Έντυπη Έκδοση

Από μικρά στα δύσκολα

Ο Μπορίς Σαρμάτζ, που φέτος κρατάει τον ρόλο του καλλιτεχνικού συνεργάτη στο περίφημο Φεστιβάλ της Αβινιόν, άνοιξε πριν από μερικές μέρες την αυλαία της 65ης διοργάνωσης, με την παράσταση «Enfant» (Παιδί).

Η νέα του χορογραφία επιχειρεί να μετατρέψει σε πρωταγωνιστές μικρά παιδιά τα οποία συνυπάρχουν επί σκηνής με τους χορευτές του. Εκφραστής μιας εκκεντρικής γραφής, ο γάλλος χορευτής και χορογράφος θεωρεί πως τη νέα του δουλειά διατρέχει η «ενέργεια του παιδιού που μεγαλώνει».

Συγχρόνως στην Ελλάδα είχαμε αυτό το καλοκαίρι τους δικούς μας μικρούς πρωταγωνιστές: οι μαθητές ύψωσαν ανάστημα τραγουδώντας «Hey teacher leave the kids alone» στο «The Wall» που παρουσίασε στο Κλειστό Γήπεδο του Μπάσκετ στο ΟΑΚΑ ο Ρότζερ Γουότερς. Μέλη της χορωδίας Rosarte γέμισαν με υπέροχες φωνές τη σκηνή του Ηρωδείου στους «Παλιάτσους» και την «Καβαλερία Ρουστικάνα» που ανέβασε η Εθνική Λυρική Σκηνή. Η Ιρις Παπαϊωάννου-Ντεκώ (κόρη της Ελευθερίας Ντεκώ) και η Υακίνθη Μετζικώφ (κόρη του σκηνογράφου) ήταν δύο από τα παιδιά που έλαβαν μέρος στην «Ειρήνη» του Αριστοφάνη από τον Πέτρο Φιλιππίδη. Δύο αγοράκια (αδέρφια) ενσάρκωσαν τα παιδιά στη «Μήδεια» του Αντώνη Αντύπα, ενώ μαθητές του δημοτικού τόλμησαν με καθοδηγητή τον Ρομέο Καστελούτσι να ζητήσουν τον λόγο από την εικόνα του Ιησού πετροβολώντας τον με... χειροβομβίδες στην παράσταση «Περί της έννοιας του προσώπου του Υιού του Θεού», που ανέβηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών.

Κάποιες από αυτές τις παραστάσεις όχι μόνο δεν ήταν «ανώδυνες» αλλά είχαν σαφείς πολιτικές, κοινωνικές και θρησκευτικές προεκτάσεις προκαλώντας έντονες συζητήσεις. Η συμμετοχή, λοιπόν, και ο ρόλος ενός μικρού παιδιού σε μια τέτοια πρωτοποριακή καλλιτεχνική δημιουργία επιδέχεται πολλές αναγνώσεις. Ο Μπορίς Σαρμάτζ, για παράδειγμα, παραδέχθηκε πως τα παιδιά τον βοήθησαν να ξυπνήσει στους θεατές της Αβινιόν παιδικά συναισθήματα και θαμμένες μνήμες. Θέλοντας να εκφράσει τη μεταδοτικότητα, την παιδική εμπειρία, τη λήθη, τη διαχείριση της δύναμης αλλά και την άρνηση, δημιούργησε επί σκηνής σκοτεινή ατμόσφαιρα κι έβαλε εννέα χορευτές να αρπάζουν τα 26 εύθραυστα παιδικά σώματα (τα παιδιά ήταν ηλικίας 6-12 ετών), να τα σηκώνουν, να τα πετούν στον αέρα, να τα αγκαλιάζουν, να τα αφήνουν να γλιστρούν. Εκείνα με τη σειρά τους αθώα και άβουλα έμειναν μετέωρα να αναρωτιούνται: τι είδους έμπνευση προσφέρει η παιδικότητα σε έναν χορευτή;

Και μπορεί στο περίφημο γαλλικό φεστιβάλ η πρόκληση να είναι μέρος της ιστορίας του, ωστόσο, στην Ελλάδα συχνά απαιτεί αποφασιστικότητα και ανοιχτό μυαλό για να συναινέσει κανείς σε μια θεατρική δουλειά στην οποία τα παιδιά δεν «στολίζουν» απλώς την παράσταση αλλά αναδεικνύουν την άποψη του σκηνοθέτη και γίνονται εργαλείο στα χέρια του.

