Έντυπη Έκδοση

Ουέλς σε μετάφραση Παπαδιαμάντη

Ε.Γ.Ουέλλς  Ο αόρατος

μετάφραση: Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, με σχέδια της Εύης Τσακνιά, εκδόσεις Κίχλη, σ. 296, ευρώ 18,08

«Ξεκούμβωτα τώρα και υποστηριζόμενα από σώμα αόρατον, όλα τα ενδύματά του έμενον όρθια, με μίαν στάσιν των γρόνθων ερειδομένων επί των ισχίων».

Ούτε να μαντέψω δεν είμαι σε θέση το ρήμα από το οποίο σχηματίζεται η μετοχή «ερειδομένων», αν και είναι βέβαια κατανοητό από τα συμφραζόμενα πως το αόρατο σώμα στεκόταν με τα χέρια στη μέση, σφιγμένα σε γροθιές. Αυτό το επαναλαμβανόμενο ξάφνιασμα της μετάφρασης του Παπαδιαμάντη, στην ιδιότυπή του καθαρεύουσα, τη διάσπαρτη με σκιαθίτικους ιδιωματισμούς, είναι το θέλγητρο, αλλά και η πρόκληση του βιβλίου. Οι επιμελητές, Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος και Λαμπρινή Τριανταφυλλοπούλου, από τα αρχεία των οποίων το κείμενο βρήκε τον δρόμο του προς τον εκδοτικό κόσμο, τεκμηριώνουν στο σημείωμά τους την παπαδιαμαντική πατρότητα της μετάφρασης (το 1901, για την εφημερίδα Το Αστυ, τέσσερα χρόνια μετά την αγγλική έκδοση). Το προνοητικό γλωσσάρι, στο τέλος, λειτουργεί καταπραϋντικά ως προς τη γλωσσική αμηχανία του αμύητου αναγνώστη. Από εκεί μαθαίνουμε πως «ερείδομαι» σημαίνει στηρίζομαι, ακουμπώ (εξού και έρεισμα), πως η «κουρμαντέλα» είναι η σκιαθίτικη τραμπάλα, η δραξ είναι η χουφτιά (βλ. δράττω)...

Το θέμα στο διαχρονικό best-seller του Ουέλς, ένα θέμα προσφιλές στην ύστερη ρομαντική παράδοση, δεν είναι άλλο από την ατομική ύβρη και τις συνέπειές της. Οι αντιφάσεις του κεντρικού ήρωα, του Γκρίφιν, είναι αντίστοιχα εμβληματικές: ένας ιδιοφυής επιστήμονας χωρίς ηθικές αναστολές, ένας μισάνθρωπος που παγιδεύεται από την ίδια του τη φιλοδοξία να γίνει άρχων του κόσμου και, αντ' αυτού, συντρίβεται.

Ο κοινός στερημένος βίος, το κοινό ενδιαφέρον στη σκιαγράφηση «διαταραγμένων» ψυχών (η Φόνισσα θα εκδοθεί το 1904) έχουν κατονομαστεί ως εκλεκτικές συνάφειες ανάμεσα σε μεταφραστή και μεταφραζόμενο. Το πρωτότυπο έχει επίσης τη γλωσσική ιδιορρυθμία ότι βρίθει από όρους της βρετανικής αργκό στα τέλη του 18ου αιώνα (αν και η μετάφραση του Παπαδιαμάντη έγινε από τα γαλλικά).

Μέσα από αυτή την απροσδόκητη αλληλοδιείσδυση, η διάσταση της απιθανότητας που ενέχει το The Invisible Man του Ουέλς, (σκέτο Ο Αόρατος, κατά τον Α.Π.) υψώνεται εδώ εις το τετράγωνο. Δεν αρκεί η παραδοξότητα μιας άδειας ρόμπας που κρατάει μια πετσέτα, έχουμε, επιπλέον, την περιγραφή: «εις κοιτωνίτης χωρίς κεφαλήν εσπόγγιζεν αόρατα χείλη διά μάκτρου ως εκ θαύματος κρατουμένου».

Εάν όχι για τη «στιλπνότητα» και την «άκρα οικονομία» της πένας του Παπαδιαμάντη, τότε στο όνομα της διερεύνησης της πολιτιστικής μας ταυτότητας, Ο Αόρατος αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα εκδοτικά στοιχήματα. Δεν αναφερόμαστε στους θιασώτες του «κοσμοκαλόγερου», αλλά σε όσους δεν είχαν την ευκαιρία να εξοικειωθούν με τους λογοτεχνικούς μας προπάτορες. Τα αλέγρα σχέδια της Εύης Τσακνιά δίνουν την αρμόζουσα ανάλαφρη νότα σε ένα sui generis κείμενο που οι μεταφραστικές ιδιορρυθμίες του, ενίοτε και ατέλειες, το κάνουν πιο γοητευτικό. Επιστροφή στον Σκιαθίτη μέσα από την «καταποντισμένη ήπειρο» του μεταφραστικού του έργου; Γιατί όχι; Γιατί να μην επιτρέψουμε στον Αόρατο να γίνει αφορμή επανασύνδεσής μας με τον εσωστρεφή Παπαδιαμάντη, μετά τον θάνατο του οποίου ο σύγχρονός του Γρ. Ξενόπουλος έγραψε: «Δεν εψεύτηκε ποτέ, δεν εμιμήθη ποτέ, δεν έπροσποιήθη ποτέ, δεν εκιβδηλοποίησε ποτέ. Εκοψε μόνον ολόχρυσα νομίσματα από το μεταλλείον της ψυχής του...».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Τύφλωση προσώπου
Ο Μαρξ παραμένει επίκαιρος;
Ο λόγος της απουσίας
Η ευκαρπία του καθηγητή Π.Δ. Μαστροδημήτρη
Φρενιάσματα
Περιήγηση εντός και εκτός τού εγώ
Πού οδηγεί η πολιτική της συναίνεσης;
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Τύφλωση προσώπου
Ουέλς σε μετάφραση Παπαδιαμάντη
Ο Μαρξ παραμένει επίκαιρος;
Ο λόγος της απουσίας
Η ευκαρπία του καθηγητή Π.Δ. Μαστροδημήτρη
Φρενιάσματα
Περιήγηση εντός και εκτός τού εγώ
Πού οδηγεί η πολιτική της συναίνεσης;
Οψεις ανάγνωσης
Το καλό εξώφυλλο δεν είναι προϊόν συνταγής
Μουσική
Σαν παλιό καλό κρασί - Κ.Π. Καβάφης. Λένα Πλάτωνος, Γιάννης Παλαμίδας Μικρή Επίδαυρος, 9 και 10 Ιουλίου 2010
Δυο κριτικές για το ίδιο βιβλίο
Το ρίγος της ύπαρξης
Θέατρο σκιών
Μια επιστολή από την Κομοτηνή για τον Καραγκιόζη
Μεταδίδει από το Βερολίνο ο Βασίλης Κοντόπουλος
Η ευαίσθητη θηλυκή υφήλιος της Λουίζ Μπουρζουά και ο Χανς Μπέλμερ
Φιλοσοφία
Ο πλατωνικός Τίμαιος και κάποιες σκέψεις πάνω στο κοσμολογικό πρόβλημα
Από τις 4:00 στις 6:00
Ενας μουσικός θησαυρός
Οταν ένα καθημερινό πρόβλημα γίνεται τραγούδι
Άλλες ειδήσεις
Περίεργα ξένος
Ο Διονύσης