Έντυπη Έκδοση

Η ευκαρπία του καθηγητή Π.Δ. Μαστροδημήτρη

Ευκαρπίας έπαινος.

Αφιέρωμα στον καθηγητή Παναγιώτη Δ. Μαστροδημήτρη,

φιλολογική επιμέλεια: Γιώργος Ανδρειωμένος, εκδόσεις Πορεία, σ. 1.272

Με τον ανά χείρας ογκωδέστατο τόμο τιμώνται η προσφορά και το έργο του ομότιμου καθηγητή της Νεοελληνικής Φιλολογίας στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών Παναγιώτη Δ. Μαστροδημήτρη από έναν ευρύτατο κύκλο μελετητών, πολλοί εκ των οποίων υπήρξαν και μαθητές του τιμωμένου.

Ο Π. Δ. Μαστροδημήτρης άρχισε να ασχολείται ήδη από πολύ νέος με γραμματολογικά και ερμηνευτικά ζητήματα της νεοελληνικής φιλολογίας, προχωρώντας παράλληλα από πολύ νωρίς και στη δημοσίευση επιστημονικών άρθρων και κριτικών. Ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του υπηρετώντας για ένα διάστημα στη Μέση Εκπαίδευση, ενώ έλαβε, κατ' αρχάς, μία υποτροφία εσωτερικού από το Ιδρυμα Κρατικών Υποτροφιών και μία ερευνητική υποτροφία από την Ακαδημία Αθηνών για το Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας· με την ευκαιρία αυτή, εργάστηκε σε πολλές Βιβλιοθήκες και Αρχεία, τόσο της Βενετίας όσο και άλλων ιταλικών πόλεων, και παρακολούθησε μαθήματα κορυφαίων καθηγητών. Στην Ελλάδα επέστρεψε το 1971 και έπειτα από μία τριετή θητεία στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης επανήλθε στη Φιλοσοφική Αθηνών, όπου και δίδαξε, στην έδρα της Νεότερης Ελληνικής Φιλολογίας, έως το τέλος της πανεπιστημιακής σταδιοδρομίας του, το 2003, τόσο σε προπτυχιακούς όσο και σε μεταπτυχιακούς κύκλους σπουδών. Πέρα από τις πολλές άλλες θέσεις που κατέλαβε σε Ιδρύματα και Οργανισμούς και πέρα από τη συμμετοχή του ως μέλους σε Εταιρείες Σπουδών, Συλλόγους και Επιστημονικές Επιτροπές, ο Π. Δ. Μαστροδημήτρης επόπτευσε και εισηγήθηκε -και αυτό συνιστά την κορωνίδα της προσφοράς ενός πανεπιστημιακού Δασκάλου- 27 διδακτορικές διατριβές· ένδεκα από τους εν λόγω 27 διδάκτορες κατέχουν σήμερα πανεπιστημιακές θέσεις Νεοελληνικής Φιλολογίας σε ελληνικά ή σε ξένα Πανεπιστήμια. Αξίζει εδώ να ξεχωρίσει κανείς δύο τουλάχιστον από τα γνωρίσματα της ιδιαίτερα γόνιμης διδακτικής τακτικής του τιμωμένου, όπως αυτά αναφέρονται στον εκτενή Πρόλογο που υπογράφεται από την «Επιτροπή του Αφιερώματος»: την ενδυνάμωση του ενδιαφέροντος των σπουδαστών για τη Λογοτεχνία, μέσα σ' ένα κλίμα υποστήριξής της ως κορυφαίας κοινωνικής πράξης και αξίας, και την καλλιέργεια σε αυτούς της επιστημονικής νοοτροπίας. Πριν προχωρήσουμε σε πιο αναλυτική προσέγγιση του έργου τού καθηγητή, οφείλουμε να σημειώσουμε κι εδώ ότι έχει τιμηθεί δύο φορές με το Βραβείο Δοκιμίου του Ιδρύματος Κώστα και Ελένης Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών και μία φορά με το Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου - Κριτικής.

