Έντυπη Έκδοση

Ο έρωτας στα χρόνια της εταίρας

Το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης μάς μαθαίνει τους κώδικες του ερωτικού παιχνιδιού κατά την αρχαιότητα μέσα από αγγεία, γλυπτά και κοσμήματα

Πολλά σχολεία επισκέπτονται το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, ωστόσο, σε λίγες μέρες θα απαγορεύεται η είσοδος, στον δεύτερο όροφό του, στους ανήλικους κάτω των 16 ετών που δεν συνοδεύονται από γονείς, καθηγητές ή από κάποιον επιμελητή του μουσείου. Ο λόγος, τα αυστηρώς ακατάλληλα της έκθεσης «Ερως: από τη Θεογονία του Ησιόδου στην ύστερη αρχαιότητα», που εγκαινιάζεται στις 10 Δεκεμβρίου.

Ενα πορνείο στα πρότυπα της αρχαίας Πομπηίας, με ένα στενό κρεβάτι, λυχνάρια και αναπαραγωγές τοιχογραφιών με τολμηρές ερωτικές σκηνές εισάγει τους επισκέπτες στην απαγορευμένη αίθουσα. Αγγεία, ανάγλυφα, σφραγίδες με εικόνες από ομαδικά όργια, ομοφυλοφιλικές συνευρέσεις, κτηνοβασίες που υπογραμμίζουν το διονυσιακό στοιχείο, φαλλοί για ευγονία και ευτυχία συμπληρώνουν το οργιώδες ερωτικό σκηνικό.

«Σε ένα μουσείο είναι ντροπή να πεις απαγορεύεται» διευκρινίζει ο διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, καθηγητής Νίκος Σταμπολίδης.

«Αυτά τα αντικείμενα υπάρχουν άλλωστε εκτεθειμένα σε μεγάλα μουσεία του κόσμου, εδώ όμως σε ορισμένες ενότητες, που καταλαμβάνουν μικρό ποσοστό, περίπου το 1/5 της έκθεσης, εκτίθενται όλα μαζί συγκεντρωμένα. Γι' αυτό λέμε ότι για εκπαιδευτικούς και άλλους λόγους καλό είναι οι ανήλικοι να συνοδεύονται».

Η έκθεση καλύπτει την περίοδο από το 700 π.Χ. έως το 300 μ.Χ. και παρουσιάζει όλες τις μορφές, τις εκφάνσεις και τις ιδιότητες του έρωτα, πνευματικές και σαρκικές. Θα παρουσιαστούν 280 γλυπτά, ανάγλυφα, αγγεία, ειδώλια, λυχνάρια, κοσμήματα -ορισμένα διασημων καλλιτεχνών και αγγειογράφων της αρχαιότητας- τα οποία προέρχονται από 50 αρχαιολογικά μουσεία της Ελλάδας, της Κύπρου, της Ιταλίας και της Γαλλίας.

Ειδικότερα από το Λούβρο θα ταξιδέψει το άγαλμα του Ερωτα τοξότη, που αναπαράγει το χάλκινο πρωτότυπο -χαμένο σήμερα- έργο του γλύπτη Λυσίππου, το οποίο βρισκόταν στο ιερό του Ερωτα, στις Θεσπιές της Βοιωτίας. Ακόμα, θα παρουσιαστούν πρώτη φορά ενσφράγιστες παραστάσεις της Τύχης και του Ερωτα που βρέθηκαν σε ένα οίκημα-συμβολαιογραφείο της ελληνιστικής Δήλου.

Οι αρχαίοι δεν φείδονταν επιθέτων για τον μικρό φτερωτό θεό που παραμένει κραταιός στους αιώνες, ορίζοντας την ψυχή και το σώμα: γλυκός, πικρός, λυσιμελής, όταν σου κόβει τα γόνατα, αγωνιστής και ανταγωνιστής, αθλητής, δαμαστής, ημερήσιος και νυχτερινός. «Ο Ησίοδος τον αντιλαμβανόταν αρχικά σαν κοσμογονική δύναμη που ένωνε το Ερεβος με τη Γη για να γεννηθεί η μέρα, η νύχτα και μετά οι Τιτάνες, οι θεότητες και τέλος οι άνθρωποι» λέει ο Ν. Σταμπολίδης, που επιμελείται την έκθεση μαζί με τον αρχαιολόγο Γιώργο Τασούλα.

Από τα μάτια των επισκεπτών θα παρελάσουν έρωτες και γάμοι θεών, ηρώων και θνητών. Το απόλυτο αρσενικό, ο Δίας, που δεν αφήνει ήσυχη τη Δανάη ή τη Λήδα, μεταμορφώνεται σε αετό και απάγει τον Γανυμήδη. Η έλξη της απόλυτης ομορφιάς πραγματοποιείται ανάμεσα στην Αφροδίτη και τον Αδωνη. Παρών μέσα από νομίσματα κι ένας έρωτας που άλλαξε τον ρου της ιστορίας, μεταξύ Αντωνίου και Κλεοπάτρας.

Η Αφροδίτη εγκαινιάζει την πρώτη από τις εννέα θεματικές ενότητες. Θηλάζει τον Ερωτα σαν μητέρα, ίσως μια πρώιμη Παναγία, και άλλες φορές τον τιμωρεί για τις σκανταλιές του. Γονιμοποιός και εξουσιαστής της φύσης, ενίοτε εμπνέει τη μουσική, γίνεται τελετουργικός, αλλά και υποκριτής, όταν κρύβεται πίσω από μάσκα. Είναι όμως και δυνάστης, ηνίοχος όταν «δένει την ψυχή, τη σουβλίζει, την ψύχει σε παγωμένο νερό και άλλοτε την ψαρεύει σαν αλλιέας μέσα σε ένα κοχύλι» υπογραμμίζει ο διευθυντής του μουσείου.

Ενα εκθεσιακό σκέλος καταλαμβάνει ο φιλοσοφικός και επιταφικός έρωτας.

«Βλέπουμε πως η γονιμοποιός δύναμη προσλαμβάνει χαρακτηριστικά που έχουν σχέση με το τέλος, δηλαδή τον θάνατο. Ο έρωτας με αναμμένη δάδα στον θεό και με σβησμένη δάδα. Κατ' επέκταση, όταν δεν είμαστε ερωτευμένοι, δεν ζούμε».

Εκτός όμως από το πνεύμα κυριεύει και το σώμα: «Για τους αρχαίους ο έρωτας είναι η έκφραση της κίνησης προς ένα αντικείμενο επιθυμίας, χωρίς αυτό να προϋποθέτει αμοιβαιότητα. Γι' αυτό υπάρχει ο έρως και ο αντιέρως, δεν υπάρχει πάντα ανταπόκριση» συνεχίζει ο ίδιος.

Ετσι, για να κατακτήσει ένας άντρας έναν άλλον άντρα του προσφέρει ένα πουγκί με χρήματα, παρατηρούμε σε ένα αγγείο. Το δέλεαρ εκτός από χρήματα μπορεί να είναι ένας κόκορας ή ένας λαγός που συμβολίζουν τη σεξουαλικότητα. Πριν ο χριστιανισμός αλλάξει τα ήθη, επιτρεπόταν η παιδεραστία. «Για τους αρχαίους, παις είναι ο έφηβος των 13 ετών και άνω» διευκρινίζει ο Ν. Σταμπολίδης. «Εξάλλου σε αυτή την ηλικία παντρεύονταν τα κορίτσια και γίνονταν μητέρες. Τότε επιτρέπονταν οι ενώσεις μεταξύ αντρών και εφήβων, αλλά υπήρχαν νόμοι που απαγόρευαν τον πρωκτικό έρωτα».

Σε εποχές που οι γυναίκες ήταν κλεισμένες στο σπίτι και θεωρούνταν κατώτερες ακόμα σε πνευματικό επίπεδο, οι άντρες γλεντούσαν με εταίρες σε συμπόσια. «Ακολούθει μοι» έγραφαν κάτω από τα σανδάλια τους αφήνοντας αποτυπώματα οι πόρνες -από το ρήμα πέρνημι, που σημαίνω πουλώ. Είχαν μάλιστα και την ιεραρχία τους. Υπήρχαν οι ιερόδουλοι, σκλάβες και ιέρειες ναών, οι δεικτηριάδες, δηλαδή οι δακτυλοδεικτούνες, οι λεωφόροι, του δρόμου, όπως θα λέγαμε σήμερα. Οι «πορνοβοσκοί» διεύθυναν τα πορνεία, ενώ προβλεπόταν και το «πορνικό τέλος», ένας φόρος που κατέληγε στην πολιτεία για κοινωφελή έργα.

Ο ζωώδης έρως, οι συνευρέσεις Σατύρων-Μαινάδων και άλλες εικόνες που τονίζουν το στοιχείο της ξέφρενης διονυσιακής γιορτής συμπληρώνουν την έκθεση. Ενα αρχαϊκό επιτύμβιο δείχνει έναν άνδρα με πριαπισμό, ενώ παρατηρεί μια εταίρα, και ένας γιατρός του κάνει αφαίμαξη για να ηρεμήσει. Οι φαλλοί γενικότερα αποτελούσαν λατρευτικά σύμβολα και οι αρχαίοι πίστευαν πως έφερναν ευγονία και ευτυχία. Τους χρησιμοποιούσαν για αποτροπαϊκούς σκοπούς και τους κρεμούσαν έξω από τα σπίτια τους για να διώχνουν το κακό.

Πάνω από τρία χρόνια χρειάστηκαν για την προετοιμασία της έκθεσης, που είναι παραγωγή του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης και κόστισε περίπου μισό εκατομμύριο ευρώ. Στην πορεία, λόγω της οικονομικής κρίσης, περιορίστηκε ο αρχικός αριθμός των εκθεμάτων -περίπου 100 λιγότερα: «Μπορεί να λείπουν τα ακριβά αντικείμενα, αλλά δεν λείπουν αυτά που σε κάθε ενότητα υποστηρίζουν τη φιλοσοφία της έκθεσης» τονίζει ο Ν. Σταμπολίδης. Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι τις 6 Απριλίου και χορηγοί είναι το Ιδρυμα Σταύρου Νιάρχου και το Ιδρυμα Ιωάννου Φ. Κωστόπουλου. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Αρχαιολογία
Μουσεία και Αρχαιολογικοί χώροι