Έντυπη Έκδοση

Ο μαέστρος της σκηνοθεσίας

Μίνως Βολανάκης: 10 χρόνια απουσίας

Τον Αύγουστο του 1989 φτάνει στην παρούσα εφημερίδα μια μήνυση εις βάρος μου (η μοναδική που έχω υποστεί), από τον σκηνοθέτη Μίνω Βολανάκη.

Ο λόγος: με αφορμή το περιεχόμενο μιας αρνητικής έκθεσης επιθεωρητή του ΥΠΠΟ για τον Βολανάκη, την περίοδο που ήταν διευθυντής του ΚΘΒΕ,τον αποκαλούσα σε σχόλιό μου -επαναλαμβάνοντας ανάλογο χαρακτηρισμό του επιθεωρητή- ασυνεπή στις καλλιτεχνικές του υποχρεώσεις. Πράγμα, που κατά τον ίδιο, τον έθιγε επαγγελματικά, εξ ου και η μήνυση.

Ορίστηκε η δίκη, αλλά ο μηνυτής δεν προσήλθε. Ούτε στην αναβολή. Οπότε, την τρίτη φορά ο εισαγγελέας ζήτησε να γίνει η δίκη: «Είναι αδιανόητο να προσέρχεται ο κατηγορούμενος και να απουσιάζει ο μηνυτής, που τον κατηγορεί ότι τον συκοφαντεί». Η δίκη τελείωσε με την αθώωσή μου και την τιμωρία του μηνυτή (πρόστιμο, έξοδα δίκης). «Δεν είναι να πανηγυρίζει κανείς για τέτοιες νίκες», είχα γράψει τότε.

Αρχίζω το σημερινό μου κείμενο μ' αυτό το περιστατικό, όχι φυσικά για να θίξω τον Μίνω Βολανάκη (που θαύμαζα άλλωστε), πολύ περισσότερο τώρα που δεν βρίσκεται στη ζωή, αλλά για να θυμίσω σε όσους τον γνώρισαν μια πτυχή του χαρακτήρα του (αναγνωρίσιμη άλλωστε «αρετή» της φυλής μας), που ωστόσο δεν στάθηκε ανασταλτική στην καλλιτεχνική του διαδρομή. Αντίθετα, όσοι είχαν την τύχη να δουλέψουν μαζί του, έχουν να λένε για τα όσα θετικά αποκόμισαν από τη διδασκαλία του.

Τι απομένει;

Στις 15 Νοεμβρίου συμπληρώθηκαν δέκα χρόνια από τον θάνατό του, στα 73 του. Γεγονός, που έρχεται να θυμίσει ένα καλαίσθητο βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα, με τίτλο «Μίνως Βολανάκης - Το προνόμιο της παρουσίας», της θεατρολόγου Κωνσταντίνας Σταματογιαννάκη (εκδόσεις «ERGO», με τη συμμετοχή του ΕΛΙΑ). Ενα βιβλίο που αναφέρεται στη ζωή, στις σπουδές, στο σκηνοθετικό και μεταφραστικό του έργο εδώ και στο εξωτερικό με πλήρη εργογραφία, ενώ υπάρχουν και δύο κείμενα του ίδιου του Βολανάκη. Φυσικά, και το ανάλογο φωτογραφικό υλικό. Αυτονόητο, ότι τα στοιχεία που ακολουθούν είναι από το εν λόγω βιβλίο.

«Το θέατρο είναι σύνθετη τέχνη. Από τα επιμέρους στοιχεία της, η σκηνοθεσία είναι ίσως το πιο εφήμερο», γράφει «αντί προλόγου» η Σταματογιαννάκη. Οπότε, τι απομένει; Η μνήμη και η επιρροή που άσκησε με τη διδασκαλία του, μαζί με κάποια κείμενα που άφησε, συν, στην προκειμένη περίπτωση, τις μεταφράσεις του.

Γεννημένος το 1926 στην Αθήνα, μαθητής ακόμα, έδειξε την κλίση του στο θέατρο. Δίνει εξετάσεις στη Δραματική Σχολή του σκηνοθέτη Γιαννούλη Σαραντίδη (1900-1948). Από την ίδια σχολή βγήκαν οι ηθοποιοί Ντίνος Ηλιόπουλος, Λάμπρος Κοτσίρης, Πίτσα Καπιτσινέα, Φραντζέσκα Ιακωβίδου, αλλά και οι σκηνοθέτες Ντίνος Δημόπουλος, Μάνος Ζαχαρίας, Μιχάλης Μπούχλης. Διδάσκοντες: Ροζέ και Τατιάνα Μιλλιέξ, Α. Γιαννίδης, Γ. Βακαλό, Σπ. Βασιλείου, Οδ. Ελύτης, Γ. Θεοτοκάς, Ν. Καββαδίας, Μ. Καραγάτσης, Θ. Καστανάκης, Ραλού Μάνου, Γ. Σεβαστίκογλου, Γιάννης Σιδέρης, Γιάννης Τσαρούχης.

Εχοντας διδαχτεί κατ' οίκον αγγλικά και γαλλικά, εμφανίστηκε αρχικά ως μεταφραστής συνεργαζόμενος με το Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν και τον θίασο της Κατερίνας Ανδρεάδη. Δεκαπέντε έργα που παρουσιάστηκαν στα δύο θέατρα από το 1946 ώς το 1955 ήταν σε δικές του μεταφράσεις, ενώ το 1952, σε ηλικία μόλις 25 ετών, δίδαξε στη σχολή του Κουν, αλλά και στην κινηματογραφική σχολή του Λυκούργου Σταυράκου.

102 σκηνοθεσίες

Εντυπωσιακό το ξεκίνημα, εντυπωσιακή και γονιμότατη η διαδρομή στη συνέχεια. Σπουδές στο Λονδίνο, συνεργασίες με σημαντικά θέατρα, με επιφανείς ηθοποιούς, σκηνοθετικές παραγωγές στο Λονδίνο αλλά και στη Σκωτία, στο Ισραήλ, στις ΗΠΑ, ενώ παράλληλα ερχόταν για σκηνοθεσίες και στην Ελλάδα. Στη διάρκεια της δικτατορίας παρέμεινε στο εξωτερικό και ανέπτυξε αντιδικτατορική δράση (μεταξύ άλλων μια παράσταση το 1970 στο Αλμπερτ Χολ, αφιερωμένη στον Μίκη Θεοδωράκη, με τη συμμετοχή και των δικών μας Μελίνας Μερκούρη και Μαρίας Φαραντούρη).

Επιστρέφοντας το 1974 στην Ελλάδα και ώς τον θάνατό του έκανε άπειρες σκηνοθεσίες και μεταφράσεις, συνεργαζόμενος με το σύνολο σχεδόν του ελληνικού θεάτρου. Ξεχωριστό κεφάλαιο της δραστηριότητάς του υπήρξαν τα Θέατρα Βράχων σε αναξιοποίητα αττικά νταμάρια. Συνολικά, στα 45 χρόνια της καλλιτεχνικής του διαδρομής, έκανε 102 σκηνοθεσίες - οι 32 στο εξωτερικό.

«Ο Βολανάκης ήταν εξαιρετικά αγαπητός στους συνεργάτες του ηθοποιούς που αναφέρονται με νοσταλγία στην καθηλωτική και καθοριστική παρουσία του και στη διπλή, σκηνοθετική και διδακτική, λειτουργία του στις πρόβες», γράφει η Σταματογιαννάκη. «Σε κάποιες περιπτώσεις, μάλιστα, η σκηνοθετική δουλειά του παρομοιάστηκε με την τέχνη ενός επιδέξιου διευθυντή ορχήστρας». *

Ετσι κι αλλιώς

Στη Δημοτική Πινακοθήκη Λάρισας - Μουσείο Γ. Ι. Κατσίγρα μετακόμισε και θα παραμείνει ώς τις 31 Δεκεμβρίου η Πανελλήνια Εκθεση «Νέοι Χαράκτες 2008-2009», που οργανώνει για πέμπτη κατά σειρά χρονιά (ανά τρία χρόνια) η Εταιρεία Εικαστικών Τεχνών Α. Τάσσος.

Μια δραστηριότητα αφιερωμένη αφ' ενός στη μνήμη του μεγάλου χαράκτη (έφυγε από τη ζωή το 1985) και αφ' ετέρου στους νέους καλλιτέχνες που έχουν επιλέξει το απαιτητικό αυτό είδος τέχνης. Ενδεικτικό του ενδιαφέροντος που προκαλεί είναι το γεγονός ότι ξεκίνησε με 16 συμμετοχές και έφτασε φέτος τις 31. Της Λάρισας έχει προηγηθεί η έκθεση και σε άλλες πόλεις, συμπεριλαμβανομένης και της Λευκωσίας. Και αυτά με μηδενική κρατική ενίσχυση.

***

Ψυχή της έκθεσης και της Εταιρείας Α. Τάσσος ο Κώστας Νίτσος, ο οποίος παρέστη και μίλησε στα προχθεσινά εγκαίνια. Κι ας προστεθεί ότι ο Νίτσος, «ιερό τέρας της δημοσιογραφίας», κατά τον μακαρίτη Γιώργο Ιωάννου, που είναι παράλληλα πρόεδρος του Πανελληνίου Συνδέσμου Δημοσιογράφων Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης, συμπληρώνει οσονούπω τα 90 του, παραμένοντας μάχιμος και εξαιρετικά δραστήριος (οπότε είναι και ελάχιστη η ευχή «να τα εκατοστίσει»).

Μια κι ο λόγος για αντίσταση: Στην τηλεοπτική εκπομπή «Η μηχανή του χρόνου» (ΝΕΤ), σε αφιέρωμα στη χουντική λογοκρισία, ο φιλοξενούμενος, μεταξύ άλλων, συνθέτης Μίμης Πλέσσας, αναφέρθηκε στα λογοκριτικά δεινά που υπέστη επί χούντας, πράγμα που έκανε τον παρουσιαστή να αποφανθεί: «Ο Πλέσσας ήταν ο συνθέτης με τους περισσότερους λογοκριμένους δίσκους». Σωστό είναι να αναφερθεί ότι (στοιχεία από το λεύκωμα «Μίμης Πλέσσας - Ενας δρόμος χίλιες νότες» του Μάκη Δελαπόρτα, εκδ. «Αγκυρα», 2002): από το 1967 ώς το 1974 κυκλοφόρησαν 23 δίσκοι του, έγραψε τη μουσική για 48 κινηματογραφικές ταινίες και 18 θεατρικά έργα. Ενα ρεκόρ, όχι μόνο ελληνικό αλλά και παγκόσμιο για συνθέτη - πόσω μάλιστα λογοκριμένο. (Επιπροσθέτως, η λογοκρισία αφορούσε τους στίχους και όχι τη μουσική - εκτός αν επρόκειτο για τον Μίκη Θεοδωράκη, ο οποίος ήταν απαγορευμένος και διωκόμενος εξ ολοκλήρου).

ΣΗΜ. Γούντι Αλεν και ξερό ψωμί .

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Διαχρονικά