Έντυπη Έκδοση

Θαυμαστά ταξίδια στα κρυστάλλινα σύνορα της αυθεντικότητας

**Eduardo Mendoza

Το θαυμαστό ταξίδι του Πομπώνιου Φλάτου

μτφρ.: Δήμητρα Παπαβασιλείου

εκδόσεις Πάπυρος, σ. 240, 15 ευρώ

Η γοητεία της πρόκλησης είναι μεγάλη. Κάθε συγγραφέας θέλει να «πειράζει» το κοινό του. Να μην περνάει απαρατήρητος. Οσο όμως σκέφτεται το πώς θα προκαλέσει, τόσο χάνει τον δρόμο προς αυτήν. Στην προκειμένη περίπτωση η δεύτερη σκέψη δεν πρέπει να υπάρξει. Το ενοχλητικό «πώς» πρέπει να μείνει στην άκρη. Ο χώρος της συγγραφής πρέπει να γεμίσει με το απελευθερωμένο ταλέντο. Ο σπόρος τού μετέπειτα έργου πρέπει να καλλιεργηθεί μόνον απ' αυτό. Τα υπόλοιπα θα ακολουθήσουν, και η σοδειά θα είναι πλούσια. Ο δημιουργός δεν πρέπει να έχει εμμονή. Αν ξέρει πώς να διαχειριστεί το συγγραφικό του «οπλοστάσιο» έχει πολλές πιθανότητες να πετύχει. Τέτοια περίπτωση είναι ο Ισπανός Eduardo Mendoza και Το θαυμαστό ταξίδι του Πομπώνιου Φλάτου. Η αποδόμηση σ' όλο της το μεγαλείο. Το απόλυτο ξεγύμνωμα, κανόνων, παραδόσεων και ηθών. Πίσω από καθετί που υπάρχει εδώ, βρίσκεται ένα υπέροχο ανακάτεμα. Σαν ανεμοστρόβιλος που ξεριζώνει, ξεσηκώνει και πετάει πράγματα σε τυχαίες κατευθύνσεις. Ο Mendoza όμως καταφέρνει και ελέγχει την πνευματική του ορμή. Δεν θέλει βέβαια να τακτοποιήσει. Θέλει όμως να δώσει μορφή, σχήμα, στα κομμάτια του. Αλλαγή, και μετά ένα ποτάμι που παρασέρνει τα πάντα.

Η θρησκευτική ιστορία που μάθαμε, αμφισβητείται. Βλάσφημο; Σίγουρα. Ευφυές; Οπωσδήποτε. Κι άλλοι έχουν «παίξει» με τη ζωή του Χριστού. Οχι με τον τρόπο που το κάνει ο Ισπανός, αφού επικεντρώνει στην περίοδο που ο Ιησούς είναι ακόμη παιδί. Λίγα πράγματα είναι γνωστά γι' αυτήν, και στη σχετική άγνοια η φαντασία ευδοκιμεί, ανθεί. Δεν διαστρεβλώνει όμως τίποτε. Απλώς, εκμεταλλεύεται συγκεκριμένα γεγονότα για να αναπτύξει αυτό που θέλει. Η Σταύρωση υπάρχει. Τα θαύματα, επίσης (όπως η Ανάσταση του Λαζάρου). Η αναφορά στη γέννηση του Μεσσία και τα δώρα των μάγων (σμύρνα, λιβάνι, χρυσός), όλα υπάρχουν στο μυθιστόρημα. Εξυπηρετούν έναν σκοπό όμως: την πρόκληση. Φαινομενικά, τα μικραίνει όλα αυτά, μια και δεν μπορεί η ιερότητά τους να γίνεται παιχνίδι στα χέρια ενός συγγραφέα. Οι αντιρρήσεις όμως κάμπτονται με το χιούμορ και την παρωδία που κατέχει άριστα ο Mendoza. Είναι το καταλυτικό στοιχείο, για να γίνουν ανεκτές και οι υπόλοιπες αλλαγές. Χρονικό πλαίσιο ο 1ος μ.Χ. αιώνας. Εποχή που είναι ακόμη όρθιο το μεγαλείο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Εκείνη την περίοδο επιλέγει για να στήσει τη δική του αστυνομική περιπέτεια μυστηρίου. Οχι πως υπάρχει κάτι απαγορευτικό σ' αυτό. Εντούτοις, δεν έχουμε συνηθίσει το συγκεκριμένο είδος να μπλέκεται με θρησκευτικά, βιβλικά στοιχεία. Μάλιστα, η πλοκή είναι εξαιρετική και ικανοποιεί απολύτως το είδος. Αγωνία, λεπτομέρεια και ανατροπή δεν μένουν εκτός. Αντιθέτως, η τοποθέτηση τους σε εκείνο τον χρόνο τούς δίνει άλλη αξία. Γίνονται πιο επιβλητικά.

Η παρωδία έχει κι άλλη λειτουργία. Κρίνει πρόσωπα και καταστάσεις. Ο κεντρικός ήρωας που έφτιαξε ο 66χρονος συγγραφέας, είναι η φωνή της λογικής. Το πρακτικό μυαλό. Δεν πιστεύει σε κάποια ανώτερη δύναμη. Γνωρίζει τους μύθους και τα όσα λένε οι Γραφές, ωστόσο δεν τον επηρεάζουν. Παράλληλα, κρίνεται η υποκριτική συμπεριφορά τών τότε αξιωματούχων. Ο αρχιερέας και ο τριβούνος επιδιώκουν την αύξηση του πλούτου τους και δεν διστάζουν να κάνουν κτηματομεσιτικές συμφωνίες σε ιερά εδάφη.

Ο Πομπώνιος περιπλανιέται και αναζητά κάποια πηγή, τα νερά της οποίας έχουν θαυματουργικές ιδιότητες. Ταλαιπωρημένος από τη δυσεντερία, φτάνει στη Ναζαρέτ. Εκεί μαθαίνει ότι πρόκειται να εκτελεστεί ο ξυλουργός της πόλης, ο Ιωσήφ, ο οποίος έχει καταδικαστεί για τη δολοφονία του πλούσιου συμπολίτη του, Μαμωνά. Ο μικρός Ιησούς πιστεύει ότι ο πατέρας του είναι αθώος, και γι' αυτό ζητά βοήθεια από τον παράξενο ταξιδιώτη. Εδώ βρίσκεται και η εναντίωση στα ήθη της εποχής. Κανείς δεν θέλει να βοηθήσει τον μικρό. Ολοι πιστεύουν στην ενοχή τού Ιωσήφ. Η τυφλή πίστη όμως δεν σώζει πάντα. Χρειάζεται και η αμφισβήτηση. Βλασφημία, αλλά για καλό σκοπό, από τον Mendoza. Ο Θεός μερικές φορές δεν σώζει. Η τύχη και η εξυπνάδα είναι πιο αποτελεσματικές. Υπάρχει όμως και κάτι άλλο που εντάσσει αριστοτεχνικά. Το μεταφυσικό, το ονειρικό. Η φυγή στο ασυνείδητο του μυαλού οδηγεί σε αινιγματικές, φιλοσοφικές αναζητήσεις. Οταν ο Πομπώνιος «φεύγει» από την πραγματικότητα, συναντά απρόσμενους επισκέπτες (ζώα που μιλάνε, ο Φίλιππος που δεν είναι γήινος κ.ά.). Είναι η αφύπνιση για να ξεκαθαρίσει το ομιχλώδες τοπίο. Κατά κάποιον τρόπο, έρχεται σε σύγκρουση με την κοσμοθεωρία του. Ο ορθολογικός εαυτός με τον άλλον που θέλει να πιστέψει. Ωραία αντίφαση. Χωρισμός λίγων λεπτών και όλα διαβάζονται πιο εύκολα. Δεν μένει όμως μόνο εκεί. Μια πιο κοντινή στον άνθρωπο παραλλαγή αφορά την εύρεση του ενόχου. Το θύμα είναι θύτης. Η τέχνη της παραπλάνησης, παρούσα. Πολλοί συγγραφείς αστυνομικού μυθιστορήματος θα ζήλευαν τον τρόπο που δίνεται η λύση του μυστηρίου.

Ο Mendoza κομίζει κάτι διαφορετικό. Ενα συνονθύλευμα ειδών και εκφραστικών μέσων, τα οποία μεταμορφώνονται σε υβρίδιο. Ενα βιβλίο-χαμαιλέοντας. Μεταλλάσσεται ανάλογα τη στιγμή, τη διάθεση. Η εναλλαγή όμως δεν επηρεάζει την εξέλιξη της αφηγηματικής διαδρομής. Τίποτα όμως δεν θα ήταν εφικτό, αν δεν υπήρχε το ξεχωριστό ταλέντο. Η παρωδία είναι τέχνη και μπορεί να εγκιβωτίσει πολλά και διαφορετικά. «Επικίνδυνα» υλικά (όπως η θρησκεία και η εκμετάλλευση της Ιστορίας) γίνονται θαύματα στα χέρια του Ισπανού. Οπως αναφέρεται και στο οπισθόφυλλο: «Το θαυμαστό ταξίδι του Πομπώνιου Φλάτου» είναι ίσως το πιο ευφάνταστο και απολαυστικά βλάσφημο έργο τού μετρ της παρωδίας. Αν ήταν πίνακας ζωγραφικής, θα ανήκε στον αφηρημένο εξπρεσιονισμό, τον υπερρεαλισμό. Εκατομμύρια διαφορετικές σταγόνες, μια εικόνα, ένα έργο.

**Κάρλος Φουέντες

Τα κρυστάλλινα σύνορα

μυθιστόρημα σε εννέα διηγήματα

μτφρ.: Μαργαρίτα Μπονάτσου

εκδ. Καστανιώτη, σ. 272, 18 ευρώ

Το θέμα της μετανάστευσης είναι σαν ένα μυθιστόρημα που δεν τελειώνει ποτέ. Τέλος θα υπάρξει μόνον όταν και ο τελευταίος άνθρωπος βρει αυτό που ψάχνει στον τόπο του. Οι κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες όμως δεν το επιτρέπουν. Οι πολιτικοί το διατηρούν και κάποιοι, λίγοι, κερδίζουν. Οι πολλοί (οι μετανάστες) χάνουν, σκορπίζουν όνειρα, φιλοδοξίες, αξιοπρέπεια, πατρίδα, τύχη. Απ' αυτή την αέναη ιστορία εμπνέονται συγγραφείς όπως ο Κάρλος Φουέντες. Από τους σπουδαιότερους λογοτέχνες του καιρού μας, γεννήθηκε στον Παναμά το 1928. Ο πατέρας του, διπλωμάτης, ενώ έτσι ξεκίνησε την καριέρα του και ο ίδιος. Ξέρει, λοιπόν, ότι υπάρχουν άνθρωποι που αναγκάζονται να φύγουν, να περάσουν, τη λεπτή γραμμή του φιλόξενου (;) τόπου τους και να πάνε στην άλλη πλευρά του καθρέφτη.

Τα σύνορα του Μεξικού με τις ΗΠΑ είναι μια τεράστια πληγή που αιμορραγεί, ένα άρρωστο σώμα που κατοικείται από άντρες και γυναίκες που παλεύουν να επιζήσουν. Οι Μεξικανοί παράνομοι που πρέπει να περάσουν από την άλλη πλευρά, επειδή από τη δουλειά τους εξαρτάται η οικονομία μιας ολόκληρης περιοχής. Ο Ευρωπαίος μετανάστης συνοριοφύλακας που κάτω από τον ρατσισμό, κρύβει το μίσος προς τον ίδιο του τον εαυτό. Η Μεξικάνα που αρνείται το όνομα και την εθνικότητά της. Ο Μεξικανός μετανάστης δεύτερης γενιάς που πρέπει να επιλέξει τη γλώσσα στην οποία θα γράψει, τα αγγλικά ή τα ισπανικά. Ολοι τους εκπροσωπούν εκατομμύρια πλάσματα αναγκασμένα να έρχονται σε επαφή μεταξύ τους έχοντας ως κοινή συνισταμένη το μίσος.

Η γειτνίαση των δύο χωρών είναι ιδιαίτερη. Από τη μια, η υπερδύναμη, που ενεργεί ιμπεριαλιστικά, κυνικά. Από την άλλη, ο φτωχός συγγενής. Το Μεξικό είναι τόσο κοντά κι όμως τόσο μακριά από τη Γη της Επαγγελίας. Εδώ τα σύνορα εξυπηρετούν πολλούς σκοπούς. Δεν χωρίζουν μόνο δύο κράτη. Είναι σύμβολο διαχωρισμού. Οι δυνατοί και οι αδύναμοι, Οι έχοντες και οι μη έχοντες. Τα σύνορα γίνονται εργαλείο πίεσης και ικανοποίησης προσωπικών, πολιτικών, συμφερόντων. Ο Κάρλος Φουέντες όμως δεν στέκεται στο εύκολο. Δεν επιλέγει να πει μια μελοδραματική, δακρύβρεχτη, ιστορία. Αξιοποιεί όλες τις επιλογές, όλους τους ανθρώπους που έχει δει. Γι' αυτό και «σπάει» το μυθιστόρημα σε εννέα διηγήματα. Τόσο διαφορετικά, αλλά και τόσο δεμένα μεταξύ τους. Η πλοκή στα «Κρυστάλλινα σύνορα» είναι εξαιρετική και αυτή που αναδεικνύει το σχέδιο του συγγραφέα. Ο πολυβραβευμένος δημιουργός επιχειρεί τη χαρτογράφηση ενός ανθρώπινου, πολιτικού και κοινωνικού τοπίου. Κάθε μικρή αφήγηση, και μια γραμμή στον νέο χάρτη του συγγραφέα. Η βάση όμως μένει ίδια. Το είδωλο που αντανακλάται στον καθρέφτη. Κρυστάλλινα σύνορα, κρυστάλλινες εύθραυστες ζωές, που με το παραμικρό άγγιγμα θα σπάσουν και τα κομμάτια θα γυρίσουν πίσω. Το βιβλίο γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον με τον τρόπο που αναπτύσσεται κάθε διήγημα. Στον «Πόνο» ο ήρωας μας γυρνάει την πλάτη γιατί «πονάει», δηλαδή «ντρέπεται». Δεν μιλάει ο Φούεντες, αλλά κάποιος άλλος.

«Η γραμμή της λήθης» είναι γραμμένη σε πρώτο πρόσωπο. Ισως το πιο συγκινητικό κεφάλαιο. Θα μπορούσε να είναι κάποιος από τους απέναντι που βλέπουν οι συνοριοφύλακες. Με λυρικό τρόπο γίνεται ξεκάθαρη η σχέση των δύο πλευρών και τι χωρίζει μια γραμμή.

**David Thomson

Rosebud

Η ζωή του Ορσον Γουέλς

μτφρ.: Δημήτρης Νόλλας

εκδόσεις Πάπυρος, σ. 525, 24 ευρώ

Ισως η καλύτερη μυθιστορηματική βιογραφία που κυκλοφορεί. Ο συγγραφέας Ντέιβιντ Τόμσον μας παρουσιάζει μια ιδιοφυΐα της 7ης τέχνης (και όχι μόνο). Ο Ορσον Γουέλς κατάφερε να σημαδέψει για πάντα τον χώρο του κινηματογράφου και του θεάτρου. Στα δύο του χρόνια ήξερε να διαβάζει, στα τρία του έπαιζε πιάνο και στα έξι του σκηνοθετούσε Σαίξπηρ! Οι μεγαλοφυΐες, όμως, συνήθως, δεν είναι αγγελικές. Ενας δαίμονας ζει μέσα τους. Τους κινεί και τους οδηγεί στο μεγαλείο. Η πρώτη του ταινία «Πολίτης Κέιν» συμπυκνώνει όλη την καλλιτεχνική του πορεία. Διαδρομή απ' ευθείας στη δόξα, την κορυφή. Μια θηριώδης δύναμη που ή θα μεγαλουργούσε ή θα κατέστρεφε. Ο συγγραφέας είναι καθηγητής κινηματογράφου κι ένας από τους σημαντικότερους κριτικούς. Η έρευνα που έχει κάνει είναι εκπληκτική. Συνομιλεί μ' έναν φανταστικό εκδότη και μας παραδίδει μια συναρπαστική ζωή.

**Βλαντιμίρ Μακάνιν

Τρόμος

μτφρ.: Αλεξάνδρα Δ. Ιωαννίδου

εκδ. Καστανιώτη, σ. 432, 20 ευρώ

Το άγνωστο που ξέρεις ότι θα έρθει, σε τρομάζει περισσότερο απ' όλα. Ο «Τρόμος» του Βλαντιμίρ Μακάνιν μιλά για το αναπόφευκτο, το αναπότρεπτο της μοίρας. Τη στιγμή πριν «πέσει» το τέλος. Γιατί το τελευταίο στάδιο της ζωής του ανθρώπου δεν είναι το δικό του τέλος. Αυτό θα γραφτεί ξαφνικά και δεν θα του ανήκει. Οπως έχει πει και ο Νίτσε: «Η ζωή είναι φωτεινή αναλαμπή μεταξύ γέννησης και θανάτου». Οσο πλησιάζουμε στο τέλος του προσωπικού μας φωτός, το σκοτάδι θα έρχεται απειλητικό, ανελέητο, κατά πάνω μας. Θα ζούμε έναν παρατεταμένο επιθανάτιο ρόγχο. Ο θάνατος θα μας τραβά, και αργά, αλλά σταθερά, θα μας θάβει στο έρεβος της αβύσσου και τότε, σαν σκηνή από το «Αποκάλυψη, τώρα» του Κόπολα, θα ακούμε την εσωτερική φωνή να μας περιγράφει τη φρίκη, τον τρόμο.

Ο Μακάνιν στον «Τρόμο» αποτίει φόρο τιμής στην τρίτη ηλικία μέσα από αλλεπάλληλα στιγμιότυπα της καθημερινότητας ενός ηλικιωμένου ανθρώπου που λατρεύει το φεγγάρι, τις γυναίκες, τον έρωτα. Αρνείται να παραδοθεί και να πεθάνει μόνος, κολλημένος σε μια οθόνη τηλεόρασης, όπως οι φίλοι του. Ανθρωπος μιας άλλης εποχής, που φαντάζει μακρινή και ξένη στο σκληρό σήμερα.

