Έντυπη Έκδοση

Η Ελευσίνα γέμισε στάχυα

Η νέα εγκατάσταση του Νίκου Ναυρίδη δίνει νέα πνοή στο Ελαιουργείο

Σε μια παλλόμενη κίτρινη θάλασσα, ένα αλώνι «πνιγμένο» στα στάχυα, έχει μεταμορφωθεί τον τελευταίο καιρό το Παλαιό Ελαιουργείο της Ελευσίνας. Οταν φυσάει αεράκι, ακούς τη μουσική της φύσης, τον αρχέγονο ήχο του τόπου. Η νέα εγκατάσταση του Νίκου Ναυρίδη «Try again. Fail again. Fail better», που εγκαινιάζεται στο πλαίσιο των Αισχυλείων στις 5 Σεπτεμβρίου, ξεγελά τον επισκέπτη.

Ο Νίκος Ναυρίδης μέσα στη «ζωντανή» εγκατάστασή του Ο Νίκος Ναυρίδης μέσα στη «ζωντανή» εγκατάστασή του Οι περισσότεροι θεωρούν ότι ο δήμος αμέλησε να θερίσει το «όργιο» της φύσης που αντικρίζει. Ο μπεκετικός τίτλος του, γραμμένος σε μια τεράστια ταμπέλα που κατέβασε γερανός, το βράδυ φέγγει, μετατρέποντας τα στάχυα σε ένα κατακόκκινο, φλεγόμενο πεδίο που θροΐζει.

Μια ακόμη μπεκετική αποστροφή, το «ever tried, ever failed, no matter» θα φέγγει μπροστά από το Παλαιό Ελαιουργείο, επιπλέοντας σε μια ειδικά κατασκευασμένη προβλήτα 20 μέτρων. «Το έργο συνεχίζει μέσα στη θάλασσα και χάνεται μέσα στον ορίζοντα. Οπότε όλα είναι σε ένα βαθμό "try again". Ολη η φράση του Μπέκετ "προσπαθούσες, αποτύγχανες, δεν πειράζει-ξαναπροσπάθησε, ξαναπότυχε, απότυχε καλύτερα" είναι ένας χρησμός για μένα» λέει ο εικαστικός, διατρέχοντας μαζί μας τη μεγαλύτερη έως σήμερα site specific εγκατάστασή του. Είναι η ώρα που οι εργάτες μετά τρεις και πλέον μήνες σκληρής δουλειάς, με εχθρό όχι τα ποντίκια όπως αρχικά φοβόντουσαν, αλλά τα περιστέρια που έχουν κατασπαράξει σημεία του έργου, φύτευαν τα τελευταία στάχυα που μεταφέρθηκαν προσεκτικά στο ανενεργό Ελαιουργείο από τα 4 στρέμματα γης του Θριασίου, όπου είχαν φυτρώσει αρχικά.

Αυτό που, ωστόσο, θα ήθελε πραγματικά ο διεθνής Ελληνας εικαστικός, πέρα από το να κάνει με το έργο το κοινό να αναστοχαστεί έστω για δύο λεπτά, είναι το... ανέφικτο. «Θα ήθελα για μια νύχτα να έκανα τα αγάλματα της Ελευσίνας να ανασάνουν. Γιατί οι αναπνοές δεν διαρκούν πάντα. Είναι σαν την ομορφιά. Οπότε πρέπει να έχουμε επίγνωση αυτού του γεγονότος. Ο,τι μπορεί να συμβεί μια νύχτα, μια στιγμή, μπορεί να συμβαίνει αιώνια».

- Γιατί επιλέξατε ως πρώτη ύλη του έργου σας τα στάχυα;

«Υπάρχει ένα σύνθημα του "Μάη": "Κάτω από το πεζοδρόμιο, η παραλία". Με μια αντιστροφή έγινε το "πάνω από το τσιμέντο τα στάχυα". Και τα δυο στο ίδιο αδύνατο ελπίζανε. Το Ελαιουργείο φυτρώνει ξανά μέσα στα στάχυα του. Ακριβώς όπως ήταν κάποτε. Δουλεύω με τις αναπνοές. Κι αυτό που με ενδιέφερε ήταν το Ελαιουργείο να ξαναναπνεύσει. Και μπορούσε να ξαναναπνεύσει μόνο μέσα από τα στάχυα. Οταν φυσάει, παράγεται ένας απίστευτος ήχος. Είναι μια ελάχιστη αναπνοή που σε πηγαίνει πίσω. Ετσι ξανανακαλύπτω τις αναπνοές της Ελευσίνας. Δούλεψα ξανά με τις αναπνοές σαν ένα ρευστό, μια ενέργεια που μοιράζεται».

Τέσσερα στρέμματα στάχυα ξεριζώθηκαν και μεταφυτεύτηκαν στο Παλαιό Ελαιουργείο Ελευσίνας Τέσσερα στρέμματα στάχυα ξεριζώθηκαν και μεταφυτεύτηκαν στο Παλαιό Ελαιουργείο Ελευσίνας - Η περιπέτειά σας με την ανάσα ξεκίνησε το '96. Ποιο ήταν το έναυσμα;

«Και λόγω αρχιτεκτονικής και λόγω παιδείας, δούλευα με το κενό και κυρίως με το ενδιάμεσο, με τα περάσματα. Δουλεύοντας με αυτό το κενό οδηγήθηκα κάποια στιγμή σε ένα κενό που γεμίζει, ένα άδειο που γεμίζει με ανάσες. Ετσι ξεκίνησα να δουλεύω με τα μπαλόνια, σαν μεμβράνες που μπορούν να γεμίσουν αναπνοές, το '96, για την Μπιενάλε του Σάο Πάολο».

- Ομως η ανάσα δεν είναι απλώς το γέμισμα του κενού, είναι και η πνοή.

«Γιατί είναι μια ενέργεια ουσιαστικά, που μεταφέρεται. Επίσης είναι κάτι που μπορεί να φέρει τα πάντα. Αυτό που είμαστε, αυτό που θέλουμε. Η ανάσα είναι ένα γεγονός άχρονο. Σε πηγαίνει πίσω, μπρος, έχεις μνήμη του μέλλοντός σου, όπως λένε οι ποιητές που αγαπάω. Είναι κάτι άχρονο. Κι αυτό φαίνεται και στο έργο αυτό. Η Ελευσίνα ξανανασαίνει πηγαίνοντάς μας πίσω ή δείχνοντάς μας το μπροστά».

- Αντιμετωπίσατε την Ελευσίνα με ειδικό τρόπο, λόγω της ιστορίας της;

«Οταν ξεκίνησα το έργο, θεώρησα την Ελευσίνα σαν το κέντρο του κόσμου. Η Ελευσίνα είναι ένας τόπος που έχει περάσει τα πάντα, πολύ γνωστός, ένδοξος στο παρελθόν, σήμερα με αμέτρητα προβλήματα. Θεώρησα τη μοίρα της παρόμοια με τη μοίρα της Ελλάδας. Είναι μια μικρή μεταφορά. Μετέφερα, δηλαδή, όλα όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα και σε εμάς σήμερα, εδώ! Γιατί τι είναι η Ελευσίνα; Ενας χώρος που τον έχουν εκμεταλλευτεί απίστευτα όλοι όσοι έχουν περάσει από αυτόν. Είτε το εργατικό δυναμικό της είτε την ανάγκη της για εκσυγχρονισμό. Η μοίρα της είναι πολύ κοντά σε αυτό που περνά η Ελλάδα».

Η φράση του Μπέκετ θα ρίχνει το κόκκινο φως της στα στάχυα Η φράση του Μπέκετ θα ρίχνει το κόκκινο φως της στα στάχυα - Συνομιλείτε με τη συγκυρία. Και δη, μέσω του Μπέκετ!

«Η φράση του έχει ένα χαρακτήρα αφάνταστα λυτρωτικό για μένα. Είναι μια φράση που σου δίνει κουράγιο να προσπαθήσεις ξανά και ξανά να πετύχεις την καλύτερη αποτυχία. Μέσα από αυτή την αντιστροφή ο Μπέκετ σαν ένας σύγχρονος μάντης δίνει ένα σύγχρονο χρησμό. Το τοπίο εδώ αντέχει τέτοιου είδους παραδοχές και πειραματισμούς. Και, δόξα τω Θεώ, σήμερα είμαστε γεμάτοι αποτυχίες. Μπορούμε να μετρήσουμε τις αποτυχίες μας με απίστευτη ακρίβεια».

- Γράφτηκε ότι το σώμα σας εντάσσεται στο έργο. Δηλαδή;

«Και εγώ τις δικές μου ανάσες ήρθα να βρω. Τις πανάρχαιες. Ηταν επίσης ένα έργο πολύ δύσκολο και σωματικά για να στηθεί. Αλλά ας έρθει κάποιος και ας σκεφτεί έστω και για δυο στιγμές πράγματα δικά του. Μια αβάσταχτη πολυτέλεια».

- Ο σύγχρονος, αγχωμένος θεατής θα καταφέρει να ηρεμήσει, να ανασάνει σωστά και να αναστοχαστεί στο Ελαιουργείο;

«Ολοι οι Ευρωπαίοι είναι αγχωμένοι. Σε ανθρώπους απευθύνεται το "Try again. Fail again. Fail better". Είτε είναι Νεοέλληνες είτε Νεοζηλανδοί είτε Νεοευρωπαίοι. Είναι ένα έργο που θα μπορούσε να σταθεί οπουδήποτε και με τον τρόπο ενεργοποιεί συναισθήματα ή σκέψεις σε Νεοέλληνες, με τον ίδιο τρόπο θα τα ενεργοποιούσε σε οποιονδήποτε άνθρωπο έχει ανάγκη την τέχνη για να σκεφτεί και να υπάρξει».

- Δεν έχετε μόνο προσήλωση στον Μπέκετ, αλλά και στη θεατρική ορολογία. Συχνά αναφέρεστε στις «σκηνικές οδηγίες».

«Υπάρχει η σκηνή του κόσμου, όπου συμβαίνουν τα πάντα. Αυτό που συμβαίνει γύρω μας είναι μια τεράστια σκηνογραφία με άπειρες επαληθεύσεις. Σε αυτή μπορείς να δεις τα πάντα. Οπως και σε ένα έργο. Αλλο ένα πράγμα εδώ στην Ελευσίνα είναι ότι τη θεώρησα σαν ένα κοινό τόπο, όπως στα μαθηματικά, ένα σημείο όπου επαληθεύονται κάποιες σχέσεις. Κάτι που, νομίζω, συμβαίνει και στην Ελευσίνα.

Αλλά, πράγματι, αγαπώ τον Μπέκετ. Κι αυτό ξεκίνησε από τη Βενετία. Στην Αρσενάλε, το 2005, έδειχνα την Αναπνοή του Μπέκετ και με κάποιον τρόπο ξαναδιάβασα τα κείμενά του πιο ώριμα. Και με αγγίξανε πολύ. Με έναν τρόπο, μου στάθηκε ο Μπέκετ και το χιούμορ του σε δύσκολες στιγμές. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι να μεταφέρω μια θεατρική σύμβαση σε έναν εικαστικό λόγο. Ο λόγος του Μπέκετ εκπέμπει μια αίσθηση έκτακτης ανάγκης, σαν αυτό που χρειάζεται να είναι να ξανακάνω καλύτερα λάθος».

- Γιατί όμως πρέπει να ξανακάνω λάθος και όχι να το διορθώσω;

«Το μόνο που μπορεί να ελπίζει κανείς είναι τα λάθη να επαναλαμβάνονται».

- Η επανάληψη σειράς λαθών δεν έφερε τη χώρα στο σημερινό αδιέξοδο; Δεν πρέπει επιτέλους να συντελεστεί η μεγάλη διόρθωση;

«Μιλάτε για λάθη πολιτικά, ενώ εγώ μιλώ για το λάθος ως πρωτογενή συνθήκη για να ζήσεις. Το "fail better" του Μπέκετ είναι μια παρηγορητική φράση, που σου υποβάλλει να ξαναπροσπαθήσεις. Σαν να βάζει ένα όριο επιτυχίας που είναι το "ξανακάνε λάθος". Και αυτό το έργο είναι προϊόν σκληρής δουλειάς. Λέει ότι πρέπει να δουλεύουμε για να πετύχουμε το αδύνατο. Ακούγεται ηθικό, αλλά αυτό ακριβώς λέει και ο Μπέκετ».

- Γιατί δεν το φυτέψατε εξαρχής;

«Θα ήταν μία ακτιβίστικη ενέργεια. Ενώ με ενδιέφερε η επίπονη ματαιότητα. Η ίδια που περιγράφει και ο Μπέκετ στο λόγο του. Δεν θέλω να αντιμετωπιστεί σαν ένας ωραίος πίνακας, ένα τοπίο. Θυμίζει το έργο του Ταρκόφσκι όπου ποτίζει ο ήρωας ένα ξερό δέντρο για να ανθίσει».

- Δεν θα στενοχωρηθείτε, όταν θα ξεριζωθεί;

«Το καλό είναι ότι θα πάει για ζωοτροφές. Δεν θα μπορούσε να μείνει για πάντα. Οσοι όμως το δουν θα το θυμούνται για πάντα. Η μνήμη του θα υπάρχει. Κι έτσι δεν στενοχωριέσαι».

- Η ελληνική πραγματικότητα δεν λειτουργεί διασπαστικά; Μπορείτε να δημιουργήσετε απερίσπαστα το έργο σας;

«Με διασπά όσον και τον απέναντί μου. Με διαλύει ως πολίτη, αλλά όχι ως σκεπτόμενο ον. Δεν είναι ποτέ κανένας απερίσπαστος. Ζούμε σε μια κοινωνική πραγματικότητα κι αυτή εικονοποιούμε. Ο μύθος του απερίσπαστου καλλιτέχνη, του κλεισμένου στο εργαστήριο και στον κόσμο του, δεν υπάρχει πια. Χρειάζεται να είσαι ανοιχτός. Και αυτό είναι και το ταλέντο».

- Ως πολίτης αυτής της χώρας έχετε θυμό;

«Σκέφτομαι τους δύσμοιρους πολίτες. Είμαι θυμωμένος για όλο το ξεπούλημα που έχουμε υποστεί και δεν έχει τέλος. Κάτι που προφανώς έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο στους νέους, οι οποίοι υποφέρουν και θα υποφέρουν. Εχει καθοριστεί η μοίρα τους. Είναι ένας μεσαίωνας αυτό που ζούμε. Και, δυστυχώς, δεν τον ζούμε μόνο εμείς».

- Κι όμως, οι Ελληνες αντιμετωπίζουν αυτή την κατάσταση παθητικά. Δεν σας εκπλήσσει η απάθειά τους;

«Να σας πω την αλήθεια, δεν είχα και δείγμα περί του αντιθέτου στο παρελθόν, για να με εκπλήσσει. Νομίζω είναι μια παθογένεια που έχει να κάνει με το ότι δεν υπάρχει συλλογική συνείδηση στον τόπο αυτό. Αρα και από κοινού αντίσταση. Αυτό πληρώνουμε».

- Η ελπίδα «φυτρώνει» ακόμα στην ΑΣΚΤ;

«Η σχολή είναι φυτώριο νέων, έτοιμων, φιλόδοξων ανθρώπων, που είναι καινούργιες μηχανές, για να παράγουν και να διεκδικήσουν. Δεν υστερούν σε τίποτα από άλλους 19χρονους και 20χρονους που ξεκινούν τη ζωή τους. Υστερούν στην υποδοχή και στα εφόδια. Υπάρχει ένα πρόβλημα σύγχρονου γενιτσαρισμού. Λένε στους νέους ανθρώπους "πρέπει να φύγετε για να κάνετε πράγματα". Το γεγονός είναι ότι στην Ελλάδα έχουμε συνηθίσει να εισάγουμε. Εδώ στην Ελλάδα ακόμα δεν έχει γίνει το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης! Η κυρία Καφέτση έχει υποστεί τα πάντα. Ας ελπίσουμε να αντέξει. Είναι αδιανόητο αυτό που γίνεται. Οι αντοχές μας έχουν καμφθεί, θα έλεγα, αλλά τα όρια υπάρχουν για να τα ξεπερνάμε».

- Κι αυτό θυμίζει μπεκετικό κέλευσμα.

«Εχει να κάνει με αυτό που λέει ο Μπέκετ, "όσο πιο μεγάλος τόσο και πιο γεμάτος τόσο και πιο άδειος". Είμαστε πάρα πολύ μεγάλοι ηλικιακά ως φυλή, άρα εντελώς άδειοι. Κάτι που θα έπρεπε να μετατρέψουμε σε προτέρημα. Θέλει πολλή δουλειά».

- Πώς θα περιγράφατε τη σχέση της επίσημης πολιτείας με την τέχνη;

«Το υπουργείο συμμετέχει μόνο στην Μπιενάλε Βενετίας. Αυτό δεν είναι τίποτα. Η Μπιενάλε είναι υπερθέαμα. Το εθνικό περίπτερο δεν είναι τίποτα, είναι ένα εθνικό περίπτερο. Ξέρουμε πολύ καλά, το παιχνίδι δεν παίζεται στις υπερθεαματικές εκθέσεις, αλλά παραπίσω, εκεί που θα πρέπει να στηρίζουν τα υπουργεία και οι φορείς και δεν τα κάνουν».

- Ποιος βοηθά όταν πρέπει έργα της κλίμακας του «Try again. Fail again. Fail better» να πραγματοποιηθούν;

«Νομίζω, μόνο ιδιώτες, οι οποίοι θα έπρεπε να δώσουν βάση σε μια παραγωγή Ελλήνων. Ο Δάκης Ιωάννου, ξέρω, έχει βοηθήσει πράγματα σε ένα βαθμό. Αλλά ο Ιωάννου είναι συλλέκτης, δεν μπορεί να αντικαταστήσει έναν ολόκληρο μηχανισμό».

- Σε τι ελπίζετε;

«Να κάνω άλλο ένα λάθος, καλύτερο».

i info

Η εγκατάσταση του Νίκου Ναυρίδη «Try again. Fail again. Fail better» εγκαινιάζεται στο πλαίσιο των Αισχυλείων στο Παλαιό Ελαιουργείο, στις 5 Σεπτεμβρίου. Θα διαρκέσει έως τις 13 Οκτωβρίου.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Πολιτιστικές εκδηλώσεις
Συνεντεύξεις
Εκδηλώσεις
Τέχνη/Πολιτισμός
Θέατρο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Αρχαιολογία
Πολυάνδρειο ή Ηρώο ο τύμβος της Αμφίπολης
Θέατρο
Η Ελευσίνα γέμισε στάχυα
Ποίηση
Εφυγε ένας μεγάλος φιλέλληνας
Κινηματογράφος
40 ταινίες για τον Αλιέντε
Βιβλίο
Πόνος για τη Μεσόγειο
Κύματα πολύμορφα, πρωτεϊκά και ταραγμένα
Η ενότητα μέσα στην πολλαπλότητα
Η εκλεπτυσμένη και φίνα ζωγραφική των Κακαβάδων
Επίσκεψη από την ... Εύα Στάμου*
Η μεσογειακή μάνα
Μητρικός Αρης Δικταίος
Ευλογία, πόνος, σπαραγμός, πίκρα
Υγεία
Ενδοοικογενειακή βία
Σπάστε τον κύκλο
Η εγκυμοσύνη, τα παιδιά και η βία στο σπίτι
Το γυναικείο χάπι του πόθου
Η σοκολάτα αδυνατίζει!
Κάμπινγκ εναντίον αϋπνίας
Τα στρινγκ βλάπτουν σοβαρά την υγεία
Φυσικό μπότοξ ο πασατέμπος!
Η δίαιτα του Κλίντον