Έντυπη Έκδοση

Βέρνερ Χέρτζογκ

«Υπάρχει ζωή και μετά τον Κίνσκι»

50ό Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης

Από νωρίς ο Βέρνερ Χέρτζογκ πήρε την απόφαση να ζήσει τη ζωή του τολμηρά, ανασκαλεύοντας τις πιο σκοτεινές περιοχές της ανθρώπινης φύσης. Περιηγήθηκε τον πλανήτη, αναζητώντας την περιπέτεια. Η εικόνα του σερνάμενου ατμόπλοιου πάνω από βουνό της περουβιανής ζούγκλας (στο «Φιτζκαράλντο», 1983) κάτω από την καταρρακτώδη βροχή και το μανιασμένο βλέμμα του Κλάους Κίνσκι έχει αποτυπωθεί στην ιστορία του κινηματογράφου μαζί με μια μακριά παρέλαση πλασμάτων-συμβόλων της ανθρώπινης διαστροφής και ασπλαχνίας, της ύβρης και της υπερβολής.

Εντονα προσωπικά βιώματα συνόδευαν πάντα την περιπέτεια των ταινιών του, όταν ο ίδιος απείλησε τον ηθοποιό Κλάους Κίνσκι με οπλισμένο τουφέκι για να μην εγκαταλείψει το γύρισμα του «Φιτζκαράλντο», μετατρεπόμενος από σκηνοθέτη σε θηριοδαμαστή. Εβγαλε το άχτι του όμως γράφοντας πρόσφατα στο βιβλίο «Conquest of the Useless», τις εμπειρίες του από τη ζούγκλα του Αμαζονίου.

Η πάλη ανθρώπου και φύσης διατηρεί ανεξίτηλη γοητεία για τον σκηνοθέτη, που επέστρεψε στο θέμα με το πρόσφατο «Grizzly man» (2005), ντοκιμαντέρ για έναν άνδρα που ήθελε να πιστεύει ότι είχε δαμάσει την άγρια αρκούδα της Αλάσκας.

Ο 67χρονος ακούραστος δημιουργός («Αγκίρε: Η μάστιγα του Θεού», «Βόιτσεκ», «Αίνιγμα του Κάσπαρ Χάουζερ», «Νοσφεράτου») έχει διαγράψει μια πορεία μοναδική, αφήνοντας χνάρια σε όλα τα κινηματογραφικά είδη, δημιουργώντας έργο με έντονες φορμαλιστικές αναζητήσεις που ξεπέρασε την εποχή του. Είναι απ' τους σημαντικότερους εκφραστές του Νέου Γερμανικού Σινεμά, αν και σε αντίθεση με τους συγχρόνους του -Φασμπίντερ, Βέντερς, Σλέντορφ- μεγαλούργησε εκτός γερμανικών συνόρων.

Η πρόσφατη ταινία του Χέρτζογκ «Διαφθορά στη Νέα Ορλεάνη» (The bad Lieutenant: Port of call New Orleans) είναι γεμάτη αγριάδα και κακία, σύμφωνα με τα παλιά και αγαπημένα μας πρότυπα για τον σκηνοθέτη. Ο ίδιος την υποστηρίζει θεωρώντας ότι λανθασμένα κάποιοι τη βλέπουν σαν re-make της ομώνυμης ταινίας του Εϊμπελ Φεράρα με τον Χάρβεϊ Καϊτέλ. Παραπλανημένοι κριτές τού αριστουργήματός του, πώς μπορούν να πιστεύουν κάτι τέτοιο όταν ο ίδιος ούτε καν έχει δει τον άλλο «Bad Lieutenant»; Η γερμανική έπαρση με κατακλύζει σαν αέρας που φυσάει... Ετοιμο είναι ήδη το νέο του φιλμ «My son my son, what have ye done» σε παραγωγή του Ντέιβιντ Λιντς, εμπνευσμένο από τον ελληνικό μύθο του Ορέστη και πρωταγωνιστή τον Γουίλεμ Νταφόε.

Η αναζήτηση της αλήθειας, της «εκστατικής αλήθειας» όπως την αποκαλείτε, στις ταινίες σας είναι συχνά συνδεδεμένη με κάποιο μεγάλο φυσικό κίνδυνο. Στις δυο τελευταίες ταινίες σας όμως, «Διαφθορά στη Νέα Ορλεάνη» και «My son my son, what have ye done», παρατηρείται ίσως μια στροφή σε μια πιο εσωτερική σύγκρουση.

«Ας μιλήσουμε μόνο για την πρώτη ταινία. Τη δεύτερη δεν την έχει δει κανείς ακόμα. Ο φυσικός κίνδυνος που αναφέρετε μπορεί να αποκαλύψει περισσότερα απ' ό,τι θα περίμενε κανείς αλλά δεν είναι απαραίτητος για να φτάσει κανείς στην "εκστατική αλήθεια", δηλαδή την ουσιαστική αλήθεια. Αυτή μπορεί να τη δει κανείς κοιτώντας "πίσω" από τα γεγονότα, τα οποία αποτελούν την ενασχόληση των λογιστών και όχι των κινηματογραφιστών».

Οπως πάντα, η χρήση των ηθοποιών στην ταινία σας είναι παραδειγματική. Μιλήστε για τις επιλογές σας.

«Ενα βασικό μέρος της δουλειάς μου είναι το casting, που δεν σημαίνει μόνο να ξέρεις να ταιριάζεις έναν αστέρα σαν τον Νίκολας Κέιτζ με μια πολύ όμορφη γυναίκα σαν την Εύα Μέντες. Το περίεργο είναι ότι κάποιοι από τους παραγωγούς ήθελαν να με αποτρέψουν να τη διαλέξω. Αλλά επέμενα και έδωσα μάχη μέχρι που αποδέχτηκαν την επιλογή μου. Πέντε μήνες μετά την ταινία, η κοινή γνώμη την ονόμασε την πιο ερωτική γυναίκα του πλανήτη. Αμέσως έλαβα τηλεφωνήματα από τους παραγωγούς που μου έλεγαν "τι καλή ιδέα είχαμε"! "Είχαμε;" Τι εννοείτε, "είχαμε"; Θέλετε να πείτε "είχα" (γέλια)».

Ο Νίκολας Κέιτζ θα μπορούσε να είναι ένας άλλος Κλάους Κίνσκι. Τα μάτια του κάπως τον θυμίζουν.

«Ξεχάστε τα μάτια και τον Κίνσκι. Υπάρχει ένα εντελώς άλλο πρόσωπο εδώ. Ο Κίνσκι ανήκει στην προϊστορία μου. Ηταν ένας πολύ σημαντικός συνεργάτης αλλά ας μην ξεχνάμε ότι έχω κάνει 60 ταινίες και μόνο τις 5 μαζί του. Οπότε υπάρχει ζωή πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον Κίνσκι. Μου είναι δύσκολο να τους παρομοιάσω με το ζόρι, αλλά μπορώ να πω ότι ο παράγοντας που τους εξισώνει είναι η απίστευτη παρουσία και των δύο στην οθόνη».

Ο Κέιτζ έχει κάτι τρελές στιγμές στην ταινία που σου κόβουν την ανάσα. Θα ήθελα να μάθω λίγα παραπάνω για τη συνεργασία σας.

«Είχαμε μια αίσθηση οργής γιατί δεν είχαμε δουλέψει ακόμα μαζί. Μετά από 60 δευτερόλεπτα τηλεφωνικής συζήτησης, ήμασταν σύμφωνοι. Ο Κέιτζ είπε μάλιστα ότι δεν θα υπέγραφε αν δεν σκηνοθετούσα την ταινία. Δεν θα το έκανα αν δεν έπαιρνε αυτός τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Ηξερε ακόμα ότι θα τον πήγαινα σε περιοχές (της τέχνης του) που δεν είχε επισκεφτεί για πολύ καιρό, όποτε υπήρχε και μια δελεαστική πρόκληση γι' αυτόν. Του έλεγα "η σκηνή είναι γραμμένη ώς εδώ, από κει και πέρα άσε το 'αγριογούρουνο' ελεύθερο" - και, πω πω, τι γινόταν όταν άφηνε το θηρίο ελεύθερο! Εχει καταπληκτικό ταλέντο και μεγάλη ικανότητα να προσθέτει στο ρόλο».

Η ταινία σας έχει στοιχεία φιλμ νουάρ. Ποια είναι η σχέση σας με αυτό το είδος κινηματογράφου;

«Η σχέση μου με άλλες ταινίες είναι περιορισμένη. Εχω δει τρία-τέσσερα φιλμ νουάρ. Ούτε τους τίτλους δεν θυμάμαι. Δεν είμαι σαν τον Σκορσέζε, που θα πρέπει να βλέπει 50 φιλμ νουάρ πριν ακόμα σκεφτεί να καταπιαστεί με τη δική του ταινία. Δεν βλέπω πολλές ταινίες. Παρ' όλα αυτά, αισθάνομαι ότι σε περιόδους κρίσης και οικονομικής κατάρρευσης θα βρεις το έδαφος εύφορο για φιλμ νουάρ. Η ταινία άρχισε πριν από την οικονομική κρίση αλλά πολλοί από μας διαισθανόμασταν ότι κάτι δεν πήγαινε καλά, ότι κάτι κακό θα συνέβαινε. Οταν είδα το "Μπάτμαν: Ο σκοτεινός ιππότης", έμεινα κατάπληκτος με τον τρόπο που εξέφραζε μια ατμόσφαιρα τόσο σκοτεινή, τόσο χθόνια! Εδινε μια έντονη αίσθηση ενός κακού προαισθήματος, μιας επικείμενης καταστροφής. Η ταινία ήταν σημαντική για τη σύλληψη της "Διαφθοράς στη Νέα Ορλεάνη"».

Εχουμε ακούσει ότι ο Βέρνερ Χέρτζογκ θέλει χάος στο γύρισμά του. Ισχύει αυτό;

«Λάθος. Τα γυρίσματά μου δεν είναι ποτέ χαοτικά. Το πλατό μου είναι το πιο πειθαρχημένο που μπορείς να βρεις σ' όλη την οικουμένη. Παρ' όλα αυτά, μερικές φορές δημιουργώ μια κατάσταση που απλώς δεν είναι "γραφειοκρατική" και κανείς δεν ξέρει πώς θα εξελιχθεί. Μπορεί να αποφασίσω ότι ένα κομμάτι διαλόγου δεν είναι καλό και να φέρω γενική αναστάτωση αλλά σε 20 δευτερόλεπτα γράφω κάτι άλλο. Γενικά, δουλεύω σαν καρδιοχειρουργός μέσα σε μια ατμόσφαιρα απόλυτης συγκέντρωσης και επαγγελματισμού, όπου κανείς δεν φωνάζει ούτε μια λέξη. Οι μέρες εργασίας τελειώνουν το μεσημέρι. Ποτέ δεν κάνω υπερωρίες. Μάλιστα, παρέδωσα την ταινία δύο μέρες πριν από το πρόγραμμα. Απαίτησα επίσης να συμμετέχω στις οικονομικές αποφάσεις και ο παραγωγός μου Αβι Λέρνερ το επέτρεψε. Εκτός των άλλων, παραιτήθηκα απ' το δικαίωμα του σκηνοθέτη να έχει φορτηγό, προσωπικό βοηθό, σοφέρ, ακόμα και καρέκλα σκηνοθέτη. Ετσι κι αλλιώς τις απεχθάνομαι, δεν κάθησα ποτέ σε κάποια απ' αυτές. Παρέδωσα την ταινία όχι μόνο νωρίτερα αλλά και έχοντας αποταμιεύσει 2,6 εκατομμύρια δολάρια, ανήκουστο πράγμα για το Χόλιγουντ. Τώρα ο Λέρνερ θέλει να με παντρευτεί! Ναι, στο γύρισμά μου δεν επιτρέπω αυτό που λένε "video village". Κανείς δεν παρακολουθεί τη δουλειά μας. Δεν μου χρειάζεται αυτή η ψευδαίσθηση ασφάλειας και η συγκέντρωση της προσοχής σε οθόνες. Η κάμερα είναι το επίκεντρο του γυρίσματος. Δεν επιτρέπω γουόκι-τόκι σε ακτίνα 35 μέτρων και χρήση κινητών σε ακτίνα 70 μέτρων».

Το Χόλιγουντ θέλει να φτιάχνει στερεότυπα όχι μόνο για τους ηθοποιούς του αλλά και για τους σκηνοθέτες. Τώρα που ζείτε στο Λος Αντζελες δυσκολεύεστε να παρουσιάσετε τις ιδέες σας λόγω της ευρωπαϊκής σας αντίληψης στον κινηματογράφο;

«Οταν έχεις όραμα, μια καλή ιστορία και ηθοποιούς που θέλουν να δουλέψουν μαζί σου, οι υπόλοιποι θα σε ακολουθούν σαν τον κοπρίτη στο δρόμο με την ουρά ανάμεσα στα σκέλια. . Ετσι έχω καταφέρει να κάνω 60 ταινίες, κι αυτό που ήθελα πάντα το πετύχαινα. Κατά καιρούς βέβαια με έχουν πλησιάσει κάποια μεγάλα στούντιο του Χόλιγουντ για να σκηνοθετήσω, αλλά δεν ενδιαφέρθηκα. Σ' αυτή την κατηγορία συμπεριλαμβάνεται και το "Pretty woman" με την Τζούλια Ρόμπερτς. Δόξα τω Θεώ που δεν το έκανα (γέλια), γιατί αυτός που το έκανε τελικά ήξερε πώς να το δώσει στο κοινό πολύ καλύτερα από μένα. Οταν το Χόλιγουντ μου προσφέρει δουλειές είναι για δύο λόγους: πρώτον, είμαι καλός στην αφήγηση και, δεύτερον, όλοι οι ηθοποιοί θέλουν να δουλέψουν μαζί μου. Ολοι, χωρίς εξαίρεση. Τουλάχιστον, όχι ακόμα (γέλια)».

Ιδρύσατε πρόσφατα μια σχολή για νέους κινηματογραφιστές, το Rogue Film School. Γιατί πήρατε την απόφαση να το κάνετε;

«Τα μαθήματα θα γίνονται κατά τη διάρκεια εντατικών τριήμερων σεμιναρίων που θα έχουν να κάνουν με έναν τρόπο ζωής, με το θάρρος να ακολουθείς το όραμα και τα όνειρά σου και να κάνεις ταινίες "αντάρτικες". Ο λόγος ήταν ότι τα τελευταία χρόνια με πλησιάζουν νέοι κινηματογραφιστές βλέποντας σε μένα κάποιο σημάδι ελπίδας ή σημείο προσανατολισμού. Το γεγονός με έκανε να σκεφτώ ότι θα έπρεπε να τους δώσω κάτι, τουλάχιστον λίγο κουράγιο και πεποίθηση για το όραμά τους. Προτιμώ μαθητές που δεν ανήκουν στον ακαδημαϊκό κόσμο, προτιμώ κάποιον που έχει δουλέψει σε νυχτερινό κλαμπ, για παράδειγμα, οπότε η διδακτέα ύλη συμπεριλαμβάνει και λογοτεχνία. Εχω ζητήσει να διαβάσουν τον Βιργίλιο. Θέλω να πω, αυτοί που θα έχουν βιώσει τέσσερις ημέρες στη σχολή μου, θα έχουν αποκτήσει μια σημαντική εμπειρία».

Γιατί αποφασίσατε να εκδώσετε το ημερολόγιο που κρατούσατε στα γυρίσματα του «Φιτζκαράλντο», φέτος;

«Με έπεισε η γυναίκα μου. Είμαι ικανοποιημένος πάντως, που η Αμερική έχει αρχίσει να με ανακαλύπτει ως συγγραφέα και όχι μόνο ως κινηματογραφιστή. "Η Κατάκτηση του Αχρήστου" ("Conquest of the Useless") είναι, πιστεύω, καλύτερο από όλες τις ταινίες μου μαζί».

Αν ο στόχος σας είναι να πλησιάσετε την ουσία των πραγμάτων, πώς περιμένετε να τον πετύχετε με ένα μέσο που είναι κατ' εξοχήν εξωτερικό, τον κινηματογράφο, που ασχολείται με την εικόνα των πραγμάτων και όχι την ουσία τους;

«Διαφωνώ. Ο κινηματογράφος δεν είναι ένα "εξωτερικό" μόνο μέσο. Εχει να κάνει με τα συλλογικά μας όνειρα, με την ποίηση. Δεν είπαν το Χόλιγουντ "εργοστάσιο ονείρων" άδικα. Είναι σωστή η περιγραφή. Αν θέλεις να δεις κάτι "εξωτερικό", άνοιξε τον τηλεφωνικό κατάλογο. Εκεί θα βρεις 4 εκατομμύρια σωστές περιγραφές. Αλλά η ορθότητα αυτή δεν μας φωτίζει. Ο κινηματογράφος ανοίγει ένα παράθυρο στην ψυχή μας». *

«Χρυσός Αλέξανδρος» και masterclass

Ο διάσημος σκηνοθέτης θα έρθει στη Θεσσαλονίκη την ερχόμενη Παρασκευή, επίσημος προσκεκλημένος του 50ού Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου, για να παρουσιάσει τις ταινίες του και να παραδώσει ένα πολυαναμενόμενο masterclass (Σάββατο, 21/11). Το Φεστιβάλ θα τιμήσει τον Γερμανό δημιουργό με Χρυσό Αλέξανδρο για τη συμβολή του στην Εβδομη Τέχνη, ενώ η ρετροσπεκτίβα θα συμπληρωθεί από ειδική δίγλωσση έκδοση για τη ζωή και το έργο του. Παράλληλα, οργανώνονται δύο εκθέσεις: η πρώτη με τίτλο «Σημάδια ζωής. Ο Βέρνερ Χέρτζογκ και ο κινηματογράφος» (αποθήκη Ψυγείων, ΟΛΘ, έως 22/11) αποτελεί μια παρουσίαση βίντεο-εγκαταστάσεων και φωτογραφίας, ενώ η δεύτερη «Το σινεμά πρέπει να είναι σωματικό» (βιβλιοπωλείο ΜΙΕΤ, έως 22/11) αποτελείται από 50 φωτογραφίες του Ελβετού συνεργάτη του Μπιτ Πρέσερ, που αποτύπωσε με τη μηχανή του γυρίσματα ταινιών όπως «Φιτζκαράλντο», «Πράσινη Κόμπρα», «Ανίκητος» κ.ά.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Κινηματογράφος