Έντυπη Έκδοση
Ελευθεροτυπία, Σάββατο 28 Μαρτίου 2009
«Δεν είχα επιλογή, ή θα πέθαινα ή θα έφευγα»
Η πλατεία έχει ένα γηπεδάκι, μια παιδική χαρά, παγκάκια. Μπροστά της η φαρδιά παραλιακή λεωφόρος, η ακτή και η θάλασσα. Πίσω της ένα δασάκι από ευκαλύπτους, ένα καμένο εξοχικό κέντρο, γιαπιά από τα οποία κρέμονται απλωμένα ρούχα προσφύγων που κοιμούνται κι εδώ, νεόχτιστες πολυώροφες πολυκατοικίες.
Μια δυσωδία σε τυλίγει μπαίνοντας στον καταυλισμό. Παραπήγματα από νοβοπάν τυλιγμένα σε νάιλον. Αυτοσχέδιες παράγκες - απομιμήσεις σπιτιών, με παλιές πόρτες και πατζούρια. Καλύβες ντυμένες με γιγαντοπανό αντί σοβατίσματος, σανίδια για τοίχους και πατώματα. Κουβέρτες που είναι κρεβάτια και σκεπάσματα μαζί. Καφάσια και τελάρα εκτελούν χρέη τραπεζοκαθισμάτων. Ενα παλιό γραφείο με κουτσές πολυθρόνες είναι η επίπλωση στο μπακάλικο - ταβερνείο. Καροτσάκια σούπερ μάρκετ έξω από τις παράγκες συγκεντρώνουν τα πλαστικά και γυάλινα απομεινάρια των συσκευασιών της ευμάρειας. Παλέτες και μονωτικές ταινίες προδίδουν τον οικοδομικό σκελετό των καταλυμάτων του ενός δωματίου. Κάπου κάπου μια ηλεκτρική θερμάστρα ή τοίχοι καπνισμένοι από τη φωτιά στη μια άκρη του εύφλεκτου δώματος με τη μαυρισμένη τσουκάλα επάνω, που ζεσταίνει το νερό για τσάι.
Εξω από μια απλόχωρη καλύβα σε κεντρικό σημείο του καταυλισμού, τα αραβουργήματα που είναι γραμμένα στο μουσαμά μαρτυρούν τον τόπο προσευχής. Εκεί είναι μαζεμένοι κάμποσοι νεαροί. Αβγοθήκες με βρασμένα αβγά απλώνονται μπροστά τους. Τα παίρνουν, τα δοκιμάζουν στο στόμα τους και τα τσουγκρίζουν. Τα αβγά κερδίζει αυτός που καταφέρνει να τα σπάσει. Το έθιμο για το νεβρόζ, την πρωτοχρονιά τους, με την οποία γιορτάζουν τον ερχομό της άνοιξης.
Στην άλλη άκρη του ο καταυλισμός συνορεύει με ένα μαντρί κι ένα κοτέτσι. Πίσω από πολυκατοικίες. Οι άνθρωποι που ξεπετάγονται και μαζεύονται γύρω μας είναι όλοι νεαροί. Παιδιά για τα ευρωπαϊκά δεδομένα. 14, 16 χρόνων. 22 ετών είναι ο μεγαλύτερος που μας μίλησε. Αλισά, Ναζίρ, Σαμίρ, Κουρμπάν, Χαμίντ, Μουσταφά.
Γιατί φύγατε από τη χώρα σας;
«Η ζωή του πρόσφυγα ξεκινά από εκεί που τελειώνουν όλες οι άλλες δυνατότητες να ζήσει. Δεν έφυγα για την Ελλάδα, φύγαμε για να γλιτώσουμε. Ετσι πήγαμε οικογενειακώς στο Πακιστάν».
«Εσείς δεν ξέρετε γιατί ερχόμαστε; Γιατί είναι ο πόλεμος. Δεν έχουμε ζωή στο Αφγανιστάν, δεν έχουμε τίποτα».
«Δεν ήθελα να φύγω. Δεν είχα επιλογή. 'Ή θα πέθαινα ή θα έφευγα».
«Εκεί όποιος έχει όπλο στα χέρια κάνει κουμάντο. Εχασα τη μάνα και την αδερφή μου από τις νάρκες. Εφυγα για να μπορέσω να ζήσω, τίποτα περισσότερο».
«Εκλεισαν και τα σχολεία. Επρεπε να δουλέψω, να βοηθήσω την οικογένειά μου. Δουλειές δεν υπήρχαν... Τώρα είμαι εδώ εγκλωβισμένος, να μην μπορώ να τους προσφέρω τίποτε...».
Η διαδρομή σχεδόν κοινή. Από το Ιράν ή το Πακιστάν στην Τουρκία. Κι από κει με βάρκα απέναντι. Δυο με τρεις μήνες δρόμος.
«Ολο το ταξίδι ήταν δύσκολο. Υπήρχαν μέρες που δεν είχαμε να φάμε».
«Μερικές φορές δεν βρίσκαμε ούτε νερό. Πολλά βράδια μείναμε έξω στο βουνό». «Περπατούσαμε 15 μέρες και κυρίως νύχτες. Οσο αντέχαμε και πιο πολύ...».
«Το πιο δύσκολο κομμάτι ήταν στη θάλασσα. Δυο φορές παραλίγο να βουλιάξουμε. Είχε πολύ κύμα όταν περάσαμε...».
Και όλοι τους θέλουν να φύγουν από δω. Κάποιους που κατάφεραν να περάσουν Ιταλία τους γύρισαν πίσω.
«Ηθελα να βρω μια καλύτερη ζωη με αξιοπρέπεια. Αυτή τη στιγμή το μόνο πράγμα που θέλω είναι να ξεφύγω από αυτή την κατάσταση».
«Ονειρευόμουν να σπουδάσω κάποτε και να βοηθούσα τους δικούς μου. Εδώ δεν μας δίνουν καμία δυνατότητα να ζήσουμε. Μας αναγκάζουν να φύγουμε...».
«Δεν θέλω πολλά από τη ζωή μου. Να ζήσω κάπου που να μπορώ να δουλέψω. Τα υπόλοιπα τα κανονίζω εγώ. Θέλω ένα χαρτί, όχι αυτό που μου λέει να φύγω σε ένα μήνα. Πώς να φύγω όταν τα λιμάνια είναι κλειστά; Δεν μπορούμε να φύγουμε, ούτε να κάνουμε κάτι εδώ για να μείνουμε».
«Τι μας ρωτάτε τι θα κάνουμε, λες κι έχουμε επιλογή. Εσείς τι κάνετε; Η κυβέρνησή σας τι θα κάνει για μας; Γιατί μας έχει πεταμένους εδώ;».
Εγκλωβισμένοι. Αυτή είναι η κατάσταση των έως και χιλίων ανθρώπων που φτάνουν να ζουν στον καταυλισμό και τα γιαπιά που τον περιτριγυρίζουν. Χωρίς τα στοιχειώδη. «Οι αρχές τούς κόβουν κάθε τόσο το νερό και το ρεύμα για να τους εξαναγκάσουν να φύγουν. Αλλά πού να πάνε; Μέχρι και τα συσσίτια σταμάτησαν» μας λένε μέλη της ομάδας no border που τους συντρέχουν. «Υπάρχουν επείγοντα ζητήματα συνθηκών διαβίωσης που προσπαθούμε να επιλύσουμε, όπως είναι η αποκομιδή των σκουπιδιών και η αποχέτευση» μας λέει ο Χ. Παπαϊωάννου, συντονιστής των Γιατρών Χωρίς Σύνορα. Από τον περασμένο Μάιο που έστησαν εδώ τη σκηνή-ιατρείο τους, έχουν εξετάσει περίπου 9.000 άτομα: κυριότερο πρόβλημα τα δερματολογικά, η ψωρίαση, που σχετίζεται με τις συνθήκες διαμονής. Δεν λείπουν και οι μικροτραυματισμοί, είτε από τις απόπειρες να σκαρφαλώσουν σε κάποιο διερχόμενο φορτηγό είτε από τις «περιποιήσεις» των αρχών. Παρά τις δυσκολίες, επειδή σύμφωνα με το νομικό πλαίσιο χωρίς νομιμοποιητικά έγγραφα δεν επιτρέπεται να έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας παρά μόνο στα επείγοντα περιστατικά, πάνω από 400 είναι οι παραπομπές στα νοσοκομεία.
«Είναι σαν φυλακή εδώ. Βγαίνεις από τον καταυλισμό και σε συλλαμβάνουν. Δεν μπορείς να πας ούτε στο σούπερ μάρκετ. Προχτές έπιασαν τρία παιδιά και τα χτύπησαν. Αλλους μας χτυπάνε στο δρόμο ή στα βενζινάδικα. Για να μη μιλήσουμε για το λιμάνι». Μερικοί φοβούνται να βγουν από τον καταυλισμό, κάποιοι δεν έχουν πάει ούτε μέχρι την πόλη. Οι πιο πολλοί επιδίδονται στο σκαρφάλωμα των φορτηγών και το κυνηγητό με την αστυνομία με μια τελετουργική επανάληψη και επιμονή. Τα μπακαλικάκια σε κάθε γωνιά του καταυλισμού φανερώνουν τη δυσκολία των συναλλαγών με τον έξω κόσμο. Πουλάνε από τσίκλες κουφέτο, αθλητικά παπούτσια μέχρι «γιαχνί μουργ»: ζωμό κοτόπουλου. Κάποια αυτοκίνητα που κυκλοφορούν σποραδικά μέσα στο μαχαλά προδίδουν το εμπόριο που φουντώνει σε συνθήκες αποκλεισμού και απαγόρευσης.
Οι λίγο πιο μεγάλοι παίζουν αμερικάνικο μπιλιάρδο σε μια πιο ευρύχωρη καλύβα και δεν ενδιαφέρονται να μιλήσουν με τους δημοσιογράφους. Οι διαθέσεις τους κυμαίνονται μεταξύ αδιαφορίας και καχυποψίας. Απ' έξω ένας καναπές κάτω από ένα δένδρο είναι το σημείο συνάντησης αρκετών πιτσιρικάδων που ακούνε αραβική μουσική. Κάποιοι κάνουν φιγούρες με το ποδήλατο και άλλοι ακροβατικές πρόβες για το πώς θα γραπωθούν πάνω του όταν κινείται...
