού
Συνέντευξη: Σίνεντ Ο' Κόνορ
«Ο Ομπάμα ήρθε όπως ο Χριστός»
Συνέντευξη: Σαρλότ Γκενσμπούργκ
«Εφτασα στα άκρα και το απόλαυσα»
Συνέντευξη: Στέλιος Μάινας
Ο μαφιόζος της διπλανής πόρτας
Συνέντευξη: Φώτης Κρικζώνης
Μισόν αιώνα μπάρμαν
Φεστιβάλ Αθηνών
«Μεφίστο» με πολυμέσα
Αφιερωμένα εξαιρετικά στον Ρίτσο
Χορός
Χορεύοντας με τον Μπετόβεν