Το έργο του Π. Δ. Μαστροδημήτρη, πάντως, είχε από μιας αρχής αποδειχθεί ως άξιο επαίνου, εάν κρίνει κανείς, επί παραδείγματι, από τη Διατριβή του, με τον τίτλο Νικόλαος Σεκουνδινός (1402-1464). Βίος και έργον. Συμβολή εις την μελέτην των Ελλήνων λογίων της Διασποράς, η οποία είχε αποσπάσει ιδιαίτερα ευνοϊκές κρίσεις από έλληνες και ξένους ειδήμονες· οι εν λόγω κρίσεις, μάλιστα, καταγράφονται και συνοδεύουν το σχετικό υπ' αριθμόν 30 δημοσίευμα, όπως γίνεται, εξάλλου, με όλα τα δημοσιεύματα του τιμωμένου, τα οποία συναπαρτίζουν τη φερώνυμη «Αναγραφή».

Στον Πρόλογο, μετά τη συγκεντρωτική καταγραφή των αυτοτελών βιβλίων τού συγγραφέα και καθηγητή, γίνεται ειδικότερη αναφορά στους τομείς όπου επικέντρωνε κάθε φορά την έρευνά του. Ετσι, η εστίαση ξεκινά από τη νεοελληνική ποίηση της Υστεροβυζαντινής περιόδου, της Ενετοκρατίας και της Τουρκοκρατίας, για να συνεχίσει διαδοχικά με τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό, με την επτανησιακή λογοτεχνία και ορισμένους από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της ξεχωριστά (με εργασίες που αποτελούν συνδυασμό ιστορικοφιλολογικής πλαισίωσης, γραμματολογικής οπτικής και ερμηνευτικής μελέτης), με τη λογοτεχνία του αθηναϊκού χώρου κατά την περίοδο 1830-1880, με τη γενιά του 1880 και το έργο ορισμένων κορυφαίων εκπροσώπων της, με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη ειδικότερα, όπως και, μεταξύ άλλων, με τον Αντρέα Καρκαβίτσα και τον Ιωάννη Κονδυλάκη, με την ποίηση και την πεζογραφία εκπροσώπων της (ευρύτερης) Γενιάς του '30 και, τέλος, με τη μεταπολεμική ποίηση και πεζογραφία.

Τα ενδιαφέροντα και η έρευνα του συγγραφέα και καθηγητή απλώθηκαν, βεβαίως, και στον χώρο της κριτικής, εκτός από εκείνον της λογοτεχνίας. Οι προσωπικότητες του ανωτέρω χώρου, άλλωστε, συχνά συνδύαζαν το λογοτεχνικό με το κριτικό τάλαντο και την αντίστοιχη κατάρτιση, γεγονός που επέτρεψε στον Π. Δ. Μαστροδημήτρη να προσεγγίσει και άρα να «αποτιμήσει» πληρέστερα ορισμένους από αυτούς.

Η επιστήμη της Νεοελληνικής Φιλολογίας αυτή καθεαυτήν, άρρηκτα συνδεδεμένη με τα δύο προηγούμενα αντικείμενα, είναι το τρίτο πεδίο όπου έδρασε πνευματικά ο Π. Δ. Μαστροδημήτρης. Και εδώ, χωρίς να παραβλέπουμε τις επιμέρους εργασίες του για επιφανείς εκπροσώπους της, θα πρέπει να σταθούμε στο μείζον έργο του, την ευρύτατα γνωστή πια και πολύτιμη Εισαγωγή στη Νεοελληνική Φιλολογία, ένα αναγκαιότατο αλλά και δυναμικά εξελισσόμενο σύγγραμμα, το οποίο το 2005 έκανε την 7η έκδοσή του (η 1η έκδοση, του 1974, είχε χαιρετιστεί από τον Κ. Θ. Δημαρά). Πρόκειται εδώ για μία συνολική αντιμετώπιση του συγκεκριμένου επιστημονικού χώρου, όπου εξετάζονται τόσο το «Αντικείμενο της Νεοελληνικής Φιλολογίας» και οι αντίστοιχες «Νεοελληνικές Φιλολογικές Σπουδές» όσο και οι «Κλάδοι της Νεοελληνικής Φιλολογίας» ξεχωριστά: Βιβλιογραφία - Ιστορία της Λογοτεχνίας - Κριτική της Λογοτεχνίας (Φιλολογία και Κριτική) - Η Εκδοτική - Ερμηνεία και Αισθητική Ανάλυση - Γλωσσική Ερευνα και Κωδικοποίηση - Μετρική - Θεωρία της Λογοτεχνίας.

Οι 56 συνεργάτες και συνεργάτριες του τόμου είχαν, λοιπόν, ένα ευρύ φάσμα από το οποίο να επιλέξουν το θέμα της μελέτης τους. Ο Παπαδιαμάντης αποτέλεσε πόλο έλξης για αρκετούς από τους ερευνητές, είτε από την καθαρά φιλολογική (Νικόλαος Καλοσπύρος, Νίκος Τριανταφυλλόπουλος) είτε και από τη λογοτεχνική σκοπιά (Απόστολος Ζορμπάς, Αγγελος Μαντάς, Κωνσταντίνος Πιτσάκης). Η Λογοτεχνία, εξάλλου, αποτέλεσε τον περισσότερο ευνοημένο τομέα, από την άποψη του αριθμού των μελετητών που την επέλεξαν ως αντικείμενό τους, σε σχέση με τη Φιλολογία, από τη μια μεριά, και την Κριτική, από την άλλη. Η τελευταία επελέγη από δύο, κυρίως, ερευνητές: την Αντα Κατσίκη-Γκίβαλου («Ο Μάρκος Αυγέρης ως κριτικός του σολωμικού έργου») και τον Γιάννη Τζιώτη («Τρεις σταθμοί στη θεώρηση των Μνημοσύνων του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη από τη γερμανική κριτική»). Οι «ελληνοβενετικές» (ή ευρύτερα «ελληνοϊταλικές») πνευματικές σχέσεις αποτέλεσαν το αντικείμενο πέντε τουλάχιστον μελετών (Caterina Carpinato, Αθ. Καραθανάσης, Domenica Minniti-Gonias, Κωνσταντίνος Νίκας, Γεώργιος Πηλείδης), ενώ μία εκτενέστατη μελέτη είχε θεωρητικό φιλολογικό θέμα: «Η φιλολογική γνώση. Αναφορά στις προϋποθέσεις της», του Ι. Α. Παπίγκη. Ο Σικελιανός (Δέσποινα Δούκα, Μαρία Μιράσγεζη), ο Σολωμός (Στυλιανός Αλεξίου, Γιώργος Κεχαγιόγλου) και ο Καζαντζάκης (Γεράσιμος Ζώρας, Βρασίδας Καραλής) είλκυσαν, βέβαια, επίσης το ενδιαφέρον των μελετητών, όπως και άλλοι παλαιότεροι και νεότεροι λογοτέχνες, κορυφαίοι όπως οι Παλαμάς - Καβάφης (Σόνια Ιλίνσκαγια, Ντίνος Χριστιανόπουλος) ή ιδιαίτερα σημαντικοί, όπως η Κική Δημουλά (Β. Αθανασόπουλος), ο Γιάννης Σκαρίμπας (Χρυσούλα Παπαγεωργοπούλου), ο Τάκης Βαρβιτσιώτης (Vincenzo Rotolo), ο Τάσος Λειβαδίτης (Ελλη Φιλοκύπρου). Αν και αδυνατούμε, αναπόφευκτα, να αναφερθούμε, έστω και ονομαστικά, σε όλες τις σημαντικές εργασίες, ας σημειώσουμε εδώ κι εκείνες που επιχείρησαν μια διακειμενική σύζευξη ελλήνων και ξένων λογοτεχνών: Gide - Σεφέρης (Νικόλαος Πετρόπουλος), Rilke - Σεφέρης (Συμεών Σταμπουλού), Ροΐδης - Μπωντλαίρ (Μαρία Τσούτσουρα), αλλά κι εκείνες που συνδέονται με κάποιο από τα «συγκριτολογικά» ή «θεωρητικά» κείμενα του Π. Δ. Μαστροδημήτρη. Ετσι, οι Μιχάλης Μερακλής («Αρχαίο δράμα και λαϊκός πολιτισμός»), Στέλλα Πριοβόλου («Από τη Μήδεια του Ευριπίδη και του Σενέκα στη Μήδεια του Dario Fo και της Franca Rame») και Θεοδόσης Πυλαρινός («Δύο κατάδικοι με μεταφυσική αταραξία: Ο πλατωνικός Σωκράτης και ο Τουρκόγιαννος του Κ. Θεοτόκη») «απηχούν», κατά μία έννοια, την εκτεταμένη εργασία του Π. Δ. Μαστροδημήτρη Αναφορά στους Αρχαίους. Σταθμοί δημιουργικής αρχαιογνωσίας στη νεοελληνική ποίηση και φιλολογική σκέψη (1995), ενώ το μελέτημα του Henri Tonnet («Πλούσιοι και Φτωχοί του Γρ. Ξενόπουλου: Ενα λαϊκό μυθιστόρημα;») συνδέεται με το δοκίμιο του Π. Δ. Μαστροδημήτρη «Παραλογοτεχνία και κοινωνική πραγματικότητα. Η περίπτωση των ληστρικών μυθιστορημάτων». Τέλος, οφείλω να αναφερθώ στην εξαιρετική εργασία της Ερης Σταυροπούλου, «Σχόλια πάνω στο θέμα του σωσία (και ο Σωσίας του Γιάννη Μπεράτη)», η οποία προσεγγίζει ένα τόσο ενδιαφέρον θέμα, υποσχόμενη, μάλιστα, μία εκτενή σχετική μελέτη.

Οι συνεργασίες τού ανά χείρας αφιερωματικού τόμου επιτυγχάνουν, πράγματι, να ιχνογραφήσουν τη συνθετική ενότητα του επιστημονικού έργου του τιμωμένου, αλλά, παράλληλα, και να αναδείξουν τη συμβολή του σε τόσες πολλές και ποικίλες κατευθύνσεις της έρευνας - σε αυτήν την τελευταία, η ευκαρπία τού ενός γίνεται τροφή και οδηγός εκείνων που ακολουθούν.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Τύφλωση προσώπου
Ουέλς σε μετάφραση Παπαδιαμάντη
Ο Μαρξ παραμένει επίκαιρος;
Ο λόγος της απουσίας
Φρενιάσματα
Περιήγηση εντός και εκτός τού εγώ
Πού οδηγεί η πολιτική της συναίνεσης;
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Τύφλωση προσώπου
Ουέλς σε μετάφραση Παπαδιαμάντη
Ο Μαρξ παραμένει επίκαιρος;
Ο λόγος της απουσίας
Η ευκαρπία του καθηγητή Π.Δ. Μαστροδημήτρη
Φρενιάσματα
Περιήγηση εντός και εκτός τού εγώ
Πού οδηγεί η πολιτική της συναίνεσης;
Οψεις ανάγνωσης
Το καλό εξώφυλλο δεν είναι προϊόν συνταγής
Μουσική
Σαν παλιό καλό κρασί - Κ.Π. Καβάφης. Λένα Πλάτωνος, Γιάννης Παλαμίδας Μικρή Επίδαυρος, 9 και 10 Ιουλίου 2010
Δυο κριτικές για το ίδιο βιβλίο
Το ρίγος της ύπαρξης
Θέατρο σκιών
Μια επιστολή από την Κομοτηνή για τον Καραγκιόζη
Μεταδίδει από το Βερολίνο ο Βασίλης Κοντόπουλος
Η ευαίσθητη θηλυκή υφήλιος της Λουίζ Μπουρζουά και ο Χανς Μπέλμερ
Φιλοσοφία
Ο πλατωνικός Τίμαιος και κάποιες σκέψεις πάνω στο κοσμολογικό πρόβλημα
Από τις 4:00 στις 6:00
Ενας μουσικός θησαυρός
Οταν ένα καθημερινό πρόβλημα γίνεται τραγούδι
Άλλες ειδήσεις
Περίεργα ξένος
Ο Διονύσης