Έντυπη Έκδοση

Πολιτική

Διάλογος

  • Διάλογοι για την Ευρώπη

    Η συζήτηση η οποία διεξάγεται στη χώρα μας για τις ευρωεκλογές της 7ης Ιουνίου αναφέρεται κυρίως στη σύνθεση των ψηφοδελτίων και στα πρόσωπα των υποψηφίων ή στις προβλέψεις για το αποτέλεσμα και τις μεταβολές στη δύναμη των κομμάτων.

    Τα μεγάλα θέματα της Ευρώπης και τα κρίσιμα προβλήματα της διαδικασίας ενοποίησης απουσιάζουν από το δημόσιο διάλογο και τις αντιπαραθέσεις των πολιτικών δυνάμεων. Η υπόθεση της Ευρωπαϊκής Ενωσης μοιάζει μακρινή, περίπλοκη και αφηρημένη και σπάνια συγκεντρώνει το ενδιαφέρον των πολιτών. Παραμένει, ωστόσο, το γεγονός ότι οι περισσότερες από τις αποφάσεις που καθορίζουν την καθημερινή ζωή παίρνονται ήδη στο ευρωπαϊκό και όχι στο εθνικό επίπεδο. Τα τελευταία χρόνια, βέβαια, η νεοφιλελεύθερη αποδόμηση του κοινωνικού κράτους και της αλληλεγγύης εμφανίστηκε συχνά ως επίσημη ευρωπαϊκή πολιτική, προκαλώντας όχι μόνον σοβαρά ελλείμματα ρυθμιστικής ικανότητας αλλά και έναν ισχυρό ευρωσκεπτικισμό. Καθώς, όμως, στις σύγχρονες συνθήκες της παγκοσμιοποίησης, το εθνικό κράτος δεν μπορεί να ανακτήσει την παλιά του ισχύ, η ιδέα μιας πολιτικής ικανής να ελέγξει τις αγορές, να τιθασεύσει τον άγριο καπιταλισμό και να οδηγήσει στην έξοδο από την κρίση, βρίσκει στην Ευρώπη το προνομιακό πεδίο εφαρμογής της.

    Τα μεγάλα θέματα της Ευρώπης και τις προοπτικές της ευρωπαϊκής ενοποίησης προσεγγίζουν με τις αναλύσεις τους τρεις γνωστοί ευρωπαίοι στοχαστές:

    *Ο Ετιέν Μπαλιμπάρ είναι καθηγητής Πολιτικής και Ηθικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Ναντέρ στο Παρίσι.

    *Ο Κλάους Οφε ήταν για πολλά χρόνια καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Χούμπολντ του Βερολίνου, ενώ από το 2006 διδάσκει στο Hertie School of Governance στην ίδια πόλη.

    *Ο Ούλριχ Μπεκ είναι καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Ludwig Maximilian του Μονάχου και στο London School of Economics.

    Ο κίνδυνος του εθνικισμού

    Το 1946, πάνω στα ερείπια μιας Ευρώπης ηθικά, πολιτικά και υλικά κατεστραμμένης, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ δήλωνε με ενθουσιασμό:

    «Αν η Ευρώπη ήταν ενωμένη, τα 400 εκατομμύρια των κατοίκων της θα γνώριζαν απεριόριστη ευτυχία, ευημερία και επιτυχία».

    Σήμερα, η απειλή είναι η αντίθετη: αν η Ευρώπη κατακερματιστεί υπό την πίεση της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, οι πολιτικοί ηγέτες της και τα 500 εκατομμύρια των κατοίκων της θα πληγούν από ατελείωτη δυστυχία, φτώχεια και ντροπή.

    *Πριν από είκοσι χρόνια, έπεφτε ξαφνικά το Τείχος του Βερολίνου και ακολουθούσε η κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης και της διπολικής παγκόσμιας τάξης που επιβλήθηκε από τον Ψυχρό Πόλεμο. Σήμερα, το καπιταλιστικό μοντέλο -η ιδέα ότι η λύση σε όλα τα προβλήματα είναι η ελεύθερη αγορά- ο θρίαμβος του οποίου υμνήθηκε εκείνη την εποχή, κινδυνεύει να έχει το ίδιο τέλος και να συμπαρασύρει στην πτώση την Ευρωπαϊκή Ενωση.

    *Πού να βρούμε στις μέρες μας την παθιασμένη στάση ενός Τσόρτσιλ, μια προφητική και οραματική φωνή, η οποία θα βοηθήσει τους Ευρωπαίους να κατανοήσουν ότι ο επαρχιωτισμός και ο εθνικισμός, που διαδίδονται μέσα στην παγκόσμια κρίση, όχι μόνο θέτουν σε κίνδυνο το ευρωπαϊκό θαύμα -το ότι έγινε δυνατό να μετατραπούν οι παλιοί εχθροί σε καλούς γείτονες- αλλά απειλούν να μας καταστρέψουν; Προφανώς κανείς δεν το επιδιώκει. Αλλά κανείς δεν ήθελε ούτε και το κοινωνικό κράτος για τους πλούσιους και το νεοφιλελευθερισμό για τους φτωχούς, δηλαδή την κατάσταση στην οποία βρεθήκαμε ξαφνικά σήμερα.

    *Το περασμένο φθινόπωρο, το τραπεζικό κραχ έδωσε επιτέλους ένα δυνατό τράνταγμα στην Ευρωπαϊκή Ενωση, αφυπνίζοντάς την από τον ναρκισσιστικό της λήθαργο.

    Σκέφτηκα τότε: τι σπουδαία ευκαιρία! Ποιος άλλος, αν όχι η Ευρωπαϊκή Ενωση, διαθέτει την αναγκαία εμπειρία για να επικαλεστεί ένα υπερεθνικό κοινό αγαθό; Το ευρωπαϊκό μοντέλο συνεργασίας μεταξύ των κρατών, που αποβλέπει στο να ενισχύει την κοινή εξουσία, φαινόταν επιτέλους να έχει κατακτήσει μια νέα ιστορική διάσταση.

    *Παρά τις αντεγκλήσεις μεταξύ του Σαρκοζί, της Μέρκελ και του Μπράουν στις βδομάδες που προηγήθηκαν της διάσκεψης των G20, το πακέτο που συμφωνήθηκε αποκαλύφθηκε ένα μικρό θαύμα. Αλλά είναι ακόμα σε μεγάλο βαθμό ανεπαρκές. Πρόσφατα, η Κεντρική Τράπεζα προειδοποίησε: οι επίμονες ενδείξεις «αναδίπλωσης στο εσωτερικό των εθνικών συνόρων» συνεχίζουν να εμποδίζουν την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

    Αν η μεγάλη ύφεση της δεκαετίας του 1930 δίδαξε κάτι, αυτό είναι ακριβώς το ότι η οπισθοδρόμηση προς το εθνικιστικό ιδεώδες είναι μοιραία, επειδή μετατρέπει την απειλή της καταστροφής σε πραγματικότητα, δηλαδή σε κατάρρευση της παγκόσμιας οικονομίας.

    *Η ανεργία αυξάνεται εντυπωσιακά σε όλο τον κόσμο. Κύματα κοινωνικών ταραχών και οργής ενάντια στους μετανάστες ξεσπούν ήδη στις ευρωπαϊκές ακτές. Και τώρα, ξαφνικά, το φάσμα της χρεοκοπίας σε εθνικό επίπεδο χτυπάει τις πόρτες του πλούσιου και ασφαλούς ευρωπαϊκού παραδείσου. Η κρίση έχει πλήξει την περιφέρεια της Ευρωπαϊκής Ενωσης -τα νέα κράτη-μέλη της Ανατολικής Ευρώπης.

    Μετά την προδοσία του κομμουνιστικού συστήματος, οι μετριοπαθείς αυτών των χωρών, που υποστήριξαν τις ευρωπαϊκές μεταρρυθμίσεις, σήμερα αισθάνονται άλλη μία φορά εξαπατημένοι και αποδιωγμένοι από το καπιταλιστικό σύστημα. Μέχρι πρόσφατα τους παρακινούσαν να ακολουθήσουν «το παράδειγμα των άλλων», που αποκαλύφθηκε ότι είναι το χειρότερο.

    *Αν δεν υπήρχε η Ευρωπαϊκή Ενωση, θα ήταν αναγκαίο να την επινοήσουμε σήμερα. Μακράν του να είναι μια απειλή για την εθνική κυριαρχία, στις αρχές του 21ου αιώνα είναι ακριβώς η Ενωση αυτή που καθιστά δυνατή την εθνική κυριαρχία.

    Στην κοινωνία του παγκόσμιου κινδύνου, μπροστά στην επικίνδυνη συσσώρευση των παγκόσμιων προβλημάτων που αντιστέκονται στις εθνικές λύσεις, τα έθνη-κράτη από μόνα τους αποκαλύπτονται αδύναμα και ανίκανα να ασκήσουν κυριαρχία. Η συλλογική κυριαρχία της Ευρωπαϊκής Ενωσης αντιπροσωπεύει, επομένως, τη μοναδική ελπίδα κάθε έθνους και κάθε πολίτη για μιαν ελεύθερη και ειρηνική ζωή. Εκείνοι που βλάπτουν την Ενωση βλάπτουν τους εαυτούς τους. Αν τα μέλη απαρνηθούν τις ευθύνες τους για ευρωπαϊκή αλληλεγγύη σε μια φρενίτιδα εθνικών αντανακλαστικών, τότε όλοι θα βγουν χαμένοι.

    *Η Ευρώπη δεν χρειάζεται λιγότερη Ευρώπη αλλά περισσότερη Ευρώπη. Η κρίση δείχνει ότι η νομισματική ένωση δεν μπορεί να τελειοποιηθεί παρά μόνο με την πολιτική ένωση. Ωστόσο, μέχρι τώρα δεν έχουμε δει καμιά κοινή οικονομική, βιομηχανική και κοινωνική πολιτική, η οποία, μέσω της κυριαρχίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης, θα μπορούσε να παρέμβει για να δώσει μιαν αποτελεσματική απάντηση στην κρίση.

    Αγορά εναντίον δημοκρατίας

    Η Ευρώπη διευρύνεται και ταυτόχρονα ισοπεδώνεται.

    Το βάρος της ελεύθερης αγοράς γίνεται όλο και περισσότερο αισθητό, επηρεάζοντας αρνητικά τις διαδικασίες εκδημοκρατισμού. Αυτή η στρεβλή ανάπτυξη είναι ιδιαίτερα φανερή σε δύο πεδία, όπου η Ε.Ε. δυσκολεύεται να εκφραστεί με μιαν ενιαία φωνή: στην εξωτερική πολιτική και στις δημόσιες πολιτικές.

    *Σε ό,τι αφορά την εξωτερική πολιτική, όλα όσα αναφέρονται στην αναπτυξιακή βοήθεια και στις πολιτικές προς τον Νότο του κόσμου αποφασίζονται από τα εθνικά κράτη ακολουθώντας μετα-αποικιακές λογικές και ανάλογα με τα συμφέροντα των χωρών μελών στις πρώην αποικίες.

    *Στο πεδίο της κοινωνικής πολιτικής (συμπεριλαμβανόμενης της φορολογικής πολιτικής και της αγοράς της εργασίας) οι ιδρυτικές αρχές της Ενωσης δεν της επιτρέπουν να παρεμβαίνει στην κυριαρχία των κρατών μελών. Ολες οι πολιτικές σχετικά με την αγορά της εργασίας, όπως η αντιμετώπιση της ανεργίας, η υγεία, η μετανάστευση, η κοινωνική πρόνοια εγκαταλείπονται στα εθνικά κράτη.

    Αυτό είναι παράδοξο, επειδή πολλά προβλήματα του είδους έχουν γίνει περισσότερο επείγοντα και δυσεπίλυτα σε εθνικό επίπεδο, ακριβώς εξαιτίας της διαδικασίας ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Η Ευρώπη προκαλεί ζημιές τις οποίες έπειτα αφήνει να τις αντιμετωπίσουν τα εθνικά κράτη.

    *Το τρίτο πρόβλημα είναι εκείνο του δημοκρατικού ελλείμματος και της έλλειψης ενός μηχανισμού που θα κατορθώνει να καθιστά διαφανείς τους τρεις κεντρικούς θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ενωσης: την Κεντρική Τράπεζα, το Δικαστήριο και την Επιτροπή.

    Ακόμη σοβαρότερο είναι το γεγονός ότι η πλειονότητα των νόμων αποφασίζεται στο επίπεδο της Επιτροπής, οδηγώντας στη θεσμική αναξιοπιστία τα εθνικά κοινοβούλια.

    *Η αριστερά στην Ευρώπη έχει συνηθίσει να σκέφτεται σύμφωνα με μιαν «εθνική» λογική. Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα περίπλοκη στην περίπτωση της βρετανικής αριστεράς, η οποία ποτέ δεν θεώρησε την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση πολύτιμη δυνατότητα. Στην ηπειρωτική Ευρώπη, η πρόσληψη της Ευρωπαϊκής Ενωσης ως μιας δύναμης που θα μπορούσε να υπηρετήσει κοινωνικούς σκοπούς είναι περισσότερο διαδεδομένη.

    *Ωστόσο, ακόμα και μια αριστερά όπως η γερμανική, για παράδειγμα, δεν υποστηρίζει ρητά και χωρίς διφορούμενα την ενίσχυση του ρόλου της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Ο λόγος είναι ότι η Ευρώπη γίνεται αντιληπτή τόσο ως μη δημοκρατική όσο και ως μια απειλή για την εθνική δημοκρατία. Αυτή η κρίση φυσικά έχει τα όριά της, αλλά οι αμφισημίες είναι υπαρκτές.

    *Με αφετηρία την εισαγωγή του ευρώ, οι κυβερνήσεις δεν έχουν πλέον στη διάθεσή τους τα μέσα για να αντιταχθούν σε συγκεκριμένες οικονομικές πολιτικές, όπως έκαναν στο παρελθόν οι κυβερνήσεις της αριστεράς.

    Ακόμα πιο σοβαρό είναι το γεγονός ότι δεν υπάρχει μια πειστική ευρωπαϊκή αριστερά, με εξαίρεση κάποιες συμμαχίες που γίνονται ad hoc και διανοούμενους που εμφανίζονται ως εκφραστές τους. Δεν υπάρχουν κόμματα στα αριστερά του κέντρου, δεν υπάρχουν ευρωπαϊκά συνδικάτα με υπολογίσιμη δύναμη, δεν υπάρχει καν μια δημόσια σφαίρα στην οποία να μπορούν να εκδηλωθούν διεκδικήσεις για την κοινωνική Ευρώπη.

    *Η ενιαία ευρωπαϊκή αγορά και η οικονομική ολοκλήρωση ενίσχυσαν την ηγεμονία των θεωριών της ελεύθερης αγοράς και διέδωσαν ισχυρές επαγγελίες για εξαφάνιση της ανεργίας και γενική αύξηση της ευημερίας.

    Η εμπειρία δείχνει, αντίθετα, ότι οποιαδήποτε πρόοδος επιχειρείται σε εθνικό επίπεδο στο πεδίο της δικαιοσύνης και της κοινωνικής προστασίας στρέφεται εναντίον εκείνου που την προσπαθεί. Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση είναι ένας μηχανισμός που τιμωρεί την κοινωνική ανάπτυξη.

    Στο παρελθόν, τα συνδικάτα που συνυπήρχαν με σοσιαλδημοκρατικούς θεσμούς ήταν σε θέση να ασκούν πιέσεις στις κυβερνήσεις και κατόρθωναν θετικά αποτελέσματα. Σήμερα η κατάσταση είναι διαφορετική. Αν δεν συμπεριφέρονται με μετριοπάθεια τιμωρούνται από την αγορά και η έλλειψη μετριοπάθειας δεν εκτιμάται ούτε από τις κυβερνήσεις.

    *Η πλειονότητα του ευρωπαϊκού πληθυσμού αισθάνεται απειλούμενη από τη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και έχει σοβαρούς λόγους να νιώθει έτσι. Μεγαλώνει η ανασφάλεια για την κατοικία, την εργασία, την υγεία, το μέλλον των νέων γενεών. Χρειάζεται μια πολιτική δύναμη ικανή να υπηρετεί ευρωπαϊκούς σκοπούς. Χρειάζεται σύγκλιση προγραμματικών διεκδικήσεων σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Χρειάζεται να επανεξεταστεί το ζήτημα της ταξικής πολιτικής στην Ευρώπη. Πολλά πρόσωπα αντιλαμβάνονται την κατάστασή τους όχι σε σύνδεση με μια προβληματική αναδιανομής του εισοδήματος μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας ή διαφοράς ανάμεσα σε εκείνους που ελέγχουν τους πόρους και σε εκείνους που εξαρτώνται από αυτούς.

    *Το νέο παράδειγμα είναι, αντίθετα, ασφάλεια εναντίον ανασφάλειας. Αυτό σημαίνει ότι η κοινωνική σύγκρουση δεν γεννιέται πλέον από τη μισθωτή εργασία αλλά από την επισφαλή εργασία. Εντυπωσιάζει το γεγονός ότι η δεξιά μπόρεσε από προγραμματική άποψη να κατανοήσει τα νέα στοιχεία αυτού του ζητήματος καλύτερα από την αριστερά. Πράγματι, η εθνικιστική δεξιά διάφορων χωρών (μεταξύ των οποίων η Αυστρία, η Ολλανδία, η Πολωνία και η Δανία) κατόρθωσε να απευθυνθεί στους επισφαλώς εργαζόμενους και να κερδίσει τις ψήφους ομάδων όπως οι προσωρινά απασχολούμενοι, οι μικροί επιχειρηματίες, οι νέες μητέρες κ.ά., με μια σειρά συνθήματα που επικαλούνταν το αίσθημα ανασφάλειας αυτών των ομάδων: την ξενοφοβία, τους δασμολογικούς φραγμούς, τα όρια της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

    *Είναι αναγκαίο η αριστερά να κατορθώσει να επεξεργαστεί ένα πρόγραμμα για την προώθηση της οικονομικής ασφάλειας ως δικαίωμα του πολίτη σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

    Αν η εναλλακτική αριστερά και οι Πράσινοι δεν κατορθώσουν να συγκλίνουν σε μια παρόμοια προγραμματική βάση για το ελάχιστο εισόδημα και για κοινωνικές εγγυήσεις, υπάρχει ο κίνδυνος οι υποστηρικτές της ελεύθερης αγοράς να σχηματίσουν μια σταθερή εκλογική συμμαχία με την προστατευτική ριζοσπαστική δεξιά.

    *Η αριστερά οφείλει, επομένως, να υιοθετήσει μια οικουμενική αντίληψη της κοινωνικής και οικονομικής πολιτικής, συνδεόμενη όμως με μιαν έννοια ευρωπαϊκής ιδιότητας του πολίτη.

    Είναι αναγκαίο να εργαστεί περισσότερο για το ελάχιστο εισόδημα ως δικαίωμα συναφές με την ιδιότητα του πολίτη, νοούμενη με την ευρωπαϊκή έννοια, η οποία κατορθώνει να αντιμετωπίζει την επισφάλεια της εργασίας ως μαζικό φαινόμενο που δεν περιορίζεται μόνον στην εθνική διάσταση.

    Σε αναζήτηση ταυτότητας

    Σήμερα περισσότερο από κάθε άλλη φορά, όπως έλεγε ο Μαξ Βέμπερ, δεν υπάρχει άλλη πολιτική εκτός από την «παγκόσμια» πολιτική.

    Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει μία και μοναδική πολιτική, αλλά σημαίνει αντίθετα ότι επιβάλλεται μια επιλογή ανάμεσα σε διαφορετικές πολιτικές, που ορίζονται από διαφορετικούς στόχους, μέσα, συνθήκες, εμπόδια, «υποκείμενα» ή «βουλήσεις» και κινδύνους.

    Η επιλογή ανάμεσα σε εναλλακτικές λύσεις είναι το πεδίο της πολιτικής. Το ερώτημα είναι επομένως: ποιες είναι οι εναλλακτικές λύσεις στις κυρίαρχες μορφές; Η Ευρώπη μπορεί να γίνει φορέας μιας «άλλης παγκοσμιοποίησης»; Και πώς;

    *Το να μιλάμε για μιαν υποχρεωτικά παγκόσμια πολιτική δεν σημαίνει να αδιαφορούμε για τις συνθήκες και τα προβλήματα των προσώπων εκεί όπου ζουν ή όπου η ιστορία τα έχει τοποθετήσει. Σημαίνει να υποστηρίζουμε ότι η τοπική ιδιότητα του πολίτη έχει ως προϋπόθεση μιαν ενεργητική παγκόσμια ιδιότητα του πολίτη. Κάθε επιλογή που προσανατολίζει μια τοπική πολιτική στο οικονομικό, κοινωνικό, πολιτισμικό, θεσμικό πεδίο, προϋποθέτει μια «κοσμοπολιτική» επιλογή και αντίστροφα.

    *Σήμερα στον κόσμο η Ευρώπη, παρά τις κάποιες διπλωματικές φιλοδοξίες, στερείται οποιασδήποτε πρωτοβουλίας. Δεν λείπουν τα παραδείγματα: από τη μεταρρύθμιση των Ηνωμένων Εθνών έως το Πρωτόκολλο του Κιότο, από τη ρύθμιση των διεθνών μεταναστεύσεων έως την επίλυση της κρίσης στη Μέση Ανατολή.

    Το γεγονός ότι δεν υπάρχει μια ευρωπαϊκή παγκόσμια πολιτική συνεπάγεται το ότι δεν υπάρχει -ή αν υπάρχει είναι ελάχιστη- παγκόσμια πολιτική ούτε και εσωτερική πολιτική των ευρωπαϊκών εθνών που να προϋποθέτει πραγματικές εναλλακτικές λύσεις.

    *Οι αιτίες αυτής της κατάστασης πρέπει να αναζητηθούν σε μιαν εξέλιξη των συσχετισμών δύναμης που κληρονομήθηκαν από την ιστορία και ενισχύθηκαν από την τωρινή συγκυρία. Αλλά αυτή η εξέλιξη -που προσδίδει στο «ευρωπαϊκό οικοδόμημα» έναν ρόλο καθαρά αντίδρασης και απλής προσαρμογής- δεν μπορεί να εξηγήσει τα πάντα. Χρειάζεται να προσθέσουμε την καταστροφική συλλογική ανικανότητα του μεγαλύτερου μέρους των ευρωπαϊκών πληθυσμών να φανταστούν εναλλακτικές πολιτικές, ανικανότητα που συνδέεται οργανικά με την αβεβαιότητα για την πολιτική ταυτότητα της Ευρώπης.

    *Η οικοδόμηση της Ευρώπης ως ομοσπονδίας νέου τύπου συνεπάγεται, στην τωρινή κατάσταση, ορισμένες κατακτήσεις αλλά καμία δέσμευση. Ο «επεκτατικός» της χαρακτήρας δεν πρέπει να γεννάει αυταπάτες. Ή το ευρωπαϊκό οικοδόμημα θα βρει νέες βάσεις και νέους στόχους ή θα καταρρεύσει ακυρώνοντας για καιρό οποιαδήποτε δυνατότητα συλλογικής πολιτικής δράσης σε αυτό το μέρος του κόσμου.

    *Η ευρωπαϊκή ταυτότητα αντιμετωπίζει ένα διπλό πρόβλημα. Από τη μια μεριά πρέπει να υπερβεί την εσωτερική διαίρεση ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, που μετατοπίζεται μέσα στον χρόνο, εκφράζεται με ανταγωνισμούς ανάμεσα σε «καθεστώτα» και «συστήματα» (όχι δίχως παράδοξα, όπως όταν ο «δυτικισμός» μετατοπίζεται στην Ανατολή ακολουθώντας το κύμα «επαναστάσεων» και «αντεπαναστάσεων») αλλά δεν εξαλείφεται.

    *Από την άλλη μεριά, πρέπει να επιλέξει μεταξύ μιας Ευρώπης «κλειστής» (επομένως περιορισμένης) και μιας Ευρώπης «ανοιχτής» (που θα ήταν κάτι περισσότερο από μια Μεγάλη Ευρώπη, μια Ευρώπη των συνόρων που αναγνωρίζει την ιδρυτική της αλληλεπίδραση με τους μεγάλους χώρους, τον ευρωατλαντικό, τον ευρωασιατικό, τον ευρωμεσογειακό, τον ευρωαφρικανικό). Σε αυτό το επίπεδο τίθενται τα ζητήματα που σήμερα βρίσκονται σε εκκρεμότητα: το τουρκικό ζήτημα, το ρωσικό ζήτημα, το αγγλικό ζήτημα. Η Ευρώπη πρέπει να επινοήσει τη μεταβλητή γεωμετρία, μια πρωτόγνωρη στην ιστορία κρατική και διοικητική μορφή.

    *Μπροστά στην παρακμή της αμερικανικής ηγεμονίας στον κόσμο (που είναι σχετική αλλά αμετάβλητη και επιταχύνθηκε από τη νεοσυντηρητική απόπειρα της αναστήλωσής της με τη βία) η Ευρώπη πρέπει να επιλέξει ανάμεσα σε δύο στρατηγικές που έχουν συνέπειες σε όλα τα πεδία της πολιτικής και της κοινωνικής ζωής: να αποτελέσει ένα από τα σημαντικά «μπλοκ ισχύος» που θα ανταγωνιστούν για ένα νέο μοίρασμα του κόσμου ή να αποτελέσει μιαν από τις «μεσολαβήσεις» που θα προσπαθήσουν να γεννήσουν μια νέα οικονομική και πολιτική τάξη, πιο εξισωτική και αποκεντρωμένη, ικανή να περιορίσει δραστικά τις συγκρούσεις, να καθιερώσει μηχανισμούς αναδιανομής, να εμποδίσει τις ηγεμονικές αξιώσεις.

    *Ο πρώτος δρόμος οδηγεί στην αποτυχία (ακόμα και με το τίμημα μιας ολοκληρωτικού τύπου εξέλιξης, στην οποία θα μπορούσε να ωθήσει η επιδείνωση της ανασφάλειας, μια όψη της οποίας είναι και η τρομοκρατία). Ο δεύτερος παραμένει απίθανος όσο δεν υπάρχει μια ισχυρή συλλογική συνείδηση και πολιτική βούληση που θα συγκροτούν μια πλειοψηφική κοινή γνώμη στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

    *Ανάμεσα στον «Βορρά», στον οποίο ανήκει η Ευρώπη, και στον «Νότο» δεν υπάρχει μόνο αλληλεξάρτηση, αλλά αληθινή αμοιβαιότητα στις δυνατότητες ανάπτυξης. Είναι αναγκαίο να το αναγνωρίσουμε και να το μετατρέψουμε σε πολιτικό σχέδιο. Αυτό το σχέδιο θα καθιστούσε δυνατή την αντιμετώπιση των συγκρούσεων συμφερόντων και πολιτισμών ανάμεσα σε «παλιούς» και «νέους», «νόμιμους» και «παράνομους», «κοινοτικούς» και «εξωκοινοτικούς» Ευρωπαίους.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Πολιτική
Άλλα θέματα στην κατηγορία Πολιτική της έντυπης έκδοσης
Οι 4 γρίφοι της κάλπης
Λογαριασμοί χωρίς τον ψηφοφόρο
Η διαφορά θα κάνει τη διαφορά
Φωτοφίνις με την αποχή
Επικοινωνιακό «καναβούρι»
Το «καναβούρι» της επικοινωνίας
Τι είπε ο παπαγάλος της Ν.Δ.
Η ιστορία της Μαριέττας
Ελιγμός από ΛΑΟΣ
Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα
Παράξενοι πράσινοι
Πάγκαλος vs ΚΚΕ
Οι παπαγάλοι ακούστηκαν μέχρι τη Νέα Υόρκη!
Συνέντευξη με τον Αλέξη Τσίπρα
«Βλακώδης η κόντρα ΠΑΣΟΚ-Ν.Δ.»
Υπόθεση Siemens
Δύο έξω, δύο μέσα για τη Siemens
Αντίδραση συνηγόρων
Ανάσα από Eurogroup στην κυβέρνηση
Από φθινόπωρο τα σκληρά
Ασφαλιστικά Ταμεία
Απαγορευμένη επένδυση του ΤΑΞΥ
Βατοπέδιο
Από την αρχή η διερεύνηση
Ε.Ε.: Αποτυχίες στην κοινωνική πολιτική
Ευέλικτοι, πολωνοί υδραυλικοί
Επίτροπος Μετανάστευσης
Περιπολία Μπαρό επιτόπου
Ευρωπαϊκές επιδοτήσεις μοναστηριών
Της αγίας Αγρανάπαυσης
Λαθρεμπόριο Τσιγάρων
Ενα σκάνδαλο με φίλτρο
Πράσινες ευρωεκλογές
Ελάτε να πρασινίσουμε
Συνέντευξη Β. Κοντογιαννόπουλος
«Να τελειώνουμε πια με τις αυτοδυναμίες»
Συνέντευξη Νίκος Χρυσόγελος
«Ετοιμοι για συνεργασία, πάνω όμως σε συγκεκριμένα σημεία»
Συνέντευξη Χανς-Γκερτ Πέτερινγκ
«Η αποχή θα ενισχύσει τα κόμματα των άκρων»
Συνέντευξη με το Μιχάλη Χρυσοχοΐδη
«Το ΚΚΕ ανάχωμα υπέρ της δεξιάς»