Αυτήν την τόλμη έδειξε και ο Βαγγέλης Ηλιόπουλος (δημοφιλής συγγραφέας παιδικών βιβλίων και διευθυντής του Δημοτικού Σχολείου Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος) όταν του ζητήθηκε από το Φεστιβάλ Αθηνών να συμμετάσχουν 10 μαθητές του σχολείου στην παράσταση του Ρομέο Καστελούτσι «Περί της έννοιας του προσώπου του Υιού του Θεού». Ο ρόλος τους περιελάμβανε το εξής: στο δεύτερο μέρος της δημιουργίας του ρηξικέλευθου Ιταλού ανέβηκαν στη σκηνή, άνοιξαν τα σακ βουαγιάζ τους και πέταξαν εκατοντάδες χειροβομβίδες στην πελώρια εικόνα του Χριστού που δέσποζε στο σκηνικό.

Οπως λέει ο Β. Ηλιόπουλος που έχει σπουδάσει παιδαγωγικά αλλά και θεολογία: «Δεν δίστασα να δεχτώ την πρόταση του φεστιβάλ διότι τα συγκεκριμένα παιδιά είχαν μια θεατρική προπαιδεία και δεν τα έριχνα στον λάκκο των λεόντων. Είναι σαφές πως δεν μπορεί ένας έφηβος χωρίς εμπειρία και παιδαγωγική καθοδήγηση να ανέβει στη σκηνή και να υπηρετήσει την άποψη κανενός. Η μοναδική μου ανησυχία ήταν πως κάποιοι κύκλοι με ευκολία θα το χαρακτήριζαν βλάσφημο. Ευτυχώς για όλους μας υπήρξε αυτή η καθοριστική συζήτηση με τον Καστελούτσι που έδιωξε από το μυαλό μου κάθε δεύτερη σκέψη».

Ο ιταλός σκηνοθέτης, πριν καν έρθει στην Ελλάδα, ζήτησε από την παραγωγή του φεστιβάλ μια κατ' ιδίαν συνάντηση με τα παιδιά. «Ηταν εξαιρετικά τρυφερός, συγκινητικός, προχώρησε σε αποσυμβολισμούς και τους εξήγησε κάθε του σκέψη: από το τι σημαίνει η χειροβομβίδα στον Ιησού μέχρι γιατί ο άνθρωπος κάποιες φορές εξαθλιώνεται καθώς γερνά». Οπως «μαρτύρησαν» αργότερα στους γονείς τους, ο Καστελούτσι τους μαγνήτισε. Και κυρίως τα έπεισε πως η πέτρα στον Χριστό δεν είναι παρά ένας τρόπος για να τα ακούσει. Μάλιστα στην κουβέντα αναφέρθηκε και στην ελληνική κρίση λέγοντας: «Οι προηγούμενες γενιές τα έκαναν θάλασσα. Εσείς πρέπει να έρθετε να "καθαρίσετε"».

Την ίδια εφηβική τόλμη απαιτούσε και ο ρόλος των παιδιών στο «The Wall». Στο πέμπτο κομμάτι της παράστασης, το «Another Brick in the Wall Part 2», η συγκίνηση κορυφώθηκε καθώς το γήπεδο σύσσωμο τραγουδούσε «Hey teacher leave the kids alone». Στον ρόλο του καθηγητή μια πελώρια κούκλα μαριονέτα και στον ρόλο των μαθητών τα παιδιά μιας παιδικής χορωδίας από μαθητές των Σχολών Πάνου Μεταξόπουλου (ο ίδιος επιμελήθηκε την κίνησή τους και μάλιστα αφιλοκερδώς, προσφέροντας την αμοιβή του στην «Κιβωτό του κόσμου»).

Τα παιδιά, ηλικίας από 8 έως 14 ετών, εντυπωσιασμένα από την αρτιότητα της παράστασης, τα συγκλονιστικά της εφέ αλλά και τη συνέπεια με την οποία εργάστηκαν τα ξένα συνεργεία, χρειάστηκαν μία εβδομάδα προβών για να ανέβουν στη σκηνή. Ανάμεσά τους και η μικρότερη της παρέας, η 8χρονη Πέννυ Κωνσταντινοπούλου. «Μαμά, ήταν πολύ πιο συναρπαστική εμπειρία από την Πάτι, γιατί είχε περισσότερη ένταση» είπε στη μητέρα της, Νταίζη, ολοκληρώνοντας την πρώτη παράσταση. «Είχα πράγματι δεύτερες σκέψεις όταν μας πρότεινε ο Π. Μεταξόπουλος να συμμετάσχουμε, διότι φοβόμουν την έκθεση του παιδιού σε τόσο κόσμο, ωστόσο, η ποιότητα της παράστασης και η κοινωνικότητά της δεν μου άφησαν περιθώρια να αρνηθώ» παραδέχεται η μητέρα της.

Το τεράστιο τείχος που χτίστηκε έγινε ένας καμβάς πάνω στον οποίο συναντήθηκαν οι αιχμές του Γουότερς: ο μιλιταρισμός, ο ανεξέλεγκτος καπιταλισμός, η υπερκατανάλωση, η υποκρισία των κυβερνήσεων, τα αθώα θύματα των συγκρούσεων, ο σύγχρονος αστικός τρόπος ζωής. Δύσκολες έννοιες για το αθώο μυαλό ενός δεκάχρονου. «Μην το λέτε, τα παιδιά που κάθε βράδυ μετά το τέλος του "ρόλου" τους ανέβαιναν στις κερκίδες και παρακολουθούσαν από εκεί όλη την υπόλοιπη συναυλία κουβέντιαζαν για όλα αυτά τα σκληρά θέματα. Ακόμα και η Πέννυ μού έλεγε κάθε βράδυ: "Μαμά, δεν θέλω ποτέ να ξαναγίνει πόλεμος"» λέει η Ν. Κωνσταντινοπούλου.

Πιο συνηθισμένα, πάντως, στην έκθεση στο ευρύ κοινό είναι τα μέλη της χορωδίας «Rosarte», τα οποία τα πήγαν περίφημα στους «Παλιάτσους» και την «Καβαλερία Ρουστικάνα». Τριάντα μέλη της χορωδίας -από τα συνολικά 160- ηλικίας από 2 έως 19 ετών έλαβαν μέρος, ενώ ανάμεσά τους ήταν και τα δύο εγγόνια του μαέστρου της παράστασης, Λουκά Καρυτινού. «Δεν μου έχει τύχει ποτέ να έρθω σε δύσκολη θέση από την άποψη του σκηνοθέτη» παραδέχεται η Ρόζυ Μαστροσάββα, διευθύντρια της παιδική χορωδίας, η οποία συνεργάστηκε πρώτη φορά με τον Γκράιαμ Βικ στην όπερα «Τανχόιζερ». «Η προτεραιότητα είναι πάντα τα παιδιά. Η ισορροπία και η εμπιστοσύνη είναι τα δύο απαραίτητα στοιχεία για να κατευθύνεις ένα παιδί και να μη διαταράξεις την παιδική του ψυχή. Ωστόσο, μην παραβλέπουμε τη σκληρή δουλειά που απαιτεί ο ρόλος των παιδιών σε μια όπερα, αφού η μελέτη και η προετοιμασία που προηγείται είναι ιδιαιτέρως απαιτητικές. Δεν είναι εύκολο πράγμα να μάθουν τέλεια το χορωδιακό τους κομμάτι ώστε να μπαίνουν και να βγαίνουν με ακρίβεια».

Τέλος, πιο αναπάντεχα από όλους φαίνεται πως βρέθηκαν στην Επίδαυρο τα δύο αδέρφια Γιώργος και Κωνσταντίνος Κοσμίδης, τα οποία ερμήνευσαν τα παιδιά της Μήδειας (Αμαλία Μουτούση). Σε πρόσφατη συνέντευξή της στην «Ε» η Ελένη Καραΐνδρου αποκάλυψε πως τα δύο πιτσιρίκια απλώς έτυχε να βρίσκονται δίπλα τους τη σωστή στιγμή: «Τα είχε εντοπίσει ο Αντώνης (Αντύπας) ήδη από τα Χριστούγεννα, καθώς έτρωγαν δίπλα μας σε μια ταβέρνα. Είδαμε δύο νέους και πολύ όμορφους γονείς με τέσσερα παιδάκια. Το ένα ήταν μωρό, τ' άλλα τρία (ένα κοριτσάκι και δύο αγοράκια) τρίδυμα. Μόλις βλέπει ο Αντώνης τα δύο αγοράκια, μου ψιθυρίζει: "Να τα. Αυτά είναι τα παιδιά της παράστασης". Κι έτσι στην Επίδαυρο θα 'χουμε μαζί μας αυτά τα αγοράκια 6,5 -7 ετών». Οπως κι έγινε. 7

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Θέατρο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Οδοιπορικό
Επτά μέρες με μαντίλα
Η τέχνη ενώνει
Παραστάσεις
Από μικρά στα δύσκολα
Μιχάλης Κακογιάννης
Ένας εστέτ αγωνιστής
Ο σκηνοθέτης και οι μούσες του
«Το σινεμά αντιπροσωπεύει... δυστυχώς τη ζωή μου»
Εϊμι Γουάινχαουζ
Το παιχνίδι των λυγμών
Βιβλίο
Το νουάρ κάνει τη διαφορά