Τα γηρατειά είναι θρίαμβος και πανωλεθρία μαζί. Το πρώτο, γιατί αποτελεί απόδειξη πως μπορούμε να διανύσουμε τον δύσκολο, ανηφορικό δρόμο της ζωής. Το δεύτερο, διότι η φιγούρα του ηλικιωμένου χάνεται, ξεθωριάζει. Κανείς δεν σκέφτεται τι κουβαλά ένας γέρος. Οι αναμνήσεις και οι εμπειρίες του ίσως είναι πολύτιμες. Αφορούν όμως μόνο τον ίδιο. Κανείς δεν θέλει να μάθει γι' αυτόν. Τίποτα. Ετσι, η λησμονιά, τα πολλά χρόνια στην πλάτη και το αναπόφευκτο ραντεβού με τον θάνατο γίνονται ο χειρότερος τρόμος.

Σε σκηνές γεμάτες χιούμορ αλλά και σπαραγμό, καταγράφονται με πιστότητα οι ιστορικές στιγμές του πραξικοπήματος κατά του Γκορμπατσόφ, η ζωή στη μετασοβιετική αναδυόμενη ελεύθερη οικονομία, η αγωνία ενός ανθρώπου που βλέπει τη γενιά του να ξεχνιέται και τη νέα γενιά να έχει χάσει κάθε προσανατολισμό. Ο χρόνος και η Ιστορία επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό τη σημερινή Ρωσία. Η διάλυση της ΕΣΣΔ και η κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού αναμόρφωσαν σχεδόν ριζικά τη χώρα. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι οι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας μοιάζουν με απομεινάρια μακρινής εποχής. Δεν είναι τυχαίο πως κεντρικό πρόσωπο είναι ένας ήρωας της μετασοβιετικής εποχής, που αρνείται να γεράσει. Ο Μακάνιν δεν θέλει να μείνει το «χτες» σκεπασμένο με τη σκόνη του χρόνου. Το αναδεικνύει και του δίνει ζωντάνια, θάρρος και την προσοχή που του αρμόζει. Το γράψιμο του, σαν ψυχογράφημα, εντυπώνεται στη ψυχή και γράφει γι' αυτήν. Στο κείμενο υπάρχει εκτεταμένη χρήση παρενθέσεων. Δεν το βλέπουμε συχνά, όμως δεν χαλάνε σε τίποτα τη δομή και την ουσία του βιβλίου. Αντιθέτως, προεκτείνουν και αποτυπώνουν τη δεύτερη, στο φόντο, σκέψη. Μοναδικό. Ο «Τρόμος» λοιπόν δεν είναι για τον στιγμιαίο τρόμο. Είναι για τον μόνιμο. Γηρατειά, το οριστικό τέλος και το χάσιμο στη λήθη. Η «Washigton Post Book World» έγραψε: «Ο Μακάνιν προσπαθεί να φτάσει τη λογοτεχνική αρτιότητα της φιλοσοφίας τού Τολστόι - και το πετυχαίνει». Δεν ξέρουμε αν είναι έτσι. Σίγουρα όμως το έργο του είναι σπουδαίο δείγμα «μυθιστορηματικής φιλοσοφίας».

**Henry James

Το αυθεντικό

μτφρ.: Αντώνης Πέρης

επιμέλεια: Αργύρης Παπασυριόπουλος

με σχέδια του Denis Lhomme

εκδόσεις Κίχλη, σ. 127

Ο Χένρι Τζέιμς παραδίδει άλλο ένα σπουδαίο έργο. «Το Αυθεντικό» αναδεικνύεται σε ένα από τα πιο αριστοτεχνικά και κριτικότερα κείμενα του μεγάλου συγγραφέα. Η συγκεκριμένη ιστορία μπλέκει πέντε πρόσωπα. Ενας ανερχόμενος ζωγράφος, ένα ζευγάρι ευυπόληπτων μελών της υψηλής κοινωνίας, που ωστόσο ψάχνουν απελπισμένα για δουλειά, έστω και ως μοντέλα. Μια κοπέλα που προέρχεται από τα λαϊκά στρώματα κι εργάζεται ως μοντέλο εδώ και καιρό. Ενας Ιταλός που αναζητεί την τύχη του στην αδηφάγο μεγαλούπολη, στο Λονδίνο του τέλους του 19ου αιώνα, καταλήγει και αυτός να γίνει μοντέλο. Οι δρόμοι τους διασταυρώνονται στο ατελιέ του ζωγράφου-αφηγητή.

Το προαιώνιο ζήτημα του τι αποτελεί τέχνη και ποια είναι η αληθινή ομορφιά απασχολεί τον Τζέιμς. Κι αυτός τι κάνει; Ανατρέπει την κατεστημένη αντίληψη. Δηλαδή, ωραίο δεν είναι αυτό που βλέπεις. Ωραίο είναι αυτό που μπορεί να γίνει ωραίο. Ετσι «γεννιέται» το αυθεντικό. Ο ταγματάρχης Μαρκ και η σύζυγός του φαίνεται ότι τα έχουν όλα. Αβρούς τρόπους και άψογη εμφάνιση. Η ταπεινής καταγωγής Μις Τσαρμ και ο Ορόντε έχουν την ικανότητα να πραγματώσουν την ομορφιά και να υπηρετήσουν καλύτερα την τέχνη. Η απόλυτη ανατροπή.

Μέσα από τον επιδέξια στημένο αφηγηματικό ιστό, με παιγνιώδη, ειρωνικό και σαρκαστικό τρόπο, συστήνονται σε εμάς ορισμένα από τα προσφιλή θέματα του συγγραφέα: η διάκριση ανάμεσα στο αυθεντικό και το μη αυθεντικό, το αληθές και το πλασματικό, η σχέση τέχνης με την πραγματικότητα, σατιρίζοντας παράλληλα με καταλυτικό τρόπο τα ήθη της αστικής τάξης.

**Χρήστος Κορέλας

Της νύχτας και της μοναξιάς οι άσημοι

εκδ. Γράμμα, σ. 400, 20 ευρώ

Ο Χρήστος Κορέλας έχει μακρά πορεία στον χώρο της λογοτεχνίας. Η συνέπειά του στην τέχνη του λόγου, παροιμιώδης. Τα έργα του, πολλά. Πάντα προσεγμένα και πιστά στη σκέψη του, την ανάγκη του να πει, να ψυχαγωγήσει, να προσφέρει στον αναγνώστη. Το μυθιστόρημα «Της νύχτας και της μοναξιάς οι άσημοι» έρχεται ύστερα από μια σειρά 26 βιβλίων και από μια ματωμένη εμπειρία ζωής και τέχνης στα πεδία της πεζογραφίας και στην αισθητική του «μεγάλου αφεντικού» που υπηρετεί αδιάκοπα.

Η υπαρξιακή αναζήτηση, ο προβληματισμός για το ανθρώπινο ον. Στο βιβλίο αναφέρει: «Ολοι φανταστικοί είμαστε! Για πόσους υπάρχουμε;» Φράση - μαχαιριά στη γήινη, πλαστή ματαιοδοξία. Στην ψεύτικη ασφάλεια και σιγουριά. Μια στιγμή στο χάος του απείρου είμαστε. Οι μη πραγματικοί ήρωες των μύθων και των μυθιστορημάτων, άσημοι και διάσημοι στα βιβλία και στις παραδόσεις, ζουν περισσότερο. Μπορεί και χιλιάδες χρόνια. Ενώ οι ζωντανοί, μπορεί και ποτέ να μην έζησαν. Στο κέντρο είναι ο άνθρωπος και ο εύπλαστος, διαρκώς μεταβαλλόμενος χαρακτήρας του. Η κενότητα της ύπαρξής του. Οπως αναφέρει και στην Πρόσβαση: «Οσο υπάρχει κάποιος που μας χρειάζεται, έχει νόημα η ζωή».

Αυτό το μυθιστόρημα είναι μια ασύνορη περιπέτεια, συνειδητή, στο πάθος με συνοδό το λάθος, όπου με βασικό ήρωα τον Περσέα ο συγγραφέας στροβιλίζει τα πρόσωπα του έργου σε μια μοίρα γοητείας και απόγνωσης, μ' όλους τους κυματισμούς της άγριας θάλασσας και του γλυκασμού του ήμερου γιαλού. Μια ανάπαυλα της περιπετειώδους ύπαρξης για την επόμενη αναμέτρηση του ασίγαστου καημού, της ακραίας αναζήτησης του λόγου της ύπαρξης, του ερωτικού ιντερμέδιου.

Εσχατη αποκάλυψη η Ανδρομέδα, που η πορεία της προς μια ολοκληρωμένη σύνθεση προσωπικότητας θα σπρώξει τον Περσέα στην έρημο των βεδουίνων, σε μια ύστατη προσπάθεια συμφιλίωσης με τη μοίρα του. Είναι ο μαχόμενος άνθρωπος του πάθους και νοσταλγός μιας αδιόρατης λυτρωτικής εμπειρίας, που την ψυχανεμίζεται, ως βιωματικό προανάκρουσμα, ψάχνοντας το πρόσωπό της στην ερημιά των ερήμων. Επιστρέφει πάλι στη γη των ανθρώπων καταλαγιασμένος, έτοιμος, ίσως, για την κατάφαση της συνύπαρξης, συμφιλιωμένος με τον εαυτό του. Το μειδίαμα της Ανδρομέδας αναδύεται ως ελπίδα, πως οι άνθρωποι -άσημοι και διάσημοι- στις σχέσεις τους μπορούν να βρίσκουν το ζωηφόρο πάθος. Η γραφή του Κορέλα, ακατάβλητη. Η αφήγηση, οι διάλογοι, οι μονόλογοι εναλλάσσσονται με κινηματογραφική ταχύτητα και θεατρική ενάργεια.

**Πιερ Μερό

Εκτός πραγματικότητας

μτφρ.: Λίνα Σιπητάνου

εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας, σ. 221, 12 ευρώ

Η φράση «ρεαλιστικό μυθιστόρημα» δεν υπάρχει. Την επινοεί ο συγγραφέας. Αν δεν υπάρχουν αληθινές, πραγματικές μαρτυρίες, δεν μπορεί να μιλάμε για ρεαλισμό. Ο έχων τη γραφίδα συλλέγει πληροφορίες και ενισχύει τα υλικά της φαντασίας του. Πάνω απ' όλα μετράει ο τρόπος που διηγείται όσα είδε, έζησε, σκέφτηκε. Ο μύθος όμως είναι πάντα εκεί. Απαραίτητος, για κάθε νουβέλα. Δεν υποχωρεί για να δώσει τη θέση του στο κοντινό, το διπλανό, ζωντανό όνειρο. Η αφήγηση μπορεί να αφορά κάτι αληθινό, όμως αν δεν είναι βιογραφία, δεν «ζει» σαν μυθιστόρημα. Πρέπει να πορευτεί με το υπερρεαλιστικό.

Η ιστορία τού «Εκτός πραγματικότητας» έχει ως εξής: Ενας ιδιόρρυθμος εκδότης παραγγέλνει σε έναν συγγραφέα 44 ετών να γράψει ένα ρεαλιστικό μυθιστόρημα για τη νέα λογοτεχνική σεζόν. Ο Μερό εξυψώνει το απλοϊκό θέμα με μια εξίσου απλή κίνηση. Ο άνθρωπος που λαμβάνει την εντολή είναι μεν ταλαντούχους, ζει όμως οριακά. Χάνεται στο αλκοόλ και αγωνίζεται να κρατηθεί από την πραγματική ζωή. Του ζητείται, λοιπόν, να κάνει κάτι σχεδόν εξωπραγματικό. Να ξεπεράσει τον εαυτό του. Για να γίνει όμως αυτό, πρέπει να βγει από το περιθώριο, στο οποίο ο ίδιος θέλει και μπαίνει. Αρα, κάτι το ρεαλιστικό ανατίθεται σε κάποιον που στέκεται στο έδαφος με τις μύτες των ποδιών του. Οσοι διαβάσουν το βιβλίο, θα καταλάβουν ότι ο Γάλλος κάνει του κεφαλιού του, και σωστά επιλέγει. Σημασία δεν έχει η ένταξη σε πεδία. Αυτό που μετρά, είναι να γίνεται καλά η λογοτεχνία. Τότε είναι χρήσιμη.

**Δημόσια υγεία και κοινωνική πολιτική: Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και η εποχή του

εισαγωγή και επιμέλεια: Γιάννης Κυριόπουλος

μετάφραση κειμένων: Χρύσα Τσαλικίδου

εκδόσεις Παπαζήση, Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών και Μελετών

«Ελευθέριος Βενιζέλος», Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης, σ. 550, 33,44 ευρώ

Ο τόμος των πρακτικών του συνεδρίου «Δημόσια υγεία και κοινωνική πολιτική: Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και η εποχή του» αποσκοπεί στη διερεύνηση των προβλημάτων ανάπτυξης της δημόσιας υγείας και της κοινωνικής πολιτικής, καθώς επίσης και στην ανάδειξη της σημασίας και του νοήματος, τα οποία προκύπτουν από τους θεσμούς και τις επιλογές που έγιναν στις αρχές του 20ού αιώνα. Την ιδιαίτερα κρίσιμη αυτή περίοδο, οι κυβερνήσεις του Ελευθέριου Βενιζέλου καλούνται να δώσουν λύσεις και να αντιμετωπίσουν τα ζητήματα εκσυγχρονισμού του κράτους και της αναδιοργάνωσης της δημόσιας υγείας και να θέσουν τις βάσεις για την ανάπτυξη των υγειονομικών υπηρεσιών, των υπηρεσιών κοινωνικής πρόνοιας και των κοινωνικών ασφαλίσεων.

Η έλλειψη των κατάλληλων μέτρων και η απουσία πολιτικών, για τη συγκρότηση της δημόσιας υγείας και της κοινωνικής μέριμνας, κατά τη διάρκεια του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα, αναδύεται με τα δραματικά γεγονότα της περιόδου των Βαλκανικών Πολέμων και του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς και με το προσφυγικό ζήτημα. Η ελληνική πολιτεία αναλαμβάνει το εγχείρημα της επαναχάραξης των υγειονομικών και κοινωνικών πολιτικών. Σταθμός σ' αυτή την προσπάθεια είναι το μεταρρυθμιστικό έργο της κυβέρνησης του Ελευθέριου Βενιζέλου, ειδικότερα την τετραετία 1928-1932. Ζητήματα, όπως το κράτος πρόνοιας και οι κοινωνικές ασφαλίσεις, τα δίκτυα υποδομής και η δημόσια υγεία εκείνη την περίοδο, αποτελούν αντικείμενα συζήτησης και μελέτης. Μέσα από τη συγκριτική, ιστορική και κοινωνική ανάλυση αυτών των θεμάτων εξετάζεται η πορεία θεμελίωσης και εξέλιξης των πολιτικών υγείας, πρόνοιας και ασφάλισης. Ετσι, το συνέδριο αυτό και η παρούσα έκδοση αποτελούν σημαντική συμβολή στη μελέτη των προβλημάτων της υγειονομικής πολιτικής και της κοινωνικής προστασίας.

**Ερση Σωτηροπούλου

Εύα

εκδόσεις Πατάκη, σ. 216, 14,50 ευρώ

Η Ερση Σωτηροπούλου μάς παραδίδει ένα εξαιρετικό βιβλίο. Ενα μυθιστόρημα που διαφοροποιείται αισθητά από τη μάζα. Οταν λες μια ιστορία, σημασία έχει πώς τη λες. Μετά έρχεται το θέμα. Σίγουρα, αυτό που έχεις συλλάβει στο μυαλό σου, που σου έχει δώσει η φαντασία σου, είναι απαραίτητο, μοναδικό. Οταν όμως πρέπει να βάλεις και τις λέξεις στο παιχνίδι, διαλέγεις. Τον συμβατικό, συνηθισμένο τρόπο παρουσίασης ή κάτι εντελώς προσωπικό. Η βραβευμένη συγγραφέας (για το Ζιγκ-ζαγκ στις νερατζιές) επιλέγει το δεύτερο. Το κείμενο αποκτά ποιητική χροιά, αφού είναι έντονο το στοιχείο του λυρισμού και της εσωτερικής ενδοσκόπησης του ανθρώπινου ψυχισμού. Της ύπαρξής μας. Η Εύα γίνεται η μούσα και αυτή που μεταδίδει το μήνυμα της δημιουργού.

Το ξεδίπλωμα της υπόθεσης γίνεται σε χρόνο γιορτινό. Χριστούγεννα. Η απατηλή ομορφιά και η ψεύτικη ευτυχία αφθονούν. Το αναγκαστικό λούστρο της ψυχής δεν μένει σ' όλους. Η ηρωίδα της Σωτηροπούλου το έχει χάσει από την πρώτη στιγμή, μια και το χριστουγεννιάτικο πάρτι σε μπαρ της Αθήνας είναι γιορτή χωρίς χαρά. Αν όμως δεν πέσεις στη μελαγχολία και κρατήσεις μόνο τη μοναξιά σου, μπορείς να δεις πολλά. Το μάτι λειτουργεί σαν την κινηματογραφική κάμερα. Εικόνες παντού, που όμως δεν μπαίνουν στο μοντάζ. Ετερόκλιτες, και σχεδόν σκοτεινές. Ετσι αποτυπώνονται στο μοναχικό νυχτερινό ταξίδι της Εύας. Σαν να έχει σκάσει βόμβα και τα θραύσματα να είναι παντού. Κάποια με περισσότερο φως, κάποια με λιγότερο. Ολα όμως από λάθος μήτρα. Λάθος ξεκίνημα. Ο εγωισμός και η ιδιοτέλεια, οι φθαρμένες σχέσεις, αποτέλεσμά του. Το κλικ που χρειαζόταν είχε γίνει. Είχε πάει πίσω και έβλεπε όσα της είχαν συμβεί. Η αναμόχλευση των στιγμών, των δικών της (;) λαθών, απαραίτητη. Η ζωή μέσα σε μια επιβαλλόμενη ζωή ήταν το πρόβλημα. Το τίποτα ήταν παντού. Ηξερε ότι για να βρει κάτι, πρέπει να αφυπνιστεί και το χάσιμο στο παρελθόν της, το πρώτο ξύπνημα. Η Ερση Σωτηροπούλου, με συνεχή φλας-μπακ, αδυσώπητη ειρωνεία και τον λυρισμό της, συνθέτει ένα σπουδαίο υπαρξιακό μυθιστόρημα.

**Κώστας Τσαρούχας

Πληροφόρηση

Ο άυλος χρυσός τού 21ου αιώνα

εκδ. Αλήθεια, σ. 256, 18 ευρώ

Ο δημοσιογράφος είναι σαν τον ακροβάτη. Ισορροπεί σε τεντωμένο σχοινί. Αν δεν κρατήσει την ισορροπία του, δεν έχει δίχτυ ασφαλείας. Η δική του μπάρα δεν είναι απτή, υλική. Είναι άυλη. Η πληροφορία. Η διαχείρισή της καθορίζει και την πορεία του δημοσιογράφου. Αυτή υπηρετούσε και πρέπει να υπηρετεί πάντα.

Θεωρητικά, η ύπαρξη περισσότερων μέσων και τρόπων συλλογής της κάνει πιο εύκολο το έργο του. Το πολιτικό-οικονομικό περιβάλλον, όμως, δρα διαλυτικά, διαβρωτικά, στον δίαυλο. Ο μεσάζων μεταξύ γεγονότος και κοινού φαίνεται σήμερα να μην έχει τις απαραίτητες αντιστάσεις. Τότε, το σχοινί αρχίζει να ταλαντεύεται και η πτώση μοιάζει αναπόφευκτη. Το ηθικό κέλυφος γίνεται κομμάτια κι αυτό που συνεχίζει δεν είναι δημοσιογράφος, αλλά εκτελεστικό όργανο.

Ο Κώστας Τσαρούχας είναι πάνω από 40 χρόνια όρθιος και ανθεκτικός στις πάμπολλες πιέσεις. Το καινούριο βιβλίο του «Πληροφόρηση: Ο άυλος χρυσός τού 21ου αιώνα» είναι εργαλείο ή δώρο για τις νέες γενιές των δημοσιογράφων που φαίνεται να έχουν χάσει τον δρόμο τους. Με εφόδια την επιστημονική επάρκεια των νομικών και πολιτικών και ηθικών εργαλείων και την επαγγελματική εμπειρία, δικαιούται διά να ομιλεί. Και να δίνει απαντήσεις. Κεφαλαιώδη ερωτήματα, όπως: Πώς «λειτουργεί» ο δημοσιογράφος στον 21ο αιώνα; Τι νομιμοποιεί τον ίδιο και τις πράξεις του πολιτικά, και κυρίως ηθικά; Σε ποιο περιβάλλον δρα; Τι σχέση μπορεί να έχει το βαθιά δημοκρατικό δικαίωμα της πληροφόρησης με την οικονομία της αγοράς; Ο Τσαρούχας θέλει το δημοσιογραφικό βλέμμα να είναι απέναντι στην κοινωνία. Οχι χαμηλωμένο.

**Mordecai Richler

Ο Τζόσουα τότε και τώρα

μτφρ.: Γιώργος-Ικαρος Μπαμπασάκης

εκδόσεις Πόλις, σ. 574, 22 ευρώ

Ενα από τα κορυφαία βιβλία του Mordecai Richler που αξίζει να διαβαστεί. Πολυσέλιδο, όμως η ανάγνωση δεν βασανίζει, δεν ταλαιπωρεί. Το ύφος του συγγραφέα «αναγκάζει» το κράτημα και το ανυπόμονο γύρισμα των σελίδων. Είναι μοναδικό το πώς εντάσσει τόσα πολλά, καλλιτεχνικά, συναισθηματικά δεδομένα στο μυθιστόρημα. Ψάχνει και βρίσκει τις απέναντι πλευρές και τις περνά στο γράψιμό του. Αυτό που θα διαπιστώσει ο αγοραστής του βιβλίου, είναι ότι το σκληρό κάνει παρέα με το τρυφερό, το εύθυμο με το σοβαρό. Τα προσωπικά στοιχεία, του σαρκασμού και της σάτιρας βρίσκονται στο έργο του. Το κωμικό και προκλητικό είναι η προσωπική θέαση του σημαντικού συγγραφέα. «Ο Τζόσουα τότε και τώρα» παραδίδει πολύτιμα μαθήματα ζωής, αλλά και ερμηνείας του κόσμου.

Ο Τζόσουα, με πατέρα πυγμάχο, που εξελίχτηκε σε έντιμο απατεώνα, και μητέρα χορεύτρια αισθησιακών χορών, έχει αφήσει πίσω του τις εβραϊκές φτωχογειτονιές του Μόντρεαλ και είναι επιτυχημένος δημοσιογράφος και τηλεοπτικός αστέρας, με σύζυγο από την υψηλή κοινωνία. Δεν είναι όμως καθόλου ευτυχισμένος. Χιουμορίστας, αντισυμβατικός (γνωρίσματα του Richler) δεν νιώθει ενταγμένος στο μεγαλοαστικό περιβάλλον το οποίο επέλεξε να ζει. Ενα σεξουαλικό σκάνδαλο τον οδηγεί σε ανασκόπηση της ζωής του. Πώς ήταν τότε και πώς είναι τώρα.

Το μυθιστόρημα μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο, σε σενάριο του Richler και σκηνοθέτη τον Ted Kotcheff. Ο Καναδός συγγραφέας πέθανε το 2001. Ελαβε πλήθος διακρίσεων για το έργο του. Η μετάφραση του Γιώργου-Ικάρου Μπαμπασάκη, εξαιρετική και στο ύψος του κειμένου.

**Τζόζεφ Σμιθ

Ο λύκος

μτφρ.: Γιάννης Πολυκανδριώτης

εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, σ. 192, 14 ευρώ

Μοναδικής σύλληψης νουβέλα από τον 29χρονο Τζόζεφ Σμιθ. Το πρώτο βιβλίο του μας δημιουργεί μεγάλες προσδοκίες. Η ταλαντούχα σκέψη του έφτιαξε τον «Λύκο». Αφηγητής της ιστορίας, ένα λύκος που περιγράφει τις τελευταίας μέρες της ζωής του και την απελπισμένη προσπάθεια να εξασφαλίσει τροφή. Δεν θα μπορούσε να υπάρξει πιο ευφυής αλληγορία για τον άνθρωπο. Το άγριο ζώο υπάρχει μέσα μας και όταν ξυπνά, συναντά και την εξυπνάδα. Φονικός συνδυασμός, που γίνεται ανελέητος όταν βρίσκει την πονηριά, την απληστία και τον κυνισμό. Ο κυνηγός είναι σαν τον κακό λύκο του παραμυθιού, μόνο που είναι αληθινός. Ο Σμιθ μας σοκάρει με την πρώτη του λογοτεχνική στιγμή. Μας δείχνει τον κόσμο από τη σκοπιά του κυνηγού, σε όλη του την αγριότητα.

**Βασίλης Σαμπράκος

Σκίσε το manual

εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, σ. 246, 15 ευρώ

Το πρώτο μυθιστόρημα του δημοσιογράφου Βασίλη Σαμπράκου. Οπως γίνεται συνήθως, η αρχή περιλαμβάνει προσωπικά, βιωματικά στοιχεία. Λογικό και απολύτως αποδεκτό. Ο πρωταρχικός ρόλος τού δημιουργού κινεί τα νήματα. Η ιστορία που εμπνεύστηκε και έπλασε αφορά το φανταστικό πρόσωπο Δημήτρη Αλεξάνδρου. Αθλητικός δημοσιογράφος, διευθυντής εφημερίδας, παραγωγός ραδιοφώνου που αποφασίζει να κάνει το μεγάλο κόλπο. Να στήσει 11 αγώνες του ελληνικού ποδοσφαίρου και να «παίξει» στον αέρα του ραδιοφώνου τις ηχογραφημένες συνομιλίες, τις επαφές με τα πρόσωπα που τον βοήθησαν να καθορίσει τα αποτελέσματα. Ο Σαμπράκος διηγείται έναν κακό εφιάλτη, ή μήπως όχι; Τα όσα περιγράφει, είναι ψίθυροι και δυνάμει δυσάρεστες αλήθειες.

**Christopher Catherwood

Ιράκ

Το ολίσθημα του Τσώρτσιλ

Η δημιουργία του Ιράκ μετά την πτώση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας

μτφρ.: Φωτεινή Λεβεντάκου

εκδ. Γκοβόστη, σ. 320, 17 ευρώ

Οι σελίδες της Ιστορίας δεν είναι γραμμένες απ' όλους τους ανθρώπους. Ισως να είναι πρακτικά αδύνατο, όμως σίγουρα είναι άδικο. Οι αποφάσεις των κυβερνώντων δεν μένουν σ' αυτούς. Διαχέονται στον πληθυσμό. Τους επηρεάζουν και καθορίζουν τις ζωές τους. Ο Ουίνστον Τσώρτσιλ ανήκει στους θεμελιωτές της σύγχρονης ιστορικής περιόδου. Ο Βρετανός πολιτικός ενίσχυσε τη δύναμη της πατρίδας του κι έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του παγκόσμιου γίγνεσθαι. Ο σημερινός χάρτης έχει και τη δική του σφραγίδα.

Ο Christopher Catherwood επιχειρεί κάτι δύσκολο, αλλά πολύ σημαντικό. Το συγκεκριμένο βιβλίο έχει διττό στόχο. Από τη μια, στέκεται στην εξέταση μιας εκ των ιστορικά πιο ενδιαφερουσών περιοχών του κόσμου. Από την άλλη, είναι μελέτη πάνω στον Ουίνστον Τσώρτσιλ. Η ισορροπία παίζει σημαντικό ρόλο. Ο ερευνητής-συγγραφέας δεν πρέπει να παρασυρθεί σε ανισοβαρές μοίρασμα. Σε μια τέτοια περίπτωση το ολίσθημα θα είναι δικό του. Στην προκειμένη περίπτωση τα δύο μέρη είναι αλληλένδετα. Η ιστορία του Ιράκ είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Όταν, λοιπόν, έχεις την ευχέρεια να φτάσεις στο σημείο εκκίνησης, δεν μπορεί παρά να είσαι ψύχραιμος, ουδέτερος. Κάθε τόπος έχει το παρελθόν του και μόνον όταν τον απογυμνώσουμε από τις κατακτήσεις του χρόνου, θα δούμε τον πυρήνα των όποιων προβλημάτων του. Εδώ, γίνεται με πολύ κόπο αυτή η προσπάθεια. Η επιστημονική έρευνα αποκαλύπτει όσα συνέβησαν κατά τη διάρκεια της πρώτης απόπειρας εγκαθίδρυσης νέας κυβέρνησης στη χώρα της Μέσης Ανατολής. Εξετάζεται και αναλύεται η δημιουργία της τεχνητής μοναρχίας του Ιράκ από τον Τσώρτσιλ μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Γεγονός που εξανάγκασε σε συμβίωση παραδοσιακά εχθρικούς λαούς (σουνίτες μουσουλμάνους Κούρδους, σουνίτες μουσουλμάνους Αραβες και σίιτες μουσουλμάνους) κάτω από μία ηγεσία. Ο χάρτης που δημιουργήθηκε τότε (1921) οδήγησε στην άνοδο του Κόμματος Μπάαθ και του Σαντάμ Χουσεΐν. Ο βρετανός πολιτικός συνέδεσε τα κομμάτια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και άθελά του μετέτρεψε τη Μέση Ανατολή σε βόμβα έτοιμη να εκραγεί. Ενα βιβλίο απαραίτητο, και σίγουρα επίκαιρο. Οι αποφάσεις ενός άνδρα μένουν «ζωντανές» ακόμη και σήμερα, από τους πολιτικούς απογόνους του.

**Νίκος Μουρατίδης

Η βραχονησίδα

εκδ. Τετράγωνο, σ. 353, 20 ευρώ

Ο Νίκος Μουρατίδης γράφει ένα επιθυμητό μυθιστόρημα. Ενα βιβλίο που θα θέλαμε να είμαστε «φυλακισμένοι» στις σελίδες του. Ισως υπάρχουν κι άλλες ιστορίες που μας συναρπάζουν, αλλά αυτή εδώ είναι που μας λυπάται κατά βάθος. Μιλά για τη δεύτερη φυγή. Εκείνη που βρίσκεται πάντα στο μυαλό μας, αλλά δεν ενεργοποιεί το σώμα. Τα βαρίδια είναι πολλά και χρειάζεται ένας ανεμοστρόβιλος για να σε σηκώσει και να σε πάει μακριά, να σωθείς.

Είναι εκπληκτικό πώς μας θυμίζει «Η βραχονησίδα» την επιστροφή στην αρχή του παλιού ξεκινήματος. Είναι μια ευκαιρία να διορθώσουμε, να ξηλώσουμε, τη βαριά, ψεύτικη, θαμπή και πνιγηρή ζωή. Ο Νίκος Μουρατίδης παρατηρεί το άθλιο αστικό τοπίο, τις άθλιες ζωές, και θέλει να μας δώσει, να μας επισημάνει ότι υπάρχει διέξοδος. Δεν είναι εύκολη όμως. Χρειάζεται θάρρος και μυαλό για να καταλάβεις ότι έχεις φτάσει στο έσχατο σημείο. Πριν όμως ξύσεις τον πάτο του βαρελιού, βρίσκεις τη δύναμη και επιστρέφεις στην επιφάνεια.

Σίγουρα έχουμε μια ιστορία μυθοπλασίας. Σίγουρα όμως αγγίζει την καρδιά μας και τους κρυφούς μας πόθους. Ανατρεπτική δίχως άλλο, με έντονο το στοιχείο του ηθογραφήματος. Προκλητικό μυθιστόρημα, αλλά η πρόκληση θέλει ταλέντο, είναι τέχνη και ο συγγραφέας το πραγματώνει. Θεμέλιος λίθος, η αντεστραμμένη εσωτερική μετανάστευση. Ο Μανώλης είναι πνιγμένος στους λογαριασμούς. Η οικογένειά του βασανίζεται. Ολα αυτά στην πόλη. Σ' ένα ασφυκτικό, αφιλόξενο περιβάλλον. Ωσπου ένα ταξίδι στη γοητευτική και πανέμορφη Μυτιλήνη «γεννά» την ακραία (;), αλλά σωστή σκέψη. Τη μετοίκηση σ' ένα μικρό νησάκι, στην άκρη του Αιγαίου που έμοιαζε με βραχονησίδα. Τελικά, δεν χρειαζόμαστε μεγάλα σπίτια. Χρειαζόμαστε το απέραντο των χρωμάτων. Την παντοτινή λάμψη του ήλιου και τη δροσιά του αέρα. Οπως αναφέρει και ο Μανώλης, πρέπει να ανακαλύψουμε τα κομμάτια του εαυτού μας, που ούτε καν υποψιαζόμασταν ότι υπάρχουν.

**Γιώργος Παπαπαναγιώτου

Ωχ αδερφέ...

οδηγός καλοπέρασης

Στη χώρα του φραπέ

επιμέλεια: Γιώργος Γιαννούσης

Εμπειρία Εκδοτική, σ. 328, 17,90 ευρώ

Η καλύτερη σάτιρα είναι αυτή του αυτοσαρκασμού. Οταν μπορείς να δεις τα ελαττώματα σου, μπορείς (αν θες) και να τα διορθώσεις. Τα βιβλία πολλές φορές γίνονται κάτοπτρο για να δούμε αυτό που δεν θέλουμε με τα μάτια. Οι λέξεις είναι τόσο δυνατές που βγάζουν τον παραμορφωτικό φακό από το χέρι. Ο Γιώργος Παπαπαναγιώτου ξέρει πόσο ισχυρό «όπλο» είναι το χιούμορ. Οταν το χειρίζεσαι σωστά, δεν προσβάλλει και αποκαλύπτει όσα ηθελημένα μένουν κρυφά.

Ο τίτλος του συγγραφικού του δημιουργήματος είναι ενδεικτικός. Η φράση «ωχ αδερφέ....» είναι οικεία σε όλους τους (Νεο)Ελληνες. Δεν υπάρχει κάποιος/α που να μην την έχει πει. Είναι ολόκληρη φιλοσοφία, και σε κάθε ευκαιρία την ξεδιπλώνουμε. Εδώ ο συγγραφέας μάς περιγράφει με ξεκαρδιστικό τρόπο το χάλι στο οποίο έχουμε περιέλθει. Εμείς, οι απόγονοι των αρχαίων ελλήνων. Πέρα από την ξεκάθαρη τάση αυτοκριτικής, είναι έντονο το στοιχείο της υπερβολής (όχι πάντα). Εντούτοις, είναι απαραίτητο στοιχείο για κάθε χιουμοριστικό, σατιρικό, κωμικό εγχείρημα. Παράλληλα, η ειρωνική ματιά σε όσα νομίζουμε ότι μας κάνουν ξεχωριστούς, ενισχύει την παρουσία της Νέας Ελλάδας. Ο ήρωάς του δεν είναι ο Ελληνας, αλλά ο Ελληνάρας. Μοναδικός. Μεγαλομανής, εγωκεντρικός, υπερεκτιμημένος, ματαιόδοξος. Τα στραβά και τα ανάποδά μας. Σίγουρα, δεν έχουμε μόνον εμείς κακή πλευρά. Η αντίθεση υπάρχει παντού. Ωστόσο, έχουμε μάθει από τους αρχαίους προγόνους (Αριστοφάνης) να τη διακωμωδούμε και να την αποδεχόμαστε.

**Κώστας Αξελός

Το άνοιγμα στο επερχόμενο και το αίνιγμα της τέχνης

Επιτομή δύο διαλέξεων

σειρά: Φιλοσοφία

εκδόσεις Νεφέλη, σ. 56

Αν τα μαθηματικά είναι η κορωνίδα των επιστημών, η φιλοσοφία είναι το εργαλείο για να ανακαλύψουμε το «πριν», το «τώρα» και το «μετά». Τις διαστάσεις του χώρου και του χρόνου. Δεν μπορούμε να τις πιάσουμε, όμως δύναται να τις αγγίξουμε. Αυτό που δεν φαίνεται και όμως δεσπόζει, είναι στο μυαλό των φιλοσόφων. Ο φιλόσοφος Κώστας Αξελός αναφέρει: «Στην εποχή μας κυριαρχεί, και πρόκειται να κυριαρχήσει και στο μέλλον, αυτό που ονομάζουμε τεχνική - η οποία προηγείται και έπεται αυτής που αδέξια ονομάζουμε τεχνολογία. Η τεχνική και η τεχνοεπιστήμη δεσπόζουν γενικώς και ειδικώς. Πραγματοποιούν αρχέγονους μύθους. Γι' αυτό η εποχή μας είναι κατεξοχήν μυθοτεχνολογική. Αυτό δεν την εμποδίζει να στέκεται ανίκανη μπροστά σ' αυτό που επίσης κυριαρχεί: το κενό». Ισως αυτό είναι που επέρχεται, μια και στη σελίδα 18 τονίζεται: «Αυτό που επέρχεται, δεν είναι κυρίως το λιγότερο ή το περισσότερο ακίνητο φως τού είναι, ούτε ένα αόριστο γενικό γίγνεσθαι. Αυτό που επέρχεται, περιέχει το ίδιο την αντίφασή του, ξετυλίγεται αρμονικά όσο και πολεμικά». Το χάος είναι αυτό που δημιούργησε ζωή. Το χάος όμως είναι κι αυτό που την «κατάπιε». Αρμονία και πόλεμος. Δεν είναι τυχαίο ότι σε κάποιους πολιτισμούς (όπως ο κινεζικός) υπάρχει τόσο έντονα, η διαμάχη Καλού-Κακού. Ετσι, το Ολον συναντιέται με το κενό, με το τίποτα. Χρειάζεται μια ρυθμισμένη και ρυθμίζουσα διαθεσιμότητα σ' αυτό που επέρχεται.

Υστερα είναι το «αίνιγμα της τέχνης». Το αέναο ερώτημα «Τι είναι τέχνη;» δεν μπορεί να απαντηθεί, αν δεν καταλάβουμε το άνοιγμα της τέχνης. Για τον Κώστα Αξελό, η λέξη και η έννοια τέχνη παραμένουν προβληματικές. Τα έργα της δεν είναι φυσικό προϊόν, αλλά ανθρώπινο ποιητικό έργο, που παράγει επίσης και καταναλώνει το τίποτα. Ο άνθρωπος πρέπει να ξεπεράσει το δικό του κλείσιμο και να κατανοήσει πως «η ερμηνεία της τέχνης δεν τελειώνει ποτέ». Ούτε και στην εποχή μας, που δεσπόζουσα δύναμη είναι η τεχνική. Δύο πολύ ενδιαφέρουσες διαπλεκόμενες θεματικές.

**G. Reibaldi, G. Caprara

Διάστημα

Βάση Ευρώπη

μτφρ.-επιμέλεια: Νικόλαος Κ. Σπύρου, Κωνσταντίνα Ν. Σπύρου

εκδόσεις University Studio Press, σ. 292, 30 ευρώ

Οι συγγραφείς προσφέρουν ένα εξαιρετικά κατατοπιστικό αλλά και διασκεδαστικό βιβλίο, το οποίο θα είναι ιδιαίτερα απολαυστικό για όλους όσοι ενδιαφέρονται να μάθουν σχετικά με το Διάστημα, αλλά, κυρίως, για τους νέους ανθρώπους της Ευρώπης. Θα τους βοηθήσει να κατανοήσουν τη φύση αυτής της νέας εποχής και θα τους ενεργοποιήσει και κινητοποιήσει να θελήσουν να συμμετάσχουν συνολικά στην όλη επιχείρηση της διαστημικής επιστήμης και τεχνολογίας, καθώς η ανθρωπότητα αργά, αλλά σταθερά, απομακρύνεται από τον πλανήτη μας και αρχίζει το ταξίδι της προς άλλα σώματα του ηλιακού μας συστήματος, αλλά και ακόμη πιο μακριά.

Ανάμεσα στα θέματα που αναπτύσσονται στο βιβλίο είναι: Το περιβάλλον της τροχιάς του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού (ΔΔΣ) σε 400 χλμ. Πώς ζουν και εργάζονται οι αστροναύτες στον ΔΔΣ. Μαρτυρίες πέντε ευρωπαίων αστροναυτών. Ποια οφέλη θα προκύψουν από την έρευνα υπό συνθήκες μειωμένης βαρύτητας στον ΔΔΣ. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος και ο ρόλος της Ευρώπης ως δεύτερης παγκόσμιας διαστημικής δύναμης. Μελλοντικές ευκαιρίες στις διαστημικές δραστηριότητες για τους νέους. Ποιο είναι το επόμενο βήμα για την ανθρωπότητα μετά τον ΔΔΣ. Ο τόμος περιέχει περισσότερες από 260 έγχρωμες εικόνες και διαγράμματα.

**Δημήτρης Θ. Αρβανίτης

Ο σκύλος που τρώει την ουρά του

Social Design, Agenda 2010

Dog eat Dog

εκδ. Scooter Books, σ. 84

Ο Δημήτρης Θ. Αρβανίτης εντοπίζει αυτό που πρέπει να ενοχλεί όλους μας: την κακογουστιά. Υπάρχει παντού. Σε κτήρια, σε δρόμους, σε αυτοκίνητα, σε βιτρίνες, στους ανθρώπους. Δεν μπορεί να κάνει κι αλλιώς. Σπούδασε ζωγραφική και γραφικές τέχνες. Δεν είναι όμως μόνον αυτό που τον κάνει να αποστρέφεται το κιτς. Είναι το ανήσυχο πνεύμα του δημιουργού. Του γεννήτορος καλαίσθητων, όμορφων, πραγμάτων. Το έργο του «μιλάει» από μόνο του. Υπεύθυνος για το αισθητικό αποτέλεσμα πολλών περιοδικών κι εντύπων. Μεταξύ αυτών, ανασχεδίασε την Ελευθεροτυπία (2008) και σχεδίασε τη Βιβλιοθήκη, καταφύγιο θηραμάτων. Το εικαστικό αισθητήριό του υψηλό. Οπως γράφει στον πρόλογο του: «Η αισθητική αγωγή μας "καλλιεργείται" με οτιδήποτε κακόγουστο, χαμηλό και προσβλητικό. Η αισθητική μας ξεφτίλα μόνο με την οικολογία δεν μπορεί να ασχοληθεί». Οι έξυπνες εικόνες (προέρχονται από τη σελίδα με τίτλο «Social Design» του περιοδικού Γαλέρα) δεν κοιτάζουν μόνο. «Μιλάνε» και μας μεταφέρουν το μήνυμά του για την οικολογία. Ας το καταλάβουμε, για να μη γίνουμε σαν τον σκύλο που τρώει την ουρά του.

**Συλλογικό έργο

Ανθολόγιο -Ημερολόγιο 2010

«Ονειρα»

εκδ. IANOS, σ. 128, 10 ευρώ

Οι εκδόσεις IANOS επιλέγουν για το έτος 2010 ένα ημερολόγιο αφιερωμένο στα όνειρα. Ονειρα που πιάστηκαν στις λέξεις και «καρφώθηκαν» στο χαρτί. Οι επιμελητές του ημερολογίου διάλεξαν κείμενα γνωστών συγγραφέων, αλλά και τις αντιπροσωπευτικότερες απόψεις και μελέτες πάνω στον φανταστικό τόπο. Εκεί συναντούμε τους Ντοστογιέφσκι, Σαίξπηρ, Ελύτη, Σεφέρη, Ρίτσο, Παπαδιαμάντη κ.ά.

**Ημερολόγιο 2010

Κρήτη. Ενα καράβι τρικάταρτο

Σειρά: Πατριδογνωσία

επιμ.: Δημήτρης Χατζηκωνσταντίνου

εκδόσεις Μεταίχμιο, σ. 304, 20 ευρώ

«Ενα καράβι τρικάταρτο ήταν η Κρήτη, με τις τρεις αψηλές βουνοκορφές, τα Λευκά Ορη, τον Ψηλορείτη, τη Δίχτη, κι αρμένιζε μέσα στους αφρούς» - Νίκος Καζαντζάκης. Ο σπουδαιότερος Κρητικός λογοτέχνης μάς δείχνει τη διαδρομή, τον τρόπο, για να διαβούμε τα μονοπάτια και τις ομορφιές της Κρήτης. Ο Δημήτρης Χατζηκωνσταντίνου σαν να τον άκουσε και να ανέβηκε πάνω στις κορφές. Εριξε το βλέμμα του κάτω και μας παρουσιάζει το σπουδαίο νησί.

**Κάθε μέρα ο έρωτας

Ημερολόγιο

μτφρ.: Πέτρος Χατζόπουλος

επιλογή-επιμ.: Μαρία Θεοδώρου

εκδ. Καστανιώτη, σ. 416, 9 ευρώ

Κανείς δεν μπορεί να εξηγήσει τον έρωτα. Είναι το μαγικό φίλτρο που κινεί τα πάντα. Το μυαλό, την καρδιά, τις αισθήσεις, τη ζωή. Η Μαρία Θεοδώρου έχει επιμεληθεί το ημερολόγιο και οι επιλογές της είναι απ0λύτως ερωτικές. Κάθε σελίδα έχει και κάτι να μας πει για τον μικρό-μεγάλο Θεό.

**Ποιητικό ημερολόγιο

επιμέλεια-ανθολόγηση: Γιάννης Κορίδης

εκδόσεις Ιωλκός, σ. 392, 15 ευρώ

Για 15η συνεχόμενη χρονιά κυκλοφορεί το «Ποιητικό Ημερολόγιο» από τις εκδόσεις Ιωλκός. Ο Γιάννης Κορίδης ξεπερνά την εξής δυσκολία: Η έκδοση κυκλοφορεί κάθε χρόνο, χωρίς να επαναλαμβάνονται τα ίδια ποιήματα. Ετσι, επιλέγει κλασικούς, αλλά και σύγχρονους, αποφεύγοντας τον σκόπελο. Διαβάζουμε, λοιπόν, από Διονύσιο Σολωμό, μέχρι Κική Δημουλά. Ενας άλλος τρόπος για να φανεί η σταθερή εξέλιξη της ελληνικής ποίησης.

**Μαρία Πορτολομαίου- Λάζου

Θεατρικό ημερολόγιο

Ο δούλος στο προσκήνιο

εκδ. Δωδώνη, σ. 196, 15 ευρώ

Κάτι από τη μαγεία του θεάτρου μάς προσφέρει η Μαρία Πορτολομαίου-Λάζου. Το «Θεατρικό ημερολόγιο» είναι μια τελεία στον ωκεανό λέξεων της συγκλονιστικής τέχνης του Λόγου. Εντούτοις, η ανθολόγηση κειμένων και εικόνων έχει γίνει με ιδιαίτερη σπουδή. Πρωταγωνιστής ο δούλος και το ταξίδι του μας πάει σε μερικά εξαιρετικά αποσπάσματα του παγκόσμιου θεάτρου.

Με αγάπη και τραγούδια...

επιμέλεια: Αναστασία Τουρούτογλου, Ιωάννα Φραγκίσκου

Εμπειρία Εκδοτική, σ. 352, 16,50 ευρώ

Κάθε μέρα κι ένα τραγούδι. Ακούγεται σαν επιθυμία, σαν ευχή, για να «σπάσει» η ενοχλητική σιωπή της καθημερινότητας. Η ηχορύπανση του «τώρα» χάνεται στο γύρισμα της σελίδας του συγκεκριμένου ημερολογίου. Στίχοι, τραγούδια, ερμηνευτές, ποιητές-στιχουργοί. Οι μελωδίες δεν ακούγονται, μπαίνουν στις αισθήσεις και το μυαλό μας. Μετά, μπορεί να ακολουθήσει και η (δική μας) φωνή.

**Γιάννης Σερβετάς

Προσωπικό ημερολόγιο

ανεκδοτολόγιο 2010

εκδόσεις IANOS, σ. 400, 20 ευρώ

Το χιούμορ του Γιάννη Σερβετά είναι ορμητικό, διεισδυτικό. Αποδομεί τη σοβαροφάνεια, την υποκρισία, ενώ καταφέρνει και κρατά την αληθινή σοβαρότητα της αθωότητας. Εδώ έχουμε το τέταρτο ημερολόγιό του, και αξίζει να αφεθούμε στη δική του, αληθινή ματιά. Οπως αναφέρει στον επίλογο (και κρατήστε το): «Το χαμόγελο είναι το ρελαντί της ευτυχίας. Πρέπει να έχουμε πάντα σταθερές χαμογελαστές στροφές».

**Σούλα Μπόζη

Ημερολόγιο 2010

Πολίτικο ημερολόγιο

εκδ. Ελληνικά Γράμματα, σ. 280, 15 ευρώ

Ενα ξεχωριστό ημερολόγιο-λεύκωμα για το 2010, τις σελίδες του οποίου κοσμούν νοσταλγικές γκραβούρες από την Πόλη, σύντομα και περιεκτικά κείμενα με λαογραφικές πληροφορίες για τη ζωή εκεί, αλλά και με γευστικές συνταγές της περιοχής, συνέθεσε η ερευνήτρια λαογραφίας και συγγραφέας τού βιβλίου «Πολίτικη κουζίνα».

**Αγνή Στρουμπούλη

Το περγαλιό

εκδ. Αρμονία, σ. 96, 11 ευρώ

Η Αγνή Στρουμπούλη διηγείται ιστορίες από τις ελληνικές Παραδόσεις.

Το περγαλιό είναι ο ίσκιος του σπιτιού κι όποιο σπίτι το έχει, είναι καλορίζικο.

Οι Μεσημεριάτες είναι στοιχειά που βγαίνουν το μεσημέρι, και μάλιστα στην καρδιά του καλοκαιριού, εκεί όπου υπάρχουν χαλάσματα παλαιάς πολιτείας.

Το γιούσουρι είναι δεντρί που φυτρώνει στον πάτο της θάλασσας.

Το ασημένιο χτένι που το έχασε ένα στοιχειό έδωσε νερό σε ένα χωριό.

Ο ανασκελάς είναι ένας γάιδαρος συμπαθητικός, το μάτι της λίμνης, το σκαμνί του δράκου, οι τριμμάτιες και τόσες άλλες ιστορίες.

Στοιχειά λοιπόν έχουν τα σπίτια, τα πηγάδια, οι βρύσες, τα γέρικα δέντρα, τα ρέματα...

Δεν τα βλέπουν όμως όλοι, μονάχα οι αγαθοί και οι αλαφροΐσκιωτοι.

Αλλά κι αυτοί που θέλουν να πουν μικρές ιστορίες από τις Παραδόσεις μας.

Οι παππούδες και οι παραπαππούδες μας είχαν εκείνα τα μάτια κι εκείνη την ποιητική φαντασία να ζωντανεύουν τα στοιχεία της φύσης και να γίνονται στοιχειά. Το νερό, ο αέρας, η φωτιά και το χώμα μεταμορφώνονται σε καλόβολα ή εκδικητικά πλάσματα. Πειραχτήρια ή μπαμπούλες που εξάπτουν ή γελοιοποιούν τους φόβους, την απορία μας γι' αυτό το μυστήριο που λέγεται φύση και ζωή.

Κι ενώ είμαστε κομμάτι αυτού του θαύματος, είμαστε και πολύ διαφορετικοί εμείς οι άνθρωποι. Και σιγά σιγά αλλάζει ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε και ζούμε το περιβάλλον μας.

Λοιπόν, αυτοί οι παλιοί είχαν μια παιδική ματιά, όχι τόσο αλωμένη από την ορθολογική σκέψη και δεν χορταίνει κανείς ν' ακούει πώς ερμήνευαν αυτά που συνέβαιναν γύρω τους.

Το περγαλιό είναι ένα βιβλίο με μικρές γοητευτικές ιστορίες από τις ελληνικές Παραδόσεις, που ερμηνεύει με έναν τελείως ξεχωριστό και ποιητικό τρόπο τον κόσμο γύρω μας.

Α.Π.Σ.

************

**Μάρκος Ζέρβας

Φίνος Φιλμ 1939-1977

Ο μύθος και η πραγματικότητα

εκδόσεις Αγκυρα, σ. 494, 18,50 ευρώ

Ο Μάρκος Ζέρβας εργάστηκε ως ηχολήπτης, ντεκορατέρ και διευθυντής παραγωγής στη Finos Film, για 38 χρόνια. Από την πρώτη έως την τελευταία μέρα ζωής της εταιρείας ο «τρισδιάστατος» κ. Ζέρβας, όπως τον χαρακτηρίζει στο βιβλίο ο σκηνοθέτης Ντίνος Δημόπουλος, έζησε και μας διηγείται σαν παραμύθι τα πρώτα καρέ του ελληνικού σινεμά. Από τη γνωριμία του με τον Φίνο, τη δημιουργία της ΕΚΣ (Ελληνικά Κινηματογραφικά Στούντιο) και μετά της μυθικής για τα ελληνικά δεδομένα Finos Film, το απόγειο, τη δόξα έως και το κλείσιμό της. Από την πρώτη ταινία που γυρίστηκε ποτέ στην Ελλάδα, το «Τραγούδι του χωρισμού», το 1939, μέχρι το «Ο κυρ Γιώργης εκπαιδεύεται» το 1977, που ο Φίνος δεν πρόλαβε να δει ολοκληρωμένο, ο συγγραφέας ήταν εκεί και μας μεταφέρει το κλίμα από τα στούντιο, τους αγαπημένους πρωταγωνιστές, τα εξωτερικά γυρίσματα, ακόμη και από την Αθήνα αλλά και την επαρχία εκείνης της εποχής.

Με γλαφυρό και άκρως γοητευτικό τρόπο ο Μάρκος Ζέρβας ξετυλίγει την μπομπίνα του ελληνικού κινηματογράφου, τοποθετώντας τη δική του προσωπική ιστορία μέσα στην ιστορία του ελληνικού σινεμά και την ίδια την ελληνική Ιστορία. Ενα βιβλίο γι' αυτούς που δεν θέλουν να βλέπουν τον κινηματογράφο μέσα από τις τρισδιάστατες οθόνες, τα μεγάλα blockbuster του Χόλιγουντ και την αστείρευτη οικονομική όρεξη παραγωγών, διανομέων και ηθοποιών, αλλά είναι ερωτευμένοι με τον «διπλοπατημένο» ήχο, την ασπρόμαυρη ή πρώιμα έγχρωμη εικόνα του σελιλόιντ, τους παλιούς, μεγάλους έλληνες ηθοποιούς ή ακόμη και τις μικρές ατάκες από κάθε ταινία, των πρώτων εκείνων χρόνων, της δόξας και της αθωότητας του ελληνικού κινηματογράφου.

Α.Δ.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία