Έντυπη Έκδοση

Προφητικά τα σκανδιναβικά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οι σχεδόν 100 Νορβηγοί που έπεσαν νεκροί από τις σφαίρες του διαταραγμένου ψυχολογικά νεοναζιστή συμπατριώτη τους αποτέλεσαν τη συντριβή του μύθου του σκανδιναβικού μοντέλου που κυριαρχούσε εδώ και πολλά χρόνια στις συνειδήσεις των Δυτικών. Ωστόσο, η λογοτεχνία είχε ήδη επισημάνει το πρόβλημα.

Παγκόσμια τάση, εδώ και περίπου μια δεκαετία, τα σκανδιναβικά νουάρ μυθιστορήματα έγιναν δημοφιλή ακριβώς επειδή έφερναν στο φως όλες αυτές τις σκοτεινές πλευρές, οι οποίες έμεναν επιμελώς κρυμμένες κάτω από την ασφάλεια της στατιστικής που θέλει τη Σκανδιναβία μία από τις πιο κεντρικές περιοχές στον «χάρτη ευτυχίας» της υδρογείου. Ετσι, στα βιβλία που εδώ και χρόνια γίνονται μπεστ σέλερ σε όλον τον κόσμο, κυριαρχούν η ανδρική βία, ο ανελέητος κόσμος των οικονομικών συγκρούσεων και των διεφθαρμένων media, το ιστορικό παρελθόν των Σκανδιναβικών χωρών και η στάση των Βορείων απέναντι σε ναζιστές και κομμουνιστές, και γενικότερα η ανατροπή αυτού που καθιερώθηκε να λέγεται «σκανδιναβικό μοντέλο». Σε αυτήν την ανατροπή ασφαλώς «βοήθησαν» και δύο πολιτικές δολοφονίες: του σουηδού πρωθυπουργού Ούλοφ Πάλμε, το 1986 και, το 2003, της υπουργού Εξωτερικών Ανά Λιντ (ο Μάνκελ έγραψε και σχετικό βιβλίο, το «Πριν πέσει η παγωνιά»).

Για νεοναζί, με τους οποίους είχε ως δημοσιογράφος κοντραριστεί σκληρά, έγραψε ο Σουηδός Στιγκ Λάρσον στα τρία δημοφιλή βιβλία του. Το ίδιο και ο Νορβηγός Γκούναρ Στόλεσεν («Στο σκοτάδι όλοι οι λύκοι είναι γκρι»). Πέραν όμως των νεοναζί, η ανώμαλη και ανεξέλεγκτη κατάρρευση των χωρών του υπαρκτού σοσιαλισμού είχε ως φυσική συνέπεια την αθρόα προσέλευση ποικίλων τυχοδιωκτών στις χώρες της Βόρειας Ευρώπης, με αποτέλεσμα την αύξηση της εγκληματικότητας αλλά και την επέκταση των δραστηριοτήτων της ρωσικής μαφίας. Επίσης, το ανηλεές κυνήγι του κέρδους τα τελευταία τριάντα χρόνια (και) από τους Σκανδιναβούς οδήγησε σε ποικίλες κοινωνικές «εκπτώσεις».

ΟΙ ΣΥΜΠΤΩΣΕΙΣ

- Στο βιβλίο του Νορβηγού Τζο Νέσμπο «Το αστέρι του διαβόλου» (αναμένεται τον Οκτώβριο από το «Μεταίχμιο») ένας κατά συρροήν δολοφόνος στο Οσλο (!), χώνει κάτω από τα βλέφαρα των θυμάτων του πεντάγραμμα ρουμπινιών.

- Στο «Κορίτσι με το τατουάζ» του Στιγκ Λάρσον, η δράση λαμβάνει χώρα σε ένα μικρό νησάκι, όπως αυτό της Ουτόγια, όπου έγινε η σφαγή. Φαινομενικά γαλήνιο, το νησάκι αποτελεί το σκηνικό αποτρόπαιων εγκλημάτων, και οι βασικοί ήρωες, σταδιακά, ξεθάβουν ένα παρελθόν ναζισμού και ακραίου μισογυνισμού.

- Ο 64χρονος Γκούναρ Στόλεσεν είναι εκείνος ο Νορβηγός που, μέσα από το έργο του, «είδε» καθαρότερα από οποιονδήποτε άλλον αυτό που ερχόταν στη χώρα του, το θηρίο του νεοναζισμού. Ο Στόλεσεν έγραψε για ατιμώρητους δωσίλογους και ήρωες με βρόμικα χέρια. Στους «Λύκους» η πλοκή ξεκινά το 1981 αλλά πάει πολύ παλιότερα, στην εποχή του Κουίσλινγκ, όταν πολλοί αντιστασιακοί τής Νορβηγίας καταδίδονταν, συλλαμβάνονταν και δολοφονούνταν ή σκοτώνονταν μυστηριωδώς σε περίεργα ατυχήματα.

ΟΙ ΤΟΠΟΙ

ΣΟΥΗΔΙΑ: Από τον Στιγκ Λάρσον ξεκίνησαν όλα. Αλλά δεν πρόλαβε να ζήσει για να χαρεί την επιτυχία του, πέθανε στα 50 του, το 2004, από έμφραγμα. Βασικός πυρήνας τής δουλειάς του είναι η ασκούμενη στις γυναίκες ανδρική βία (βιασμοί, βασανισμοί, ξυλοδαρμοί), ενώ η ηρωίδα του είναι μια μικρόσωμη, αντικοινωνική, αμφισεξουαλική χάκερ, η Λίζμπετ Σαλάντερ. Ο Λάρσον ήταν δημιουργός του πολιτικού περιοδικού «Expo» που έβγαλε στο φως πλήθος στοιχείων για τα κρούσματα νεο-ναζισμού στην πατρίδα του (η ένταξη των Σουηδών σε ναζιστικές οργανώσεις χρονολογείται από τη δεκαετία του 1920). Τα βιβλία του μετατράπηκαν σε εκδοτικό φαινόμενο, σημειώνοντας πωλήσεις 6 εκατ. αντιτύπων στις ΗΠΑ και 35 εκατ. αντιτύπων σε όλο τον κόσμο.

Παρά την επιτυχία του Λάρσον, «πρύτανης» του σουηδικού νουάρ θεωρείται ο 62χρονος Χένινγκ Μάνκελ, αφού έχει γράψει συνολικά 26 μυθιστορήματα με πωλήσεις 40 εκατ. αντίτυπα σε 120 χώρες. Στα βιβλία του πρωταγωνιστεί ο αστυνομικός επιθεωρητής Κουρτ Βαλάντερ, τον οποίο έχει ενσαρκώσει σε τηλεοπτική παραγωγή του BBC ο Κένεθ Μπράνα.

Κάπως σαν διάδοχός τους, ο νεότερος Αρνε Νταλ, περιλαμβάνει στο έργο του ποικίλες αναφορές σε λογοτεχνία, μουσική, κινηματογράφο: π.χ. στο «Τυχαίο θύμα», δημιουργίες του Ρίλκε και του Οβίδιου δείχνουν στον ντετέκτιβ το δρόμο.

Τέλος, η γυναίκα της παρέας είναι η Καμίλα Λάγκμπεργκ, η πλοκή των βιβλίων της οποίας εκτυλίσσεται στη γενέτειρά της Φιελμπάκα, ένα ψαροχώρι στη δυτική ακτή της Σουηδίας, κοντά στο Γκέτεμποργκ. Εξαιρετικά επιτυχημένη και νέα (34 χρόνων), έχει πουλήσει πάνω από 7.000.000 αντίτυπα παγκοσμίως σε 25 χώρες.

ΔΑΝΙΑ: Με ιδιαίτερο, κοφτό, συμπυκνωμένο γράψιμο, ο Πέτερ Χόε είναι ο δανός μετρ του νουάρ. Η «Σμίλδα του» έγινε μια -όχι σούπερ, αλλά ενδιαφέρουσα- ταινία με πρωταγωνιστές την Τζούλια Ορμοντ και τον Γκάμπριελ Μπερν. Συγγραφέας με μεγάλη φαντασία και ευαισθησία, έχει ως ήρωες στα μυθιστορήματά του μικρά παιδιά-θύματα εκμετάλλευσης, για τα οποία μάλιστα έχει συστήσει κι ένα σχετικό ίδρυμα παροχής βοήθειας.

ΦΙΛΑΝΔΙΑ: Φιλανδέζα αλλά... πρώην Σοβιετική, η εσθονικής καταγωγής 34χρονη Σόφι Οξανεν γράφει για τους συσχετισμούς ισχύος που διαμόρφωσε ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος σε Σκανδιναβία, Βαλτικές χώρες, ΕΣΣΔ, Γερμανία. Με την «Κάθαρση», το σκοτεινό ευρωπαϊκό παρελθόν ξετυλίγεται μέσα από την ιστορία δύο κοριτσιών, ερωτευμένων με τον ίδιο άνδρα. Υπό τη βαριά σκιά του σοβιετικού ολοκληρωτισμού, οι άνθρωποι προδίδουν συγγενείς και φίλους, κρύβονται, αυτοκτονούν κ.ο.κ.

ΙΣΛΑΝΔΙΑ: Δημοσιογράφος και κριτικός κινηματογράφου, ο Αρνε Τοράρινσον, επικεντρώνει σε κοινωνικά θέματα, όπως την ανισότητα, την ανεργία, τη διαφθορά στην πολιτική και τον δημόσιο βίο, τα ναρκωτικά. Πιο μακάβριος αλλά και πιο εμπορικός από τον Τοράρινσον είναι ο Αρναλντούρ Ιντρίντασον, του οποίου το «Jar city» έχει μεταφερθεί στον κινηματογράφο. Ενώ η Ιρσα Σιγκουρδαρντότιρ, της οποίας στην Ελλάδα εκδόθηκαν αισίως τρία μυθιστορήματα, χρησιμοποιεί στα βιβλία της ως θέμα και την ιστορία της ηφαιστειακής δραστηριότητας της πατρίδα της.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Με λέξεις-κλειδιά
Νορβηγία
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Νορβηγία
Οι αρχές πιάστηκαν στον ύπνο
Η χώρα-σκηνικό μιας τραγωδίας
«Δεν δώσαμε προσοχή στο νέο φασιστικό αντιισλαμικό κίνημα»
Το τρίτο κύμα της ακροδεξιάς
Η προβληματική σχέση Δύσης - Ισλάμ
Για το ίδιο θέμα
Η χώρα-σκηνικό μιας τραγωδίας
Άλλα θέματα στην κατηγορία Διεθνή της έντυπης έκδοσης
ΗΠΑ
Θρίλερ στο Κογκρέσο των ΗΠΑ
Νορβηγία
Οι αρχές πιάστηκαν στον ύπνο
Η χώρα-σκηνικό μιας τραγωδίας
«Δεν δώσαμε προσοχή στο νέο φασιστικό αντιισλαμικό κίνημα»
Το τρίτο κύμα της ακροδεξιάς
Η προβληματική σχέση Δύσης - Ισλάμ
Προφητικά τα σκανδιναβικά αστυνομικά μυθιστορήματα
Ισραήλ
Αγανακτισμένοι και στο Ισραήλ
Σομαλία
Γιατί πεινάνε και πάλι οι Σομαλοί
Le Monde diplomatique
Οι κρίσεις ξεγυμνώνουν την εξουσία
Αραβική άνοιξη και Παλαιστίνιοι