Έντυπη Έκδοση

Τεργέστη και άλλες πόλεις του νου

***Jan Morris,

Τεργέστη. Η έννοια του πουθενά

μτφρ.: Αθηνά Δημητριάδου

εκδόσεις Πάπυρος, σ. 264, 16 ευρώ

Η Τεργέστη ως ονειρική πόλη, ως μυθικό λιμάνι της Μεσογείου, ένας ου τόπος, που ενέπνευσε συγγραφείς, όπως ο Τζέιμς Τζόις, ο Ιταλο Σβέβο, ο ποιητής Ουμπέρτο Σάμπα, ο άγγλος συγγραφέας Ρόμπερτ Χίτσενς, ο Πολ Θερού, και τόσους άλλους, είναι το φόντο πάνω στο οποίο μία από τις πιο καταξιωμένες φωνές της σύγχρονης αγγλικής λογοτεχνίας προβάλλει σκέψεις, οράματα, «φαντάσματα της ηδονής» της, όπως θα έλεγε ο Αλεξανδρινός Καβάφης. Η Τζαν Μόρις γεννήθηκε το 1926 στο Σόμερσετ της Μεγάλης Βρετανίας και έζησε ως άντρας, με το όνομα Τζέιμς Μόρις, μέχρι την ηλικία των 46 χρόνων, οπότε άφησε πίσω του σύζυγο και τέσσερα τέκνα, και υποβλήθηκε σε επέμβαση αλλαγής φύλου, το 1972. Στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο υπηρέτησε στις αγγλικές μυστικές υπηρεσίες στην Παλαιστίνη και στην Ιταλία. Μετά, εργάστηκε ως δημοσιογράφος των Times. Από τη δεκαετία του 1960 αφοσιώθηκε ολοκληρωτικά στο γράψιμο. Εχουν εκδοθεί μέχρι σήμερα περισσότεροι από 40 τίτλοι βιβλίων της, ανάμεσα στα οποία ξεχωρίζουν ταξιδιωτικά λογοτεχνήματα, δοκίμια, μυθιστορήματα, διηγήματα, καθώς και αυτοβιογραφικά, εξομολογητικά κείμενα.

Σε αυτό της το πόνημα καταπιάνεται με δύο πόλεις: την ιστορική Τεργέστη, την οποία περιηγείται μέσα στον χώρο και στον χρόνο με τη σχολαστικότητα ενός ιστορικού και με την παρατηρητικότητα ενός κοινωνιολόγου, και τη μυθική Τεργέστη, τον ουτοπικό εκείνο αστικό χώρο, όπου βρίσκει η συγγραφέας πρόσφορο έδαφος για να προβάλει ερωτικές και άλλες της φαντασιώσεις. Μια πόλη που «για τους ρομαντικούς σαν εμένα (τη συγγραφέα) έχει το άρωμα τού "θα μπορούσε να ήταν"» (σ. 52). Η ιδιοφυΐα αυτής της μεταπολεμικής αγγλίδας πεζογράφου καταδεικνύεται στη δεξιοτεχνία με την οποία εναλλάσσει τις μακρινές με τις κοντινές εστιάσεις της πρωτοπρόσωπης αφηγηματικής φωνής. Είναι μαέστρος στη μετάβαση από το υποκειμενικό στο αντικειμενικό και τανάπαλιν, αφού μας ξεκαθαρίσει, ευθύς εξαρχής, με το motto που επιλέγει («ήμουνα ο κόσμος όπου βάδισα, και ό,τι είδα / άκουσα, ένιωσα, βγήκε μόνο από μέσα μου», του Γουόλες Στίβενς) ότι η λεγόμενη «αντικειμενική» πραγματικότητα είναι απλώς προβολή προς τα έξω της υποκειμενικής αλήθειας του εσωτερικού κόσμου που βιώνει το άτομο. Κάτι ανάλογο λέει και ο Καβάφης στο ποίημά του με τίτλο «Θάλασσα του πρωιού»: «Εδώ ας σταθώ. Κι ας δω κ' εγώ την φύσι λίγο [...] Εδώ ας σταθώ. Κι ας γελασθώ πως βλέπω αυτά / (τα είδα αλήθεια μια στιγμή σαν πρωτοστάθηκα)· / κι όχι κ' εδώ τες φαντασίες μου, / τες αναμνήσεις μου, τα ινδάλματα της ηδονής» (σ. 52, α' τόμος των απάντων του Καβάφη, Ικαρος εκδοτική εταιρεία). Ο λόγος που παραθέτω μεγάλο μέρος αυτού του αριστουργηματικού ποιήματος ενός ερωτικού ποιητή, που πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του σ' ένα μυθικό, και πλούσιο ιστορικώς, λιμάνι της Μεσογείου, είναι ότι και ο δοκιμάσας την εμπειρία και των δύο φύλων, ως σύγχρονος Τειρεσίας, Jan Morris, επιλέγει να μιλήσει για το δικό του μυθικό λιμάνι, διά του οποίου η μεγάλη δυναστεία των Αψβούργων έβγαινε στη Μεσόγειο, μέσα από την οπτική του ηδονοθήρα αστού, που αναζητεί έναν εκλεπτυσμένο, ιωνικού ρυθμού, τρόπο ζωής, γεμάτο «άφθονα ηδονικά μυρωδικά» (όπως στην «Ιθάκη» του Καβάφη, σ. 23, α' τόμος των απάντων του Καβάφη, Ικαρος εκδοτική εταιρεία). Η Ιθάκη του ομηρικού Οδυσσέα, η Αλεξάνδρεια του Καβάφη, η Λισαβόνα του Πεσσόα, και η Τεργέστη της Jan Morris σχηματίζουν ένα τετράπλευρο πόθων, ματαιωμένων ιδανικών και πολυτάραχων ιστορικών αλλαγών. Μόνο που η Jan Morris υπολείπεται λογοτεχνικώς και του μεγάλου Αλεξανδρινού και του μεγάλου πορτογάλου ποιητή. Το βιβλίο της δεν διαβάζεται απρόσκοπτα. Είναι υπερβολικά κουραστικές οι ιστορικές λεπτομέρειες, ο αναγνώστης χάνεται ανάμεσα σε τοπωνύμια και ονόματα προσώπων, που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην εποχή τους, αλλά δεν άφησαν ανεξίτηλο το ίχνος τους στην ιστορία. Η ανάγνωση του κειμένου στα ελληνικά δεν είναι πάντα ρέουσα. Κατά τ' άλλα, είναι ένα ενδιαφέρον βιβλίο για την κοντινή μας πόλη της Τεργέστης, και την πολυποίκιλη ιστορία της.

***Βίντα Ογκνιένοβιτς

Απιστίες

μυθιστόρημα

μτφρ.: Μαρία Κεσίνη

εκδόσεις Μεταίχμιο, σ. 216, 15 ευρώ

Η σαραντάχρονη Σέρβα συγγραφέας και μεταφράστρια Αμαλία Κόγιτς, εκεί που έχει βρει έναν τρόπο να περνάει τη ζωή της δημιουργικά και να χαίρεται την αγάπη των γονιών και των συγγενών της, ανακαλύπτει ξαφνικά ότι είναι υιοθετημένη. Η ιδεοληπτική διανοούμενη αποφασίζει να γνωρίσει τη φυσική της μητέρα, έχοντας στο μυαλό της ένα σωρό ρομαντικές προκατασκευασμένες απόψεις γι' αυτή τη συνάντηση ζωής. Τα πράγματα δεν έρχονται όμως όπως τα θέλει. Η καλή της μανούλα, αφού της κλαίγεται για την αναγκαιότητα της επιλογής της να τη δώσει για υιοθεσία, της ζητάει απροκάλυπτα χάρες για τα νόμιμα παιδιά της. Αυτή η ανώμαλη προσγείωση και η απομυθοποίηση του μητρικού φίλτρου θα οδηγήσουν την ταλαίπωρη κόρη σε βαθιά κατάθλιψη, από την οποία θα βγει χάρη στη βιογραφία μιας δυναμικής γυναίκας που καλείται να μεταφράσει. Η Ρωσίδα Αλίσα Ρόζεντσβαϊγκ πήγε στην Αμερική, άλλαξε το όνομά της σε Αϊν Ραντ -που ήταν το όνομα ενός πλυντηρίου ρούχων- κι έγινε διάσημη χάρη στη θεωρία του αντικειμενισμού, που δημιούργησε. Η Αμαλία αποφασίζει λοιπόν να δημιουργήσει εκείνη το άτομό της και να γίνει η ίδια γονιός του εαυτού της, χωρίς να πάψει, όμως, ούτε στιγμή να διαλογίζεται πάνω στην τύχη και στην αναγκαιότητα που καθορίζουν τις διαδρομές του βίου μας. Αυτοψυχαναλυτικός μονόλογος με δραματικές εξάρσεις, με γρήγορο ψευτοδιάλογο -χωρίς παύλες- σε ορισμένα σημεία, ρητορικές ερωτήσεις υψηλής φιλοσοφικότητας, και ένα συγκεκριμένο λογοτεχνικό ύψος που κινείται κάπου μεταξύ ρεαλισμού και υπαρξισμού. Ενα βιβλίο άξιο να διαβαστεί για το crescendo του τέλους του.

***Λευτέρης Παπαδόπουλος

Δώδεκα πόντους και μισό

εκδόσεις Καστανιώτη, σ. 272, 17 ευρώ

Ο στιχουργός, δημοσιογράφος και συγγραφέας Λευτέρης Παπαδόπουλος, που γεννήθηκε στην Αθήνα το 1935, από πρόσφυγες γονείς, συγκεντρώνει σε αυτόν τον τόμο τα καλύτερα κείμενά του, από αυτά που δημοσιεύτηκαν τα τελευταία 50 χρόνια σε εφημερίδες και περιοδικά. Στον πρόλογο δημοσιεύει και την επιστολή της κυρίας Βεατρίκης Στελλιό, μιας Γαλλίδας που ζει στην Ελλάδα τα τελευταία 28 χρόνια, και η οποία «έμαθε καλά, όπως λέει, ελληνικά διαβάζοντας τα κείμενά του στα "Νέα" -πρωτίστως-, τις "Ματιές" και παρακολουθώντας τα τραγούδια του, που ακούγονται από τους ραδιοσταθμούς» (σ. 13). Η λαϊκή, ατόφια ποιητικότητα είναι το κύριο χαρακτηριστικό αυτών των σύντομων πεζών.

***Matilde Asensi

Ολα κάτω από τον ουρανό

μτφρ. από τα ισπανικά: Μαρία Ακριβάκη εκδοτικός οίκος Α. Α. Λιβάνη, σ. 589, 19,90 ευρώ .

Η Ματίλντε Ασένσι γεννήθηκε στο Αλικάντε. Δημοσιογράφος και βραβευμένη, στην πατρίδα της, πεζογράφος. Στο μυθιστόρημά της αυτό ηρωίδα της είναι η Ελβίρα, μια ισπανίδα ζωγράφος, που πηγαίνει -συνοδευόμενη από την ανιψιά της- από το Παρίσι στην Κίνα, όπου έχει δολοφονηθεί ο σύζυγός της. Κι όμως, αυτό το ταξίδι, που σκοπό έχει την παραλαβή της σορού του Ρεμί από τη Σαγκάη, όπου διέμενε, καταλήγει στο «κυνήγι του θησαυρού» του Πρώτου Αυτοκράτορα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Μεσοπόλεμος, πολιτικές συγκρούσεις. Δράση και αγωνία, περιγραφές αυτής της αχανούς χώρας, ταξίδι στον χώρο και στον χρόνο. Καλογραμμένο μυθιστόρημα «φυγής». Από τις εκδόσεις Λιβάνη κυκλοφορεί και το βιβλίο της Ο τελευταίος Κάτωνας